Η νύχτα είναι αιώνια, ή μήπως αργεί να ξημερώσει; Είναι ένα σημαντικό στοιχείο του έργου, ή η βασική πρωταγωνίστρια; Σε αυτούς τους πέντε ξεχωριστούς κόσμους, την ώρα που όλοι κοιμούνται, οι πρωταγωνιστές μας βγαίνουν τη νύχτα προσπαθώντας να αναζητήσουν τον άλλο τους εαυτό, τον εαυτό που πολεμά και κερδίζει. Άλλοι έχουν έναν κώδικα και άλλοι είναι ανήθικοι βρικόλακες που προσπαθούν να ρουφήξουν το αίμα της πόλης μέχρι την τελευταία σταγόνα. Ίσως έτσι την εκδικούνται επειδή έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωσή τους.
Θα μπορούσαν άλλες ταινίες να πάρουν τη θέση τους; Εννοείται. Δεν μονοπωλούν μόνο πέντε έργα το σκοτάδι και τον υπόκοσμο. Όμως, αυτά τα πέντε έργα είναι μια καταπληκτική εισαγωγή σε έναν κόσμο που το φως της μέρας είναι πολλές ώρες μακριά και το κρύο του φεγγαριού συγκρίνεται μόνο με την κρύα σκανδάλη του όπλου.
[ 1 ]
The Driver (1978)
Σκηνοθεσία: Walter Hill
Ένας παγωμένος κόσμος που αποτελείται από σκιές, προβολείς και τους βρυχηθμούς των αυτοκινήτων που επιταχύνουν. Λάστιχα, τσιμέντο, ατμόσφαιρα και νύχτα. Το The Driver ήταν μια εμπορική αποτυχία αλλά και ένα καλλιτεχνικό επίτευγμα που ενέπνευσε μελλοντικούς σκηνοθέτες να δημιουργήσουν έργα με πρωταγωνιστές σε μια νυχτερινή υπαρξιακή αναζήτηση. Δίχως αυτό δεν θα υπήρχε τούτη η λίστα που διαβάζετε σήμερα.
Ένας ταλαντούχος οδηγός δίχως όνομα (Ryan O’Neal), ειδικεύεται στην οδήγηση αυτοκινήτων διαφυγής έπειτα από ληστείες. Αντίπαλός του είναι ένας αστυνομικός που αναμιγνύεται με τον υπόκοσμο με σκοπό να τον σταματήσει.
Μια ωδή στον μινιμαλισμό και την αφαιρετικότητα, το The Driver είναι γυμνό μπροστά στον θεατή έχοντας μόνο τα απολύτως απαραίτητα για να πει την ιστορία του. Ακρίβεια, τελειομανία και ατμόσφαιρα. Δεν υπάρχει μουσική κατά τη διάρκεια των καταδιώξεων, δεν υπάρχει περίπλοκο σενάριο και σαχλό ρομάντζο που αποσπά την προσοχή, δεν υπάρχουν ξαφνικές δραματικές εντάσεις για να μεγαλώσουν τη διάρκεια της ταινίας σε ένα δηθενιάρικο ντελίριο, επειδή ο σκηνοθέτης φοβάται ότι δεν θα τον πάρουν στα σοβαρά.
Το The Driver εκμεταλλεύεται το κινηματογραφικό μέσο και επιβάλλεται στον θεατή κάνοντάς τον να κολλήσει στην οθόνη με τις καταπληκτικές καταδιώξεις με αυτοκίνητα που γίνονται on camera. Η μαεστρία που επιδεικνύεται από τους κασκαντέρ πίσω από το τιμόνι είναι και η ίδια μαεστρία που επιδεικνύεται από τους χειριστές τής κάμερας.
[ 2 ]
Thief (1981)
Σκηνοθεσία: Michael Mann
Εδώ περιπλέκεται η κατάσταση διότι μιλάμε για ταινία του Michael Mann, που σημαίνει πως μία λίστα θα μπορούσε να έχει πέντε ταινίες του μέσα. Collateral, Manhunter, Heat, Miami Vice· ο Mann ξέρει να αιχμαλωτίζει τη νύχτα και να την κάνει χαρακτήρα στα έργα του. Κάθε φορά που έχει νυχτερινό γύρισμα οι θεοί του κινηματογράφου τού χαμογελάνε και εκείνος φτιάχνει έπη.
Το Thief είναι αυτό που ταιριάζει περισσότερο και αυτό που αισθάνομαι ότι παραμελείται συχνά για χάρη του Heat ή του Collateral. Είναι αυτό που άνοιξε τον δρόμο για τον σκηνοθέτη και αυτό που σύστησε χαρακτήρες όπου θα τον δούμε να επιστρέφει ξανά και ξανά για να τους εξερευνήσει.
Ο Φρανκ είναι επαγγελματίας στο να ανοίγει χρηματοκιβώτια -συγκεκριμένα ειδικεύεται στην κλοπή διαμαντιών. Το όνειρό του είναι να αποσυρθεί και να φτιάξει οικογένεια. Για να το επιτύχει αυτό, θα συνεργαστεί με έναν αρχιμαφιόζο που έχει οργανώσει την τέλεια ληστεία. Ο Φρανκ είναι το προσχέδιο για πολλούς χαρακτήρες του Michael Mann που θα ακολουθήσουν. Είναι ένας άντρας με τον δικό του προσωπικό κώδικα και δεν πιστεύει σε δεσμεύσεις, αλλά στην πειθαρχία. Όταν ένας τέτοιος άνθρωπος αρχίζει και ονειρεύεται οικογένεια και σταθερότητα, τότε είναι που θα προσπαθήσει να ξεφύγει από τον εαυτό του, αλλά πώς κάποιος ξεφεύγει από τις πράξεις του;
Αυτό που χαρακτηρίζει το Thief είναι η αυθεντικότητά του. Τα εργαλεία και η μεθοδολογία είναι μελετημένα και βασισμένα σε πραγματικές ληστείες από έμπειρους κλέφτες. Σου μεταφέρει την πειθαρχία που χρειάζεται για να κλέψεις σωστά και σε κάνει να καταλάβεις πως είναι μια δουλειά όπως όλες οι άλλες· μόνο που το ρίσκο είναι ισάξιο των εισπράξεων. Η καλύτερη ερμηνεία του James Caan και ένα καταπληκτικό soundtrack από τους Tangerine Dream που μπορείς να το ακούσεις οποιαδήποτε στιγμή για να αισθανθείς σαν τον πιο κουλ παράνομο της γειτονιάς σου.
[ 3 ]
Drive (2011)
Σκηνοθεσία: Nicolas Winding Refn
♪ I’m giving you a night call to tell you how I feel ♪
Με έναν σιωπηλό πρωταγωνιστή που ειδικεύεται στην οδήγηση αυτοκινήτων διαφυγής μετά από μια ληστεία, κάποιοι αναφέρονται στο Drive σαν remake του The Driver. Πράγματι, είναι ξεκάθαρα επηρεασμένο, προσφέροντας έναν παρόμοιο πρωταγωνιστή και αισθητική, αλλά ξεχωρίζει από το The Driver στην ιστορία που είναι ελαφρά πιο περίπλοκη.
Ο Ryan Gosling υποδύεται έναν ανώνυμο μηχανικό, κασκαντέρ και εγκληματία, που του αρέσει να έχει οδοντογλυφίδες στο στόμα, φοράει το πιο κουλ τζάκετ στην ιστορία του σινεμά, και είναι ερωτευμένος με τη γειτόνισσά του. Όταν ο σύζυγός της βγει από τη φυλακή, τον προσλαμβάνει για μια ληστεία που θα αποτύχει, και θα πρέπει να προστατεύσει εκείνη και το παιδί της.
Είναι από εκείνους τους σοβαρούς ρόλους που αναλάμβανε ο Gosling μέχρι το 2017-2018 περίπου, πριν το Χόλιγουντ τον χαντακώσει μόνο σε κωμικούς ρόλους.
Το Drive είναι επηρεασμένο από το The Driver που είναι επηρεασμένο από το Le Samouraï (1967) και πράγματι και οι τρεις πρωταγωνιστές μοιράζονται πολλά κοινά, όπου και στις τρεις ταινίες υπάρχει μια σκηνή που τους βλέπουμε να παραβιάζουν ένα αυτοκίνητο με απόλυτη ψυχραιμία, αλλά εκεί που θα έλεγα ότι διαφέρει ο ανώνυμος πρωταγωνιστής του Gosling είναι στο ότι χαμογελάει περισσότερο. Από τους τρεις είναι ο πιο ευάλωτος και πιο τρυφερός, δίχως αυτό να σημαίνει ότι δεν διατηρεί το παγωμένο προσωπείο του όταν οδηγεί το αυτοκίνητο.
Είναι από εκείνες τις ταινίες που ο πρόλογός της είναι μια ταινία μικρού μήκους από μόνος του.
♪ They’re talking about you boy but you’re still the same ♪
[ 4 ]
Nightcrawler (2014)
Σκηνοθεσία: Dan Gilroy
Το όνομά του είναι η Λου Μπλουμ και το όνομα της εταιρείας του είναι Video Production News. Το πρόβλημά του δεν είναι ότι δεν καταλαβαίνει τους ανθρώπους, αλλά δεν του αρέσουν, γι’ αυτό και τους εκμεταλλεύεται. Το Nightcrawler χορεύει ανάμεσα σε διάφορα κινηματογραφικά είδη και καταλήγει να είναι ένα αμάλγαμά τους. Μαύρη κωμωδία, δράμα, τρόμου, νέο-νουάρ· είναι μια κριτική για την υπερκαταναλωτική κουλτούρα και τον κίτρινο τύπο.
Ο Λου είναι κλέφτης και απατεώνας, από εκείνους τους ανθρώπους που προσπαθούν να βγάλουν από τη μύγα ξύγκι. Όταν δεν καταφέρνει να πουλήσει κάτι παλιοσίδερα σε μια μάντρα, ζητάει από τον προϊστάμενο να τον προσλάβει, αλλά εκείνος του απαντάει πως δεν δουλεύει με εγκληματίες. Επιστρέφοντας στο σπίτι με το σαραβαλιασμένο του αυτοκίνητο, σταματάει μπροστά σε ένα τρακάρισμα όπου μαθαίνει για τους ελεύθερους φωτορεπόρτερ (Stringers), που πουλάνε τις φωτογραφίες και το υλικό τους στα κανάλια για να προλάβουν το πρωινό δελτίο ειδήσεων. Σαγηνευμένος, ο Λου βγαίνει τα βράδια και προσπαθεί να απαθανατίσει την επόμενη μεγάλη είδηση και να την πουλήσει ο ίδιος. Σ’ ένα κανάλι, μαθαίνει πως ενδιαφέρονται ιδιαιτέρως για βάρβαρα εγκλήματα, κυρίως σε γειτονιές που μένουν λευκοί. Όσο δουλεύει αποκτά κύρος και καλύτερο εξοπλισμό, αλλά ταυτόχρονα αρχίζει να σκηνοθετεί τις σκηνές των εγκλημάτων, με αποτέλεσμα να συμβάλλει και ο ίδιος σε αυτά με σκοπό να αποκτήσει πιο γραφικό και δραματικό υλικό. Κανείς ποτέ δεν αναρωτιέται για τις μεθόδους του γιατί τα κανάλια ενδιαφέρονται μόνο για το υλικό που αποκτούν.
Το Nightcrawler είναι από εκείνες τις ταινίες όπως το Taxi Driver και το American Psycho που λειτουργούν σαν μελέτες των πρωταγωνιστών τους και τους βάζουν κάτω από το μικροσκόπιο με σκοπό να ανακαλύψουν τι είναι αυτό που πυροδοτεί την τρέλα τους. Η απάντηση πάντα είναι το κοινωνικοοικονομικό σύστημα που ενθαρρύνει το κέρδος από την αναζήτηση της αλήθειας. Και όπως και το Taxi Driver και το American Psycho, όλο το έργο εξαρτάται απόλυτα από τον σωστό πρωταγωνιστή στη σωστή θέση. Ίσως ο καλύτερος ρόλος του Jake Gyllenhaal.
[ 5 ]
Dragged Across Concrete (2018)
Σκηνοθεσία: S. Craig Zahler
Μετά το Bone Tomahawk (2015) και το Brawl in Cell Block 99 (2017), ο λογοτέχνης και μουσικός, S. Craig Zahler, σκηνοθετεί το Dragged Across Concrete, που όπως και οι δύο προηγούμενες ταινίες, έτσι και αυτή είναι βασισμένη σε δικό του σενάριο.
Τα λογοτεχνικά και κινηματογραφικά έργα του Zahler χαρακτηρίζονται από ακραία βία, περίπλοκους και καλογραμμένους χαρακτήρες, αλλά και από έναν τεράστιο καθρέπτη που τον χρησιμοποιεί για να αναδείξει τις χειρότερες πλευρές της ανθρώπινης φύσης. Η γεύση που αφήνουν στο τέλος θυμίζει κάτι από Cormac McCarthy.
Ο Mel Gibson και ο Vince Vaugn πρωταγωνιστούν ως δύο αστυνομικοί, που τίθενται σε διαθεσιμότητα έπειτα από τη δημοσιοποίηση ενός βίντεο στα μίντια, το οποίο αναδεικνύει τις βίαιες πρακτικές τους την ώρα του καθήκοντος. Ενώ δέχονται πιέσεις στην προσωπική τους ζωή και μην έχοντας άλλη πηγή εσόδων, οι δυο τους θα καταλήξουν σε πιο άνομα μέσα για να κερδίσουν τον μισθό τους.
Με μικρές φέτες ζωής από τους χαρακτήρες που κάνουν πλουσιότερο τον κόσμο του έργου να τρέχουν παράλληλα με την κεντρική ιστορία, το Dragged Across Concrete είναι ίσως το πιο απαιτητικό και αφηγηματικά περίπλοκο έργο της λίστας. Με διάρκεια 159’ απαιτεί αρκετά από τον θεατή και κυρίως την εμπιστοσύνη ότι αυτό το μανιακό και βίαιο ταξίδι θα βγάλει νόημα στο τέλος.
Από το Bone Tomahawk τρία χρόνια νωρίτερα, το οποίο ήταν και η πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα, ο Zahler αμέσως απέδειξε τις σκηνοθετικές ικανότητες ενός ώριμου καλλιτέχνη και σε τίποτα δεν μοιάζει ως η πρώτη ταινία κάποιου, αφού με μαεστρία καταφέρνει να ισορροπήσει αφήγηση και αισθητική, ενώ πιάνει καταπληκτικές ερμηνείες από τους ηθοποιούς του.
Το Dragged Across Concrete δεν ζητάει τη συμπάθεια του θεατή και δεν προσπαθεί να κερδίσει πόντους αναμασώντας κοινότοπα κοινωνικά μηνύματα που θα προκαλέσουν χειροκρότημα. Είναι μια σκληρή και βρόμικη απεικόνιση της ζωής που ζούμε. Επίσης, είναι και η καλύτερη ερμηνεία του Mel Gibson τα τελευταία δέκα χρόνια.
