Ο κινηματογράφος είναι ένα παράθυρο στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας. Κάποιοι επιλέγουν να το έχουν κλειστό, να μην ακούνε και να μην βλέπουν τι γίνεται έξω από τον μικρόκοσμό τους, αλλά κλειστά παράθυρα δεν σημαίνει ανυπαρξία.
Κανένας καλλιτέχνης δεν είναι υποχρεωμένος να αλλάξει τον κόσμο, κανένας δεν είναι υποχρεωμένος να φτιάξει το μεγάλο έργο που θα κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται διαφορετικά. Όμως, από τη στιγμή που είναι καλλιτέχνης, από τη στιγμή που η φωνή του θα περάσει μέσα απ’ αυτό το παράθυρο, τότε ο κόσμος δεν έχει επιλογή παρά να αλλάξει. Ίσως λίγο στην αρχή, τόσο που να μην φαίνεται διαφορά, αλλά θα αλλάξει γιατί αυτές οι πέντε ταινίες είναι οι φωνές ανθρώπων που ψάχνουν αυτή την αλλαγή.
Το καλύτερο αύριο θα έρθει αν το παράθυρο παραμείνει ανοιχτό.
– 1 –
Paths of Glory (1957)
Σκηνοθεσία: Stanley Kubrick
Σε έναν πόλεμο δεν υπάρχει «καλή πλευρά». Μπορεί κάποιος να επιτεθεί πρώτος και ο αμυνόμενος να έχει όλο το δίκιο του κόσμου με το μέρος του, αλλά μόλις κυλιστεί μαζί με τον επιτιθέμενο στον βούρκο, τότε τα ρούχα όλων είναι λερωμένα. Κανείς δεν ξεχωρίζει από τον διπλανό του και όταν κάποιος αφαιρεί μια ανθρώπινη ζωή τότε σκοτώνει ένα δικό του κομμάτι. Ποιος είναι αυτός ο «εχθρός» που κάποιος άλλος, που δεν είναι εκεί, τον διέταξε να πάρει όπλο και να σκοτώσει έναν συνομήλικό του που υπό άλλες συνθήκες μπορεί να ήταν οι καλύτεροι φίλοι; Και ποια είναι η ανταμοιβή του στρατιώτη που καταφέρνει να σκοτώσει; Αυτή την ανταμοιβή μελετάει ο Κιούμπιρκ στο Paths of Glory, μια ταινία που τη θεωρώ ίσως τη σπουδαιότερη της καριέρας του.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου το 1916, ένας Γάλλος υποστράτηγος διατάζει έναν ταξίαρχο να καταλάβει το Άντχιλ, μια καλά φρουρούμενη γερμανική περιοχή. Ο ταξίαρχος στην αρχή αρνείται, καθώς θεωρεί την αποστολή αδύνατη, αλλά αλλάζει γνώμη μόλις ο υποστράτηγος του τάζει μια προαγωγή. Μόλις η αποστολή αποδειχθεί μια παταγώδης αποτυχία ο ταξίαρχος θα απαιτήσει την εκτέλεση τριών στρατιωτών για παραδειγματισμό με την κατηγορία πως είναι δειλοί. Τρεις αποδιοπομπαίοι τράγοι που το μόνο που έκαναν ήταν να εκτελέσουν διαταγές.
Το Paths of Glory, βασισμένο στο βιβλίο με τον ίδιο τίτλο το οποίο είναι βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, αναδεικνύει το πραγματικό πρόσωπο του πολέμου. Αυτό που οι ψεύτικες ιστορίες ηρωισμού που αφηγούνται στις μάζες για να τις κάνουν να συμμετάσχουν κάνουν στην άκρη για τους πραγματικούς ανθρώπους που κινούν τα νήματα. Αυτούς που βλέπουν μόνο γαλόνια, καρέκλες και οικονομικές απολαβές. Αυτοί οι τρεις στρατιώτες δεν είναι άνθρωποι στα μάτια τους, μόνο ακόμα ένα σκαλοπάτι. Στον πόλεμο δεν υπάρχει δικαιοσύνη, μόνο νεκροί.
– 2 –
Born in Flames (1983)
Σκηνοθεσία: Lizzie Borden
Στο κοντινό μέλλον, δέκα χρόνια μετά την πιο ειρηνική επανάσταση στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, ομάδες γυναικών οργανώνουν μια φεμινιστική εξέγερση καθώς η υπόσχεση της ισότητας από τις μέρες της επανάστασης παραμένει ακόμα ανεκπλήρωτη.
Το Born in Flames είναι από εκείνες τις ταινίες επιστημονικής φαντασίας που βλέποντάς τις δεν καταλαβαίνεις ότι βλέπεις ένα υποθετικό σενάριο, αλλά είναι σαν να κοιτάς έξω από το παράθυρό σου. Μπορεί να μην έχει γίνει καμιά ειρηνική επανάσταση, αλλά από υποσχέσεις άλλο τίποτα. Και όλες αυτές οι υποσχέσεις έχουν ως αποτέλεσμα τις αμέτρητες γυναικοκτονίες. Το έργο αναδεικνύει πως όσες υποσχέσεις και να σου δώσει κάποιος, ο αγώνας δεν θα σταματήσει ποτέ.
– 3 –
Come and See (1985)
Σκηνοθεσία: Elem Klimov
Έλα να δεις την κτηνωδία, έλα να δεις τη φρίκη, έλα να δεις τον θάνατο της αθωότητας, έλα να δεις ένα παιδί να γερνάει και να παραμένει νέο.
Μετά την εισβολή των Ναζί σε ένα χωριό της Λευκορωσίας, ο Φλόρια ξεθάβει ένα όπλο και πάει να καταταγεί στον αντιστασιακό στρατό παρά τις αντιρρήσεις της οικογένειάς του. Εκεί θα συναντήσει την Γκλάσα, ένα κορίτσι που θα τον συντροφεύσει στο ταξίδι της επιστροφής. Όταν θα επιστρέψει στο σπίτι θα βρει την οικογένειά του δολοφονημένη μαζί με τους γείτονές τους.
Το Come and See είναι μια αντιπολεμική και αντιφασιστική ταινία, κάτι που πολλές ταινίες ισχυρίζονται, αλλά συνήθως αναδεικνύουν ένδοξες στιγμές ηρωισμού και μονομαχιών σε αργή κίνηση που λειτουργούν καλύτερα σαν βίντεο του ΓΕΣ που προμοτάρει τη στρατολόγηση νεοσύλλεκτων. Εδώ δεν υπάρχει κάποια ηρωική ομορφιά, παρά μόνο ασχήμια και βία. Εξερευνά μέχρι πού είναι ικανή να μεταλλαχτεί η ανθρώπινη φύση μέχρι να σταματήσει να είναι ανθρώπινη. Πώς οι άνθρωποι μπορούν να πέσουν τόσο χαμηλά;
– 4 –
District 9 (2009)
Σκηνοθεσία: Neill Blomkamp
Πριν από τριάντα χρόνια οι εξωγήινοι έφτασαν στη γη. Όχι για να μας κατακτήσουν, αλλά για να επιβιώσουν από τον ετοιμοθάνατο πλανήτη τους. Αποκομμένοι από τους ανθρώπους σε ένα κομμάτι γης στη Νότια Αφρική που ονομάζεται Περιοχή 9, οι εξωγήινοι διοικούνται από μια ιδιωτική εταιρεία που αδιαφορεί για την ευημερία τους, αλλά θα κάνει τα πάντα για να κλέψει την τεχνολογία τους. Οι εξωγήινοι θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας, τρώνε κονσερβοποιημένο φαγητό για γάτες και οι άνθρωποι τους αντιμετωπίζουν σαν ζώα. Η Περιοχή 9 είναι ένα μεγάλο γκέτο. Εκεί ένας υπάλληλος της εταιρείας θα βρει καταφύγιο όταν θα μολυνθεί από έναν εξωγήινο ιό που θα αρχίσει να μεταλλάσσει το DNA του.
Το αριστούργημα του Neill Blomkamp είναι μια ταινία για τους πρόσφυγες και την αντιμετώπιση που λαμβάνουν όταν ζητάνε βοήθεια σε έναν άλλο τόπο. Κάποιος ίσως πει, «είναι λογικό να λαμβάνουν τέτοια αντιμετώπιση γιατί δεν είναι άνθρωποι», αλλά όλοι ξέρουμε πως στην πραγματικότητα πολλοί πρόσφυγες ζουν μια κτηνωδία από τις αρχές και πολλές φορές βρίσκουν τον θάνατο στη θάλασσα. Δεν έχει σημασία αν είναι άνθρωποι ή κάποιο άλλο είδος, ο ρατσισμός παραμένει ρατσισμός.
– 5 –
I Saw the TV Glow (2024)
Σκηνοθεσία: Jane Schoenbrun
Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, ένας μοναχικός έφηβος γνωρίζει ένα κορίτσι στο σχολείο που θα τον συστήσει στο Pink Opaque, μια μυστηριώδη σειρά της τηλεόρασης που προβάλλεται αργά τη νύχτα και παρουσιάζει έναν υπερφυσικό κόσμο που κρύβεται κάτω από τον πραγματικό. Όσο παρακολουθούν, το σενάριο της σειράς αρχίζει να επηρεάζει την πραγματικότητα.
Όπως το Pink Opaque ξεκινά ως μια παρηγοριά για τον πρωταγωνιστή του έργου, ο οποίος βρίσκει καταφύγιο στον κόσμο της τηλεόρασης, έτσι και το I Saw the TV Glow είναι η παρηγοριά του θεατή. Εξερευνά τη μοναξιά και την αναζήτηση για κάτι «αληθινό» μέσω της εμμονής με τη μυθοπλασία. Στην πραγματικότητα το έργο είναι ο υπαρξιακός τρόμος που βιώνει ένα τρανς άτομο όταν η κοινωνία κάνει ακόμα και την ιδέα της φυλομετάβασης τόσο τρομακτική που να μην μπορεί ούτε να τη σκεφτεί.
