Τα σύγχρονα φεμινιστικά κινήματα και οι καλλιτεχνικές κολεκτίβες δίνουν το παράδειγμα για ευφάνταστες και προκλητικές δράσεις, που σοκάρουν πολύ συχνά τις τοπικές κοινωνίες, προσελκύουν όμως την προσοχή τόσο των μέσων ενημέρωσης όσο και της κοινής γνώμης. Οι συλλήψεις και οι φυλακίσεις ακτιβιστών και performers φαίνονται αναπόφευκτες στις περισσότερες περιπτώσεις, όπως συνέβη με το πρόσφατο παράδειγμα των Pussy Riot, προκαλώντας όμως γενική κατακραυγή για την καταπάτηση της ελευθερίας του λόγου και την συμπαράσταση όλο και μεγαλύτερης μερίδας του κόσμου. Τελικά μπορεί να αλλάξει ο κόσμος με μερικές σοκαριστικές, βλάσφημες, ακραίες, πλην όμως ειρηνικές δράσεις;
Voina όπως πόλεμος
Η Ρωσία είχε ξεκινήσει να σοκάρεται πολύ πριν τις Pussy Riot, από την εποχή των Voina. Πρόκειται για μια αναρχική καλλιτεχνική κολεκτίβα ακτιβιστών, που κάνουν τέχνη πολιτικής διαμαρτυρίας. Οι Voina (πόλεμος στα ρωσικά) ιδρύθηκαν το 2006, αποτελούνται κυρίως από καλλιτέχνες, έχουν αποκηρύξει τη χρήση των χρημάτων και ζουν στην παρανομία. Μέλη της έχουν συλληφθεί και φυλακισθεί. Λέγεται ότι ο Banksy έδωσε ένα ποσό για την αποφυλάκισή τους. Οι Voina συμμετείχαν στην 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης του Βερολίνου (27/4-1/7/2012) ως συνεργάτες επιμελητές. Με αφορμή τη συμμετοχή τους εκεί, αναφέρουν: «Πολλοί Ρώσοι, ειδικά εκείνοι που έχουν λάβει ανώτατη εκπαίδευση, έχουν ήδη φύγει από τη Ρωσία. (…) Εμείς δεν μπορούμε να φύγουμε. (…) Κατά τη γνώμη μας, τόσο η αντίσταση ενάντια στο σύστημα εξουσίας, όσο και το να κάνουμε αυτό το στόχο εφικτό για τον κόσμο, αποτελούν μέρος της ηθικής του καλλιτέχνη».
Οι πιο διάσημες δράσεις τους:
Πέταξαν ζωντανές γάτες μέσα στο εστιατόριο McDonalds, την πρωτομαγιά του 2007, ως μέρος των εορτασμών της εργατικής πρωτομαγιάς. Στις συλλήψεις που ακολούθησαν οι αστυνομικοί «κράτησαν» και δύο γάτες ως αποδεικτικά στοιχεία.
Fuck for the heir Puppy Bear! Τον Φεβρουάριο του 2008, μια ημέρα πριν την εκλογή του Προέδρου Dmitri Medvedev, πέντε ζευγάρια μπήκαν στο Μουσείο Βιολογίας της Μόσχας και έδωσαν μια παράσταση ομαδικού σεξ, ενώ φίλοι και κοινό τραβούσαν φωτογραφίες και βίντεο. Ο τίτλος της δράσης είναι λογοπαίγνιο με το επώνυμο του Medvedev, αφού η λέξη medved σημαίνει αρκούδα.
Giant Galactic Space Penis. Το 2010 ζωγράφισαν έναν γιγαντιαίο φαλλό στη γέφυρα που οδηγεί στο κτίριο των Κρατικών Υπηρεσιών Ασφαλείας, στην Αγία Πετρούπολη, λίγο πριν η γέφυρα ανυψωθεί..
Pussy Riot, η οργή και η λέξη που ντρέπεται να πει ο Πούτιν
Μετά τη διάσπαση της Voina το 2009, κάποια μέλη της σχημάτισαν το φεμινιστικό punk συγκρότημα Pussy Riot το 2011. Τον Φεβρουάριο του 2012 πέντε μέλη του 12μελούς συνολικά γκρουπ, διοργάνωσαν μια performance μέσα στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρα στη Μόσχα. Φορώντας πολύχρωμες κουκούλες, «προσευχήθηκαν» στην Παναγία να διώξει τον Πούτιν από την εξουσία. Τρεις κοπέλες που συμμετείχαν στη δράση συνελήφθησαν και τον Αύγουστο καταδικάστηκαν σε 2 χρόνια φυλακή, με τις κατηγορίες του «χουλιγκανισμού που υποκινείται από θρησκευτικό μίσος». Η μια εκ των τριών είναι πρώην μέλος της Voina. Οι τρεις τους έχουν απολογηθεί που προσέβαλαν τους Ρώσους Ορθόδοξους πιστούς, αλλά επιμένουν ότι η performance τους ήταν μια πολιτική πράξη. Η εκδίκαση της έφεσης είναι προγραμματισμένη για την Τετάρτη 10 Οκτωβρίου. Εν τω μεταξύ η υπόθεση έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, αφού το κύμα υποστήριξης ξεκινά από τη Διεθνή Αμνηστία και φτάνει μέχρι τα αστέρια του Hollywood και διάσημους καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο (μεταξύ των οποίων και η Madonna).
Πίσω στη Ρωσία, δυο μέρες πριν την εκδίκαση της έφεσης, ο Putin δήλωσε σε τοπικό κανάλι ότι ήταν δίκαιη η τιμωρία των μελών της μπάντας, συμπληρώνοντας ότι «Κανείς δεν πρέπει να διαβρώνει την ηθική μας βάση και να υπονομεύει τη χώρα μας. Αλλιώς, τι θα απομείνει;». Είπε κι άλλα ωραία σε αυτή τη συνέντευξη, όπως ότι αφού ντρεπόμαστε στον τηλεοπτικό αέρα να μεταφράσουμε τη λέξη pussy στα ρωσικά, σημαίνει ότι είναι μια ανήθικη λέξη. «Είναι φυσιολογικό να μας αναγκάζουν να την πούμε;». Το θέμα βέβαια με τον Πούτιν, δεν είναι οι λέξεις που ντρέπεται να πει, αλλά οι πράξεις που δεν ντρέπεται να κάνει.
Η σύλληψη των Pussy Riot τον Αύγουστο του 2012 ήταν μια πολύ καλή διαφήμιση για τις έξυπνες, σοκαριστικές, προκλητικές, βέβηλες ή ανούσιες (διαλέγετε χαρακτηρισμό) δράσεις τους. Παράλληλα όμως, άνοιξε ένα debate που διεξάγεται σε παγκόσμιο πλέον επίπεδο, σχετικά με την ελευθερία του λόγου, και το ζήτημα της βλασφημίας, τόσο στη Ρωσία του Πούτιν, όσο και σε κάθε άλλη χώρα. Η δημοτικότητα πάντως των κοριτσιών ανεβαίνει με γεωμετρική πρόοδο, ενώ αυτή του Πούτιν μάλλον παίρνει την κατηφόρα.
Και κάποτε οι Spice Girls φώναζαν «girl power!»..
Τη συμπαράστασή τους στις φυλακισμένες Pussy Riot εξέφρασαν και οι Femen, το φεμινιστικό κίνημα από την Ουκρανία που ιδρύθηκε το 2008 από τρεις φοιτήτριες και έγινε διάσημο κυρίως για τις γυμνόστηθες ακτιβίστριές του. Θυμίζουμε την πρόσφατη –γυμνόστηθη πάντα- διαμαρτυρία τους μπροστά στην Αφροδίτη της Μήλου, στο Μουσείο του Λούβρου, για τον ομαδικό βιασμό μιας γυναίκας στην Τυνησία η οποία δικάζεται «για την ανήθικη συμπεριφορά της που προκάλεσε το βιασμό».
Βασικοί τους στόχοι είναι να ενισχύσουν την ανάπτυξη της ηθικής, των ηγετικών και των πνευματικών ικανοτήτων των νέων γυναικών στην Ουκρανία. Η σεξτρεμιστική τους ιδεολογία, που αποκτά πλέον διεθνή χαρακτηριστικά, υπηρετεί τα δικαιώματα των γυναικών και εναντιώνεται στη δικτατορία, στην εκκλησία, στη βιομηχανία του σεξ. Αυτοχαρακτηρίζονται ως ιδρύτριες του νέου κύματος φεμινισμού της τρίτης χιλιετίας.
Οπαδούς τους μπορεί κανείς να συναντήσει από την Τυνησία μέχρι τις Η.Π.Α. Αυτή την περίοδο μάλιστα, έχουν ανοίξει το πρώτο διεθνές στρατόπεδο εκπαίδευσης φεμινιστριών στο Παρίσι. Τα μαθήματα περιλαμβάνουν τρέξιμο, άλματα, πάλη και εκμάθηση πολεμικής βαφής. «Τρέχουμε, γιατί πρέπει να τρέχουμε προς τον εχθρό μας. Μαθαίνουμε άλματα, γιατί οι δράσεις μας πραγματοποιούνται σε εξαιρετικά δύσκολες τοποθεσίες, πάνω σε αυτοκίνητα ή ταράτσες ψηλών κτιρίων», λέει η ιδρύτρια του στρατοπέδου, Inna Schevchenko, 22 ετών. Ένας ακόμη στόχος τους είναι να βοηθήσουν τις γυναίκες στις αραβικές χώρες που εξεγείρονται ενάντια στην καταπίεση. Στο Παρίσι μάχονται επιπλέον και κατά της μπούρκας, ένα θέμα που βασανίζει χρόνια τη γαλλική κοινωνία, με το σύνθημα “Muslim women let’s get naked” (Μουσουλμάνες γδυθείτε). Από το 2010 τις ακολουθεί ο βέλγος σκηνοθέτης Alain Margot ο οποίος γυρίζει μια ταινία – ντοκιμαντέρ με τίτλο Femen: God is a woman για την οποία έχει ξεκινήσει καμπάνια χρηματοδότησης από το κοινό.
Η κριτική που τους ασκείται είναι έντονη, καθώς αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα των δράσεών τους, ενώ θέτει και το ερώτημα εάν εν τέλει το όπλο που χρησιμοποιούν για να τραβήξουν την προσοχή γυρίζει μπούμερανγκ και τις μετατρέπει σε πορνογραφικό αντικείμενο. Ναι, «οι γυναίκες δεν είναι αντικείμενα», αλλά οι ίδιες χρησιμοποιούν τα σώματά τους ως τέτοια, για την επίτευξη των στόχων τους. Ε, και; Σε μια κοινωνία που διψάει για εικόνες σεξουαλικού περιεχομένου, το να παίξεις με τις αδυναμίες της είναι πιο έξυπνος τρόπος για να την ευαισθητοποιήσεις απέναντι σε μείζονα θέματα.
Αυτό που κάνουν οι Femen, οι Pussy Riot, οι Voina και κάθε αντίστοιχη ακτιβιστική κολλεκτίβα, είναι ότι φέρνουν την κοινωνία αντιμέτωπη με τα προβλήματά της. Την αναγκάζουν να δει, να μάθει, να πάρει θέση. Της βάζουν έναν καθρέφτη μπροστά στο καλομακιγιαρισμένο της πρόσωπο και της λένε κοίτα καλά, θα τρομάξεις με αυτό που θα δεις. Αλλά μόνο όταν το δεις και αποφασίσεις ότι δεν σου αρέσει, θα επιχειρήσεις να το διορθώσεις. Δεν κρίνω πόσο αποτελεσματικό είναι αυτό που κάνουν. Μου αρκεί η κινητοποίηση της κοινής γνώμης. Κάτι αντίστοιχο χρειαζόμαστε κι εμείς εδώ. Έξυπνες, ευφάνταστες δράσεις που να μας αφυπνίσουν, πριν καταστρέψουμε ολοσχερώς τις πόλεις μας από την δικαιολογημένη, αλλά μη στοχευμένη οργή μας.
