Είναι 2017 και ανακοινώνεται πως ο Μπεν Άφλεκ παραιτείται των καθηκόντων του ως σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής της τότε αναμενόμενης ταινίας Batman για το DCEU και πως τη θέση του θα καλύψει ο Ματ Ριβς σε μια μεταφορά του Σκοτεινού Ιπππότη που διαδραματίζεται εκτός του σύμπαντος που ξεκίνησε ο Ζακ Σνάιντερ. Ακόμα θυμάμαι το αίσθημα ανακούφισης που είχα όταν διάβασα τα νέα.
Δεν είναι ότι πίστευα πως ο Μπεν Άφλεκ είναι κακός σκηνοθέτης, κάθε άλλο. Αλλά ο Batman του σε αυτό το σύμπαν είναι απλά ένα καλό οπτικό εφέ. Φαίνεται ωραίος στη στολή, αλλά του λείπει το αναμενόμενο πάθος και βάθος που περιμένει κανείς από έναν χαρακτήρα που καθημερινά αμφιταλαντεύεται μεταξύ του καλού και του κακού, της οργής και της συμπόνιας, της ζωής και του θανάτου. Ο Ζακ Σνάιντερ -που ειλικρινά πιστεύω πως δεν ξέρει ανάγνωση και πως από τα κόμικ έβλεπε μόνο τις εικόνες- είδε (τότε) εβδομήντα επτά χρόνια μυθολογίας, φιλοσοφίας και κοινωνικοπολιτικών αλληγοριών και τα πέταξε όλα στην άκρη για να δώσει στον Batman του πιστόλια, κανόνια και σφαίρες. Φυσικά και θα μπορούσε ο Μπεν Άφλεκ να αλλάξει την τροπή τού χαρακτήρα στην ίδια του την ταινία, αλλά μετά θα είχαμε τη σύγκρουση στη γενικότερη εικόνα του DCEU όπου οι ιστορίες του Batman δεν θα είχαν συνοχή μεταξύ τους και θα επικρατούσε μια σχιζοφρένεια μεταξύ των μεταφορών με αποτέλεσμα τον εκνευρισμό του θεατή. Οπότε, όταν ο Ματ Ριβς ολοκλήρωσε την καταπληκτική τριλογία Planet of the Apes με το War for the Planet of the Apes, το πεδίο ήταν καθαρό για να αναλάβει καθήκοντα.
Γιατί όμως τον Batman; Γιατί ο κόσμος έχει ερωτευτεί αυτόν τον χαρακτήρα; Γιατί έχει τη δυνατότητα να πάρει όποια μορφή χρειαστεί το σενάριο της ιστορίας στην οποία πρωταγωνιστεί. Θες να είναι ένας ξενοφοβικός δολοφόνος όπως στο Batman V Superman ή ένας φτωχός της εργατικής τάξης όπως στο Absolute Batman; Ένας ρομαντικός ήρωας όπως στο Batman: The Animated Series ή ένας τρομοκράτης όπως στο Superman: Red Son; Ο Batman μπορεί να είναι φασίστας και επαναστάτης, τρυφερός και άκαρδος, σωτήρας και καταπιεστής. Το θέμα πάντα είναι: τι ιστορία θέλεις να πεις μέσα από τις πράξεις του;
Είναι γνωστό ότι οι περισσότεροι ήρωες έχουν έναν κοινό κανόνα, απαγορεύεται να σκοτώνουν, αλλά γιατί αυτός ο κανόνας σχετίζεται περισσότερο με τον Batman παρά με οποιονδήποτε άλλο ήρωα; Κάθε βράδυ που βγαίνει στις σκιές της Γκόθαμ και αντιμετωπίζει τη χειρότερη πλευρά της ανθρώπινης φύσης, πάντα αναρωτιέται αν ο κόσμος θα ήταν καλύτερος αν σκότωνε, αλλά δεν το κάνει γιατί αυτό αυτόματα δεν τον κάνει καλύτερο απ’ αυτούς που προσπαθεί να σταματήσει. Ένας Batman που αντιστέκεται στον πειρασμό να σκοτώσει είναι πιο ενδιαφέρον από έναν Batman που ενδίδει. Επιπροσθέτως, τόσο στα Batman του Μπάρτον όσο και στου Σνάιντερ, το πρόβλημα δεν είναι ακριβώς ότι σκοτώνει, αλλά το ότι οι ιστορίες δεν θίγουν κάτι σχετικά με τους τρόπους και τις μεθόδους τους. Οι πράξεις του κρίνονται ως ηρωικές από το σενάριο αφού το αποτέλεσμα είναι να σταματάει τους κακούς, αλλά δεν δημιουργούν ένα λεπτομερέστατο πορτρέτο της ψυχολογικής του κατάστασης. Μέσω του φόνου οι σκηνές απλοποιούνται και έτσι ο Batman δεν έχει να αντιμετωπίσει βαθύτερα ηθικά διλήμματα όπως θα αντιμετώπιζε αν αποφάσιζε να βοηθήσει τους κακούς όπως κάνει πολλές φορές στα κόμιξ.
Ο πλούτος της οικογένειάς του είναι ακόμα ένα στοιχείο του χαρακτήρα, το οποίο μπαίνει συχνά κάτω από το μικροσκόπιο και δικαίως δέχεται κριτική. Γιατί ένας άνθρωπος με αστείρευτο πλούτο επιλέγει να ντύνεται με αποκριάτικα και να βαράει κόσμο σε ταράτσες; Γιατί δεν χρησιμοποιεί τον πλούτο του για να καλυτερεύσει την πόλη του; Κι εδώ υπάρχουν διαφορετικές απαντήσεις ανάλογα με την ιστορία στην οποία πρωταγωνιστεί, αλλά είναι καλό να δούμε τα πράγματα κατευθείαν από την πηγή. Ο Batman είναι μια μίξη του Ζορό και του Σέρλοκ Χολμς. Όπως και ο Ζορό έχει τη σπηλιά του, τη μάσκα και τον μπάτλερ του, το ίδιο ισχύει και για τον Μπρους Γουέιν. Ο πλούτος του είναι κάτι που έμεινε σταθερό στη μυθολογία του χαρακτήρα και συνεχίζει να ανακυκλώνεται στα σενάρια, αλλά ταυτόχρονα υπάρχουν άπειρες ιστορίες -πιο πρόσφατα στο Absolute Batman- που ο Μπρους δεν έχει δεκάρα στην τσέπη του. Το να τον κρίνει κανείς βάσει του πορτοφολιού του είναι απλά επιδερμική ανάγνωση του χαρακτήρα που επιδεικτικά αγνοεί την ιστορία του. Επίσης, όταν χρησιμοποιεί τα λεφτά του για να ξαναχτίσει γειτονιές πάντα υπάρχει κάποιος που τις καταστρέφει γιατί -μην ξεχνάμε- αυτές οι ιστορίες και η βιομηχανία που πάει μαζί τους δεν έχουν σκοπό να τελειώσουν ποτέ και πάντα προσαρμόζονται στην εκάστοτε εποχή.
Και στην τριλογία του Νόλαν και στο The Batman είναι ο Άλφρεντ αυτός που υπενθυμίζει στον Μπρους ότι αυτό που χρειάζεται ο κόσμος είναι ένας άνθρωπος σαν εκείνον, αλλά αυτό που είναι φανερό είναι πως στην πραγματικότητα ο Μπρους χρειάζεται τον Μπάτμαν περισσότερο απ’ όλους. Έτσι, όπως βλέπουμε και στο Arkham City, θίγεται το φιλοσοφικό ερώτημα του αυγού και της κότας. Αν ο υπόκοσμος της Γκόθαμ, που είναι υπεύθυνος για τη δολοφονία των γονιών του, γέννησε τον Batman, μήπως η παρουσία του Batman γεννά τους χαοτικούς κακούς που προσπαθούν να τον ανατρέψουν; Ο λόγος που οι εχθροί του είναι οι διασημότεροι κακοί στα κόμιξ είναι επειδή όλοι τους θα μπορούσαν να είναι κάλλιστα οι ήρωες σε ένα διαφορετικό σενάριο. Μήπως ο Batman είναι ο πραγματικός κακός που προσπαθεί να προστατέψει ένα σύστημα το οποίο δεν χρειάζεται προστασία;
Όλα τα παραπάνω παίζουν σημαντικό ρόλο στην πλοκή του The Batman. Η Γκόθαμ έχει χαρακτήρα και προσωπικότητα. Μια διεφθαρμένη και βρόμικη πόλη που τρώει τον εαυτό της. Ο Batman πολεμάει κάθε μέρα στους δρόμους αλλά δεν νιώθει πως κάνει τη διαφορά, δεν πιστεύει πως η κατάσταση αλλάζει προς το καλύτερο. Δεν μπορεί να σταματήσει κάθε έγκλημα στη νύχτα, αλλά ο φόβος που προκαλεί ο μύθος του κάνει τους εγκληματίες να κοιτάνε φοβισμένοι τις σκιές μήπως και ξεπηδήσει απ’ αυτές. Επιλέγει να σταματήσει μια συμμορία που επιτίθεται σε ανθρώπους στην τύχη. Τον ρωτάνε τι υποτίθεται πως είναι και τους απαντάει, «είμαι η εκδίκηση». Ο θεατής περιμένει να ακούσει το διάσημο, «είμαι ο Batman», αλλά με τον δικό της τρόπο η ταινία μας εισάγει στην κεντρική της θεματολογία.
Το The Batman στον πυρήνα του είναι μια ταινία για τα ορφανά και φοβισμένα παιδιά, εγκαταλελειμμένα στους δρόμους και στην τύχη. Παιδιά που μεγαλώνουν γρηγορότερα από κάποια άλλα, αλλά τα τραύματά τους τα μετατρέπουν σε κοστούμια προσπαθώντας να επιτύχουν μια πολιτική αλλαγή. Όλοι οι χαρακτήρες λειτουργούν στα άκρα. Ο Batman και ο Riddler είναι οι δυο διαφορετικές όψεις του ίδιου νομίσματος με τη μόνη τους διαφορά να είναι η οικονομική. Αν και ορφανοί και οι δύο, ο Μπρους μεγάλωσε σε ένα μέγαρο με όλες τις ανέσεις και ο Riddler σε ορφανοτροφείο, στριμωγμένος και στοιβαγμένος μαζί με άλλα παιδιά και αρουραίους.
Οπότε, τι ακριβώς προσπαθεί να σταματήσει ο Batman; Ο στόχος του Riddler είναι διεφθαρμένοι πολιτικοί· τα μέσα που χρησιμοποιεί είναι ακραία, αλλά ποια μέσα είναι κατάλληλα όταν όλη σου η ύπαρξη είναι περιορισμένη σε έναν βόθρο που αποκαλείς σπίτι; Η παρουσία του Batman εμπνέει τον Riddler, πιστεύει πως είναι ίσοι και πολεμούν για έναν κοινό σκοπό, και τότε είναι που ο Μπρους καταλαβαίνει πως η αλλαγή δεν επέρχεται μόνο με τις γροθιές του.
Ο Ρόμπερτ Πάτινσον είναι τόσο καταπληκτικός στον ρόλο του. Φοράει τη μάσκα για το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας και όμως καταφέρνει να πει τόσα πολλά με τα μάτια του. Στη σκηνή στη φυλακή, όταν μιλάει με τον Riddler πίσω από το τζάμι, υπάρχει ένα σημείο που το σενάριο μας κάνει να πιστεύουμε πως ο Riddler γνωρίζει τη μυστική του ταυτότητα. Όσο ο Riddler γελάει, τραγουδάει, καυχιέται και χτυπιέται γιατί έχει επιτύχει τον στόχο του, θυμίζει τον ενθουσιασμό και τον αυθορμητισμό που δείχνει ένα παιδί όταν μιλάει για τα επιτεύγματά του. Σε εκείνο το σημείο αναφέρεται στον Μπρους με ονοματεπώνυμο και αν και φοράει τη μάσκα, η ερμηνεία του Πάτινσον απογυμνώνει τον χαρακτήρα στα μάτια του θεατή. Εκεί που προσπαθούσε να επιβληθεί για να πάρει απαντήσεις, όταν ακούει το ίδιο του το όνομα το βλέμμα του απομακρύνεται απ’ αυτό του Riddler και θυμίζει παιδί που το πιάνεις να κάνει αταξία. Ένας τεράστιος προβολέας έχει ανάψει μπροστά του και τον κάνει να φαίνεται μικρότερος απ’ ό,τι είναι.
Επηρεασμένος από ταινίες όπως το Seven, το Zodiac, το Chinatown και το Taxi Driver, ο κόσμος του The Batman είναι ζοφερός και καταθλιπτικός. Ο φακός της κάμερας είναι συνέχεια βρεγμένος από τη βροχή και μέσα από αργές και αποκαλυπτικές σκηνές έχουμε τον ρόλο του ερευνητή δίπλα στον Batman που προσπαθεί να λύσει τους γρίφους του Riddler πριν διαπράξει τον επόμενο φόνο. Ο Ματ Ριβς κάθε στιγμή ξέρει ακριβώς πού να τοποθετήσει την κάμερα και κάθε του επιλογή κρύβει πίσω τη μαεστρία ενός έμπειρου κινηματογραφιστή που εμπιστεύεται τον θεατή του να έχει την υπομονή που χρειάζεται κάποιος για να λύσει ένα παζλ. Το να χαρακτηρίσει κανείς το The Batman απλά την πιο καλογυρισμένη ταινία κόμικ απλά την αδικεί. Είναι σίγουρα από τις πιο καλογυρισμένες ταινίες αυτής της δεκαετίας.
Ο Ριβς στοχεύει για ακόμα μεγαλύτερο ρεαλισμό από τον Νόλαν που διατήρησε κάποια από τα ρομαντικά στοιχεία του ήρωα. Η στολή του Πάτινσον δεν φαίνεται σαν μια στολή που θα είχε ένας σούπερ ήρωας, αλλά ξεχωριστά κομμάτια που κάποιος συναρμολόγησε για να έχει τη μέγιστη αποδοτικότητα στην αποστολή του. Η κάπα του δεν ανοίγει για να δημιουργεί την εντύπωση πως είναι νυχτερίδα και το αμάξι του δεν είναι ένα τανκ, αλλά ένα αυτοκίνητο που κάποιος θα περίμενε να δει στα Mad Max με έναν πύραυλο κολλημένο από πίσω.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που είχα εγώ βλέποντας την ταινία ήταν ότι δεν πήρα ακριβώς τον Batman που ήθελα ή έχω συνηθίσει. Συγκεκριμένα, δεν πήραμε όλες τις πτυχές του ήρωα. Θα ήθελα πολύ να δω τον Πάτινσον να ενσαρκώνει όλες τις πλευρές του Μπρους. Του πλέιμποϊ, του σελέμπριτι, αυτόν που παριστάνει όταν υπάρχει κοινό που τον παρακολουθεί, ή θα ήθελα να έβλεπα περισσότερο τη σχέση του με τον Άλφρεντ, αλλά απλά η ταινία δεν θέλει να εστιάσει εκεί ακόμα. Αυτός ο Μπρους δεν είναι ο ίδιος με του Κρίστιαν Μπέιλ, που όταν έβαλε τη μάσκα ήξερε ακριβώς ποιος ήταν. Έχει μεγαλύτερο δρόμο μπροστά του και ίσως στο σίκουελ ο Ματ Ριβς αναδείξει όλες τις πλευρές του.
Το The Batman κυκλοφόρησε το 2022 και εκείνη τη χρονιά το είδα δυο φορές. Υπήρχαν επιλογές στην ταινία με τις οποίες δεν συμφωνούσα, αλλά ο εγκέφαλός μου δεν μπορούσε να σταματήσει να τη σκέφτεται. Από τότε τη βλέπω μια φορά τον χρόνο και με κάθε προβολή μου αρέσει όλο και περισσότερο. Τώρα που επανακυκλοφόρησε σε IMAX δεν μπορώ να φανταστώ καλύτερη ευκαιρία να τη δω ξανά. Το λεπτό που είδα την ανακοίνωση, ήταν και το λεπτό που αγόρασα εισιτήριο.
Τέλος, ο καθένας χρειάζεται να αναρωτηθεί ποιον Batman θέλει; Όσα λεφτά και να έχει κάποιος, όταν το σύστημα είναι έτσι φτιαγμένο για να διαφθείρει και να κλέβει, ποτέ δεν θα είναι αρκετά. Αντιθέτως, όταν εμπνεύσεις ανθρώπους και τους δείξεις πως μπορούν να αγωνιστούν για να διεκδικήσουν ένα καλύτερο αύριο, τότε κανένα σύστημα δεν θα καταφέρει να τους φιμώσει.
