Η Romy Hausmann, μία από τις πιο ιδιαίτερες φωνές της σύγχρονης γερμανικής αστυνομικής και ψυχολογικής λογοτεχνίας, επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Ελλάδα με αφορμή το 6ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας. Μεταξύ συναντήσεων με αναγνώστες και μαθητές, συζήτησε μαζί μας για την αρχή της συγγραφικής της πορείας, τους φόβους της, τη μητρότητα, τη σκοτεινή πλευρά των ανθρώπων, αλλά και για ένα αναπάντεχο νέο πρότζεκτ: ένα ποιητικό και μουσικό ταξίδι με τίτλο Princess Standard.
Ήρεμη, παρούσα, με αληθινή διάθεση για κουβέντα. Μια γυναίκα σύγχρονη, που παρά την παγκόσμια επιτυχία της —με βιβλία μεταφρασμένα σε δεκάδες γλώσσες, ένα Netflix adaptation και ένα βραβείο Emmy— πατά γερά στα πόδια της. Δεν έχει τίποτα το απόμακρο ή αυτάρεσκο. Αντίθετα, σε κοιτά στα μάτια και μιλά για τη μητρότητα, τον φόβο της απώλειας, την ανάγκη για αλήθεια στη λογοτεχνία.
Η Romy Hausmann γράφει ιστορίες σκοτεινές, αλλά δεν τις γράφει για να τρομάξουμε. Τις γράφει για να καταλάβει. Να ρωτήσει — τι σημαίνει να είσαι καλός άνθρωπος; Μέχρι πού μπορείς να φτάσεις από αγάπη; Πότε αρχίζει το σκοτάδι;
Ήταν η συγγραφή πάντα το όνειρό σας;
Δεν θα έλεγα ότι ονειρευόμουν να γίνω συγγραφέας. Έγραφα πάντα – σαν ημερολόγιο. Και κατά κάποιον τρόπο, ακόμα αυτό κάνω. Γράφω για όσα με απασχολούν, για θεματικές που με ενδιαφέρουν. Μόνο που πλέον, δεν τις αφηγούμαι ως εαυτός μου, αλλά μέσα από τους χαρακτήρες μου.
Πώς ξεκινήσατε να γράφετε βιβλία;
Ήμουν 27 χρονών και είχα μόλις γεννήσει τον γιο μου. Ήταν η πρώτη φορά που σταμάτησα να δουλεύω συνεχόμενα. Από τα 22 ήμουν τηλεοπτική συντάκτρια – ποτέ δεν είχα ζήσει την ανεμελιά της νεότητας. Τότε είχα χρόνο και σκέφτηκα: Τι θα έλεγες να δεις αν μπορείς να γράψεις ένα βιβλίο; Και έτσι ξεκίνησα.
Στην εφηβεία διαβάζατε σκοτεινές ιστορίες;
Όχι ιδιαίτερα. Διάβαζα Σαρτρ και Χέμινγουεϊ. Μόνο όταν ξεκίνησα να γράφω σκοτεινές ιστορίες, άρχισα να διαβάζω και αντίστοιχα βιβλία.
«Το κακό δεν έχει πάντα πρόσωπο»
Στο «Καλό μου Παιδί» ο τρόπος που ξεδιπλώνεται η πλοκή μοιάζει με λαβύρινθο. Από πού προήλθε η αρχική ιδέα;
Από την υπόθεση της Νατάσα Κάμπους στην Αυστρία. Είχε απαχθεί σε ηλικία 10 ετών και κρατήθηκε σε υπόγειο για 8 χρόνια. Όταν την είδα στην πρώτη της τηλεοπτική συνέντευξη, στα 18 της, μου φάνηκε απίστευτα ώριμη και στοχαστική. Και σκέφτηκα: Πώς είναι δυνατόν; Πώς μπορεί ένα παιδί να διαμορφώσει αντίληψη για τον κόσμο μεγαλώνοντας αποκομμένο από την κοινωνία, έχοντας μόνο τα βιβλία και τον απαγωγέα του ως αναφορά; Αυτό ήθελα να εξερευνήσω.
Πιστεύετε ότι οι ρόλοι θύματος και θύτη μπερδεύονται κάποιες φορές;
Πολύ συχνά. Δεν με ενδιαφέρει να γράψω χαρακτήρες που είναι απλώς «καλοί» ή «κακοί». Προτιμώ να αναρωτιέμαι: Τι μπορεί να οδηγήσει έναν καλό άνθρωπο στο σκοτάδι; Τι θα έκανες από αγάπη; Μέχρι πού θα έφτανες για να προστατεύσεις το παιδί σου ή το σύστημα αξιών σου;
Πιστεύετε πως κάποιος μπορεί να γεννηθεί κακός;
Δεν θέλω να το πιστέψω. Οι περισσότεροι άνθρωποι διαμορφώνονται από εμπειρίες, τραύματα, παραμέληση. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν ευθύνη για τις πράξεις τους. Αλλά προτιμώ να γράφω για ανθρώπους που θα μπορούσε να είναι καθένας από εμάς.
«Γράφω καθισμένη στο πάτωμα, χωρίς μουσική, χωρίς άνεση»
Ποιο είναι το τελετουργικό σας όταν γράφετε;
Δεν έχω γραφείο. Κάθομαι στο πάτωμα, συνήθως ακουμπώντας στο καλοριφέρ. Θέλω να νιώθω μια ελαφριά δυσφορία όταν γράφω. Δεν ακούω μουσική – αν υπάρχει μελωδία, αρχίζω να τραγουδάω! Και σίγουρα δεν μπορώ να γράψω σε καφέ ή σε τρένα. Εκεί προτιμώ να ακούω τους άλλους. Είναι πιο συναρπαστικό.
Οι χαρακτήρες σας αποκτούν τη δική τους φωνή καθώς γράφετε;
Ναι, εξελίσσονται, αλλά δεν τους αφήνω να κάνουν κάτι που δεν ταιριάζει στον βασικό τους πυρήνα. Πάντα σκέφτομαι: Αυτό που ετοιμάζομαι να γράψω, είναι πράγματι το επόμενο λογικό βήμα γι’ αυτό τον χαρακτήρα;
Γίνεστε ποτέ εσείς μέρος της ιστορίας;
Προσπαθώ να είμαι κάθε χαρακτήρας. Να μπω στο κεφάλι ενός κοριτσιού 13 χρονών, ενός πατέρα 60 χρονών. Είναι λίγο σαν να παίζεις θέατρο. Αν δεν νιώσω τον χαρακτήρα μου, δεν μπορώ να τον γράψω.
Από τα σκοτεινά δωμάτια στους στίχους της Princess Standard
Σκέφτεστε να γράψετε κάτι έξω από το είδος του ψυχολογικού θρίλερ;
Το θρίλερ είναι το δημιουργικό μου playground, αλλά ναι, κάνω «αποδράσεις». Πρόσφατα δούλεψα ένα πρότζεκτ true crime με βιβλίο και podcast, θέλοντας να δω πώς βιώνει το έγκλημα ο πραγματικός κόσμος – τα θύματα, οι συγγενείς. Και πέρσι, ξεκίνησα κάτι τελείως διαφορετικό: ένα ποιητικό project.
Πείτε μας για την Princess Standard.
Είναι το όνομα μιας άσχημης γραφομηχανής που βρήκα σε παλαιοπωλείο. Άρχισα να γράφω ποιήματα στα αγγλικά, με τη γραφομηχανή, και παραδόθηκαν στον εκδότη έτσι – σε σελίδες χαρτιού, όχι σε Word. Μετά ήρθα σε επαφή με ένα indie μουσικό συγκρότημα και δημιουργήσαμε ένα μουσικοποιητικό project. Πλέον έχουμε και περιοδεία με αυτό – στη Γερμανία, την Αυστρία και το Λονδίνο. Στην παράσταση μιλάω, χορεύουμε, υπάρχει μουσική. Είναι κάτι τελείως διαφορετικό – και πολύ απελευθερωτικό.
«Η μητρότητα άλλαξε τους φόβους μου»
Σήμερα, η Romy Hausmann ζει το όνειρο πολλών: ταξιδεύει στον κόσμο με τα βιβλία της, γνωρίζει αναγνώστες, παραλαμβάνει βραβεία. Κι όμως, όταν τη ρωτάς ποιος είναι ο μεγαλύτερος της φόβος, δεν θα σου μιλήσει για το writer’s block, ούτε για την αγωνία της αποδοχής. Θα σου μιλήσει για τον γιο της.
«Ο γιος μου είναι δέκα χρονών», λέει. «Και ο μεγαλύτερος μου φόβος είναι να μου συμβεί κάτι — να αρρωστήσω ή να πεθάνω — πριν προλάβω να τον συνοδεύσω ως την ενηλικίωση. Να μην μπορώ να είμαι εκεί, δίπλα του, στον δρόμο του». Η συγγραφή, η επιτυχία, ακόμη και η καθημερινή χαρά της δημιουργίας, όλα υποχωρούν μπροστά σε αυτή την ανάγκη: να είναι παρούσα, να είναι στήριγμα. «Πολύ περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο», λέει, «είμαι μαμά».
Δεν είναι τυχαίο, ίσως, που οι ιστορίες της ακροβατούν συχνά ανάμεσα στην αγάπη και τον τρόμο. Ανάμεσα στη βαθιά τρυφερότητα και την απειλή της απώλειας. Γιατί η μητρότητα αλλάζει τους φόβους σου. Τους βαθαίνει. Τους κάνει υπαρξιακούς.
Η επιτυχία δεν ήταν κάτι που επεδίωξε, ούτε κάτι που περίμενε. Όταν το Καλό μου Παιδί έγινε παγκόσμιο best seller, όταν μεταφέρθηκε σε σειρά του Netflix και απέσπασε Emmy, η Romy Hausmann δεν είχε φανταστεί το εύρος της απήχησης, ούτε το βάρος που τη συνόδευε.
«Η επιτυχία είναι δώρο, αλλά φέρνει και σκιά μαζί της», λέει. «Όσο πιο ψηλά φτάνεις, τόσο περισσότεροι σε αμφισβητούν. Άνθρωποι που πιστεύουν ότι δεν το άξιζες, ότι απλώς ήσουν τυχερή». Δεν της χαρίστηκε τίποτα. Για χρόνια δούλευε ασταμάτητα, χωρίς διακοπές, χωρίς φεστιβάλ, χωρίς τον ανέμελο ρυθμό που υποτίθεται ότι έχει η νεότητα. «Δούλευα από τα 22. Δεν πήγα ποτέ σε φεστιβάλ, δεν έκανα διακοπές. Και δεν παραπονιέμαι. Απλώς, το λέω γιατί πίσω από την “επιτυχία” υπάρχει αφοσίωση. Και πολλές απώλειες».
Και όμως, το πιο σημαντικό για εκείνη δεν είναι η φήμη ή η αναγνώριση. Είναι η αλήθεια της αφήγησης. Το να γράφεις όχι για να βγεις σε λίστες, αλλά γιατί έχεις κάτι να πεις — κάτι που πρέπει να ειπωθεί.
«Αν μπορούσα να πω κάτι στον 15χρονο εαυτό μου; Ή σε ένα νέο κορίτσι που θέλει να γράψει; Θα της έλεγα: γράφε. Μην σκέφτεσαι το τέλος, τις πωλήσεις, τη “μεγάλη επιτυχία”. Γράφε γιατί κάτι μέσα σου σε σπρώχνει να το κάνεις. Και μετά, άφησέ το να πάει εκεί που πρέπει. Δεν μπορείς να ελέγξεις τα πάντα. Κάποιες φορές η στιγμή θα είναι σωστή, άλλες όχι. Αλλά το σημαντικό είναι να γράφεις με την καρδιά σου, με αλήθεια. Όλα τα άλλα, ακολουθούν ή όχι. Κι αυτό είναι εντάξει».
