Πάνω στο τσιμεντένιο ύψωμα, ένα ελάφι στέκει επιβλητικό. Το στήθος του γεμάτο υπερηφάνεια, το κεφάλι υψωμένο, στεφανωμένο με κέρατα. Η μορφή του, εμπνευσμένη από το origami, αν και απόλυτα φυσική δεν εκπέμπει αδυναμία ή ευθραυστότητα. Αντλώντας από την παράδοση του κονστρουκτιβισμού – μιας γλώσσας δομημένης, αυστηρά κατασκευασμένης, με αίσθηση βαρύτητας – το Origami Deer διαθέτει υλικό βάρος, δίνοντας την αίσθηση της αντοχής, της βαρύτητας. Φτιαγμένο ειδικά για τον συγκεκριμένο τόπο, το έργο μοιάζει σαν να βρισκόταν πάντα εκεί, με μοναδική αποστολή να εποπτεύσει τη γη που του ανήκει.
Το Origami Deer της Zhanna Kadyrova είναι το δεύτερο έργο της σειράς Origami, μιας σειράς που βασίζεται στην παραδοσιακή τέχνη του origami – τη γνωστή και απλή διαδικασία διπλώματος του χαρτιού, ακολουθώντας οδηγίες βήμα προς βήμα. Στο συγκεκριμένο έργο, η Kadyrova επιλέγει μια σύνθετη φόρμα χωρίς να εγκαταλείπει τις βασικές αρχές του origami. Το γλυπτό σχεδιάστηκε ως ψηφιακό τρισδιάστατο μοντέλο και στη συνέχεια χυτεύθηκε σε σκυρόδεμα.
Αρχικά κατασκευάστηκε για να τοποθετηθεί στο Leontovych Park στο Ποκρόβσκ, στην περιφέρεια Ντονέτσκ ως έργο δημόσιας τέχνης. Το ελάφι αποτελεί κλασικό σύμβολο σε πάρκα και δημόσιους χώρους. Το σημείο που επιλέχθηκε να τοποθετηθεί, ωστόσο, δεν ήταν τυχαίο, καθώς εκεί βρισκόταν παλαιότερα ένα σοβιετικό αεροσκάφος. Από ένα στρατιωτικό μνημείο σε ένα ελάφι που μετατράπηκε σε ένα σύγχρονο, πολιτιστικό τοπόσημο.
Με την έναρξη του πολέμου, εκκενώθηκε για λόγους προστασίας και, αφού διασώθηκε, άρχισε να παρουσιάζεται εκθεσιακά σε διάφορες πόλεις της Ουκρανίας και της Ευρώπης. Αρχικά μεταφέρθηκε στη Βίννιτσια, από εκεί συνέχισε στο Κίεβο και στη δυτική Ουκρανία, μεταξύ άλλων στο Λβιβ. Εκεί για δύο ημέρες, δεμένο με ιμάντες πάνω σε ένα φορτηγό, διέσχισε την πόλη σαν ένας σιωπηλός μάρτυρας μα και αφηγητής μιας συγκινητικής ιστορίας. Παρουσία του, στις 26 Οκτωβρίου, το κοινό του Λβιβ παρακολούθησε την προβολή του φιλμ IDP, που κατέγραφε την εκκένωση του γλυπτού από το Ποκρόβσκ ενώ το ίδιο βράδυ βρέθηκε στο επίκεντρο ενός πάρτι με ηλεκτρονική μουσική, με την εικόνα του να προβάλλεται στον τοίχο και τη φράση “Timetogohome!” να συνοδεύει τη σκηνή.
Σημαντική η στιγμή έκθεσής του στην Arsenal Gallery, σε έναν πρώην σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στο Μπιάλιστοκ, σε επιμέλεια της Monika Szewczyk.
Σε αυτό το ταξίδι, το ελάφι έχει αποκτήσει μία νέα διάσταση: ένα σώμα εκτοπισμένο, μα γεμάτο από νόημα, ένα σύμβολο που μετακινείται, χωρίς να χάνει τη μνήμη του τόπου από τον οποίο προέρχεται. Ένα ταξίδι που τρέφεται από την επιμονή μιας χώρας να διασώσει την πολιτιστική της κληρονομιά και να προστατευτεί από την καταστροφή. Μια αλληγορία της χώρας που εμπιστεύτηκε μια υπόσχεση ασφάλειας, όταν εγκατέλειψε το πυρηνικό της οπλοστάσιο.
Το Origami Deer έχει ήδη πάρει τον δρόμο του προς τη Βενετία. Τελικός προορισμός, η Μπιενάλε της Βενετίας, που θα πραγματοποιηθεί από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.
Λίγα λόγια για την Zhanna Kadyrova
Η Ζάνα Καντίροβα, γεννήθηκε το 1981 στο Μπροβάρι της Ουκρανίας και ανήκει στη σημαντική γενιά καλλιτεχνών που αναδιαμόρφωσαν τη σύγχρονη ουκρανική σκηνή μετά το 2000. Σπούδασε γλυπτική στο Taras Shevchenko State Art School στο Κίεβο και εργάζεται κυρίως με βιομηχανικά υλικά, όπως σκυρόδεμα, κεραμικά πλακίδια και μέταλλο, διερευνώντας τη σχέση αρχιτεκτονικής, δημόσιου χώρου και συλλογικής μνήμης.
Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε σημαντικούς θεσμούς όπως το Κέντρο Τέχνης Πίντσουκ, το Κέντρο Πομπιντού και μουσεία σύγχρονης τέχνης. Το 2022 τιμήθηκε με το Her Art prize και έχει λάβει διακρίσεις για το έργο της που συνομιλεί με τη μετασοβιετική ταυτότητα, την υλικότητα και, τα τελευταία χρόνια, την εμπειρία του πολέμου και του εκτοπισμού.
