Θόδωρος στο ΕΜΣΤ, Γκόγια στην Εθνική Πινακοθήκη, Γιάννης Παππάς στο Μουσείο Μπενάκη, Marlene Dumas για πρώτη φορά σε μουσείο στην Ελλάδα και τα “Plásmata” ξανά στην Αθήνα: κάποιες από τις εκθέσεις που αξίζει να επισκεφτούμε το 2025. Αναλυτικά όλες οι εκθέσεις:
[ 1 ]
Θόδωρος, γλύπτης, Αντί αναδρομικής | ΕΜΣΤ
8.02.25 – 25.01.26
Επιμέλεια: Σταμάτης Σχιζάκης
Όταν ακούς ότι στο ΕΜΣΤ θα παρουσιαστεί έκθεση για τον Θόδωρο, μαζί με τις υψηλές προσδοκίες που αναλογούν στο όνομά του και το έργο του, σίγουρα σημειώνεται στις εκθέσεις που δεν πρέπει να χάσεις με τίποτα. Και είναι από τις επιλογές του ΕΜΣΤ (που μαζί με τις εκθέσεις για τη Λήδα Παπακωνσταντίνου και την Penny Siopis) πιστεύω είναι πολύ σοφές σε καλλιτέχνες που τους αναλογούν μεγάλες εκθέσεις. Ο Θόδωρος είναι Η περίπτωση καλλιτέχνη που ακόμα θα ευχαριστώ φίλη μου αγαπημένη κι επιμελήτρια που μου τον έμαθε και είχα την ευκαιρία να τον παρατηρήσω σε δημόσια συζήτηση που είχε μαζί του, για να αντιληφθώ πόσο αυθεντικός καλλιτέχνης ήταν απ’ το είναι του μέχρι όλη τη στάση ζωής του. Ανυπομονώ να πάω ΕΜΣΤ να δω την προσέγγιση…
Αναλυτικά το ΕΜΣΤ για την έκθεση: Η έκθεση Θόδωρος, Αντί Αναδρομικής στο ΕΜΣΤ είναι η πρώτη προσπάθεια ερμηνείας και παρουσίασης του έργου του γλύπτη Θόδωρου μετά τον θάνατό του και αξιοποιεί σχεδόν όλα τα έργα και το πλούσιο αρχειακό υλικό που κληροδότησε ο γλύπτης στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η έκθεση επιχειρεί να αναδείξει τη βαθιά και προφητική σκέψη του, τις σημαντικότερες στιγμές του έργου του αλλά και τη συνολική πορεία ενός σύγχρονου δημιουργού που με τα λόγια και τις πράξεις του στιγμάτισε τη γλυπτική στην Ελλάδα.
Ειδικότερα, ο Θόδωρος αγωνίστηκε για να ανανεώσει τη γλυπτική γλώσσα και να την αναδείξει σε ένα περιβάλλον όπου επικρατούσε η έντυπη και οπτικοακουστική επικοινωνία. Μέσα σε αυτή την προσπάθεια, ο Θόδωρος ήταν πρωτεργάτης πρωτοποριακών και σύγχρονων καλλιτεχνικών πρακτικών, πραγματοποιώντας περφόρμανς, ηχητικά γλυπτά, εννοιολογικά έργα αλλά και τις πρώτες δράσεις μιας ιδιότυπης θεσμικής κριτικής, για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Κοινός παρονομαστής σε όλη του τη δραστηριότητα υπήρξε ο κοινωνικός και πολιτικός ρόλος του καλλιτέχνη και η σημασία ένταξης καλλιτεχνικών φωνών στον δημόσιο λόγο. Τις παραπάνω ιδέες ο Θόδωρος τις έκανε πράξη μέσα από τη συστηματική και ιδιαίτερη παρουσία του στα μέσα μαζικής επικοινωνίας: εφημερίδες, ραδιόφωνο και τηλεόραση. Αντλώντας έμπνευση από την ίδια την εκθεσιακή πρακτική του Θόδωρου, όπως και από τα κριτικά του σχόλια πάνω στη λειτουργία των θεσμών, ο σχεδιασμός της έκθεσης αναδεικνύει τα όρια και τις δυνατότητες μιας μουσειακής αναδρομικής έκθεσης. Υπονομεύοντας τον προσωποκεντρικό και παρελθοντικό χαρακτήρα μιας αναδρομικής έκθεσης, μαζί με τα έργα του Θόδωρου παρουσιάζονται και έργα 5 καλλιτεχνών – Νίκος Αρβανίτης, Πάκυ Βλασσοπούλου, Ίρις και Λήδα Λυκουριώτη, Κώστας Μπασάνος, Γιάννης Παπαδόπουλος – που έχουν συνδιαλλαγεί κριτικά με αντίστοιχους διαχρονικούς προβληματισμούς.
[ 2 ]
Francisco Goya, Los Caprichos | Εθνική Πινακοθήκη, Κεντρικό Κτήριο
Εγκαίνια: Τετάρτη 22 Ιανουαρίου 2025
Διάρκεια: Ιανουάριος – Σεπτέμβριος 2025
Επιμέλεια : Κατερίνα Ταβαντζή
H χρονιά ξεκινάει με μία πολύ πολύ σημαντική έκθεση από την Εθνική Πινακοθήκη και με τα χαρακτικά του Γκόγια. Έκθεση ιδανική για να χαθούμε στις μορφές και σε ό,τι σημαίνει για την ιστορία της παγκόσμιας τέχνης, Φρανθίσκο Γκόγια. Μια σειρά έργων – θησαυρός που διαθέτει η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου.
Αναλυτικά από το ΕΠΜΑΣ: Oγδόντα χαρακτικά, οξυγραφίες σε χαρτί και ακουατίντα, που χρονολογούνται από το 1797-98, θα παρουσιαστούν και θα συνοδεύονται από φωτογραφίες των προπαρασκευαστικών σχεδίων. Είναι η πρώτη χαρακτική σειρά του Goya και η μόνη που δημοσιοποιήθηκε όταν ο καλλιτέχνης ήταν εν ζωή.
Η σειρά που έχει στην κατοχή της η Εθνική Πινακοθήκη είναι εκτυπωμένη το 1803 και αγοράστηκε το 1962 όταν ήταν διευθυντής ο Μ. Καλλιγάς. Η σειρά των χαρακτικών που φέρει τον τίτλο Los Caprichos, που ο Francisco Goya δημοσιεύει στις αρχές του 1799, αποτελεί ένα έργο-ορόσημο στην καλλιτεχνική του εξέλιξη, καθώς για πρώτη φορά ο επίσημος ζωγράφος της Ισπανικής Αυλής αφήνεται να εκφράσει τον επαναστατικό χαρακτήρα μιας τέχνης ώριμης και απελευθερωμένης από τις δεσμεύσεις των δημόσιων παραγγελιών.
Εμφορούμενος από τα πνευματικά και φιλοσοφικά ερείσματα του Διαφωτισμού που πρέσβευε τα ιδανικά της λογικής, της προόδου και της ελευθερίας, ο Goya αντλεί τα θέματά του από την ίδια τη ζωή της εποχής του, εστιάζοντας στις πιο προκλητικές όψεις της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας που τον περιβάλλει, προκειμένου να ασκήσει κριτική στις σκοτεινές πλευρές της ισπανικής κοινωνίας του τέλους του 18ου αιώνα.
[ 3 ]
Προδανεισθείς Χρόνος. Ο Κόπος του Καλλιτέχνη μέσα από το έργο του Γιάννη Παππά | Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138
Εγκαίνια έκθεσης: Τετάρτη 19 Φεβρουαρίου 2025, ώρα 20:00
Διάρκεια έκθεσης: 20.02.2025 – 27.07.2025
Άλλος ένας λόγος που φέτος -και σίγουρα δεν θα είναι ο μοναδικός- που θα οδηγηθούμε στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, αυτή τη φορά για μία έκθεση που αφορά τον γλύπτη Γιάννη Παππά και υπόσχεται από τον τίτλο και την περιγραφή μία πολύ ενδιαφέρουσα θεματική και θέση οπτικής, αυτή της κοπιαστικής δουλειάς του (κάθε) καλλιτέχνη και πώς οι ιδέες μετά από σκληρή δουλειά, προβληματισμό και αφοσίωση του νου, γίνονται έργα τέχνης.
Το Μουσείο Μπενάκη για την έκθεση «Προδανεισθείς Χρόνος»: Αποτελεί έναν φόρο τιμής στη δυσκολία της δημιουργικής διαδικασίας του καλλιτέχνη. Μέσα από μια πολυδιάστατη συλλογή σχεδίων, ζωγραφικών έργων, γλυπτών και φωτογραφιών του διακεκριμένου γλύπτη Γιάννη Παππά, η έκθεση προσφέρει μια σπάνια ματιά στη σύνθετη καλλιτεχνική διαδικασία πίσω από τη δουλειά του αλλά και τη δουλειά κάθε καλλιτέχνη.
Η έκθεση θέλει να ξεφύγει από την παρουσίαση του ολοκληρωμένου έργου ως μιας μοναδικής, απομονωμένης οντότητας, και να αποκαλύψει τα στρώματα κόπου, έμπνευσης και πειραματισμού που οδηγούν στη δημιουργία. Μέσα από τη συνύπαρξη διαφορετικών μέσων, διερευνάται πώς οι ιδέες εξελίσσονται, αλληλοεπιδρούν και μορφοποιούνται μέσα από χρόνια αφοσίωσης και σκληρής δουλειάς.
Ο τίτλος αντανακλά την αντίληψη του καλλιτέχνη για τον χρόνο—όχι ως περιορισμό, αλλά ως έναν δανεικό πόρο που εμπλουτίζει και διαμορφώνει τα έργα του. Οι επισκέπτες καλούνται να βυθιστούν στον κόσμο του Γιάννη Παππά και να γίνουν μάρτυρες του κοπιώδους ταξιδιού που μεταμορφώνει φευγαλέες ιδέες σε διαχρονικά έργα τέχνης.
[ 4 ]
Plásmata III | Αθήνα
Λατρεμένα από τα πρώτα “Plásmata“, όταν το Πεδίον του Άρεως έγινε κάτι άλλο μετά από την εμπειρία τους, επίσης και στα Γιάννενα με τα “Plásmata II: Ioannina” (μακάρι να επιστρέψουν) και τώρα ξανά. Η ψηφιακή τέχνη με το πιο ανθρώπινο, οικείο και εντυπωσιακό τρόπο σε μία μεγάλη έκθεση και με ελεύθερη είσοδο. Δεν γίνεται να μην περιμένεις τα Plásmata με φοβερές προσδοκίες για την επιστροφή τους.
Αναλυτικά από τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση για τα Plásmata III: Ξεκινώντας από τον κοινό και δημόσιο χώρο, τα “Plásmata III” επιστρέφουν στην Αθήνα τον Μάιο του 2025 και εστιάζουν στο οργανικό και στην ύλη, αναζητούν νέες μορφές land art, αλλά ταυτόχρονα ενσωματώνουν την ψηφιακότητα στην καλλιτεχνική και δημιουργική έκφραση.
Τα “Plásmata III” είναι ένα ζωντανό εργαστήριο, μια διατοπική μηχανή επιθυμίας, ονείρων και σωμάτων, ανθρώπινων και μη. Ο αστικός δημόσιος χώρος, η παγιδευμένη στον ανθρωποκεντρισμό «φύση», ειδικά όπως εκφράζεται μέσα από τη φαντασίωση και τη μυθολογία του πάρκου, αποτελεί και πάλι τον πορώδη και ταυτόχρονα συμπαγή πυρήνα γύρω από τον οποίο αναπτύσσονται τα “Plásmata III”. Είναι ένα τεράστιο μαγνητικό πεδίο, μέσα στο οποίο τα Πλάσματα συναντιούνται, έλκονται και απωθούνται, επιθυμούν και αποστρέφονται, ερωτεύονται ή χωρίζουν, περνούν ή παραμένουν. Είναι ο υλικός και συμβολικός χώρος στον οποίον το κάθε ένα δημιουργεί τις δικές του θραυσματικές και, πολλές φορές, αντικρουόμενες πραγματικότητες. Είναι μια αγκαλιά που δεν ξέρεις πού θα σε πάει. Όπως κάθε αγκαλιά που αξίζει το όνομά της.
[ 5 ]
Γιάννης Ψυχοπαίδης: Παλέρμο. Άνθρωποι και Ερείπια | Γκαλερί Ζουμπουλάκη
16 Ιανουαρίου – 8 Φεβρουαρίου 2025
Στη Σικελία και στα ερείπια του πολιτισμού του κι έπειτα στα ακρογιάλια της Πελοποννήσου, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης μέσα από τη διαδρομή αυτού του ταξιδιού καταθέτει ένα νέο εικαστικό κόσμο – μία εγκατάσταση με πρώτη ύλη αυτά που ξεβράζει η θάλασσα. Αυτά τα μετουσιώνει σε κάτι άλλο που μπορούμε να δούμε από τις πρώτες μέρες του 2025 στην γκαλερί Ζουμπουλάκη. Χρωματιστά τούβλα και κεραμίδια μαζί με σχέδιά του συνθέτουν τη νέα του ατομική έκθεση «Παλέρμο. Άνθρωποι και Ερείπια».
Αναλυτικά από την γκαλερί Ζουμπουλάκη: Είναι μια εγκατάσταση στον χώρο από ζωγραφισμένα τούβλα και κεραμίδια, η οποία περιβάλλεται από σειρά εκατό σχεδίων μεικτής τεχνικής. Όπως γράφει ο ίδιος ο καλλιτέχνης: «Με αφορμή πρόσφατο ταξίδι στην Μάγκνα Γκρέτσια και στους ερειπιώνες των σικελικών πολιτισμών της, περπατώντας αργότερα στα φιλόξενα ελληνικά ακρογιάλια της Πελοποννήσου, μακριά από την παράνοια των καταναγκασμών της μεγαλούπολης, ανακαλύπταμε και τους μικρούς θησαυρούς που απλόχερα χαρίζει η θάλασσα. Εκεί που βγάζει στις ακτές θαυμάσιες πέτρες, βότσαλα, σπασμένα ξύλα, κοχύλια, φθαρμένα πλαστικά, σκουριασμένα σίδερα, φαγωμένα μάρμαρα. Αλλά πιο πολύ παρασέρνει τα πιο ελαφριά απ’ όλα αυτά, αυτά που πιο εύκολα τα σπρώχνει έξω το κύμα και γεμίζουν τις αμμουδιές. Είναι τα σπασμένα τούβλα και τα κεραμίδια, οι μικρές αλλοιωμένες φόρμες, κεραμιδιά θραύσματα πού έχουν χάσει τα πρώτα τους σχήματα, χρόνια μέσα στο νερό.
[…] Αυτές οι θρυμματισμένες μνήμες, τα σπαράγματα μιας άλλης ζωής, ζητούν σήμερα να μεταμορφωθούν μέσα από την εικαστική γλώσσα σε μικρές συμβολικές “κοιλάδες των ναών”, φανταστικά κτίσματα και κατοικίες, πρωτόγονοι νέοι οικισμοί, μαρτυρίες μιας νέας ελπίδας για την συνέχιση της ζωής».
[ 6 ]
Marlene Dumas: Cycladic Blues | Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
5 Ιουνίου – 3 Νοεμβρίου 2025
Στις μεγάλες εκθέσεις μεγάλων καλλιτεχνών που μας συνηθίζει το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης έρχεται να προστεθεί η πρώτη ατομική έκθεση της Νοτιοαφρικανής καλλιτέχνιδας Marlene Dumas σε μουσείο στην Ελλάδα με περισσότερα από τριάντα ζωγραφικά έργα της και έργα σε χαρτί, τα οποία θα παρουσιαστούν σε διάλογο με αρχαιότητες από τις μόνιμες συλλογές του Μουσείου, στο Μέγαρο Σταθάτου. Την έκθεση επιμελείται ο ανεξάρτητος επιμελητής Douglas Foglas σε στενή συνεργασία με την ίδια την καλλιτέχνιδα. Οι μορφές της Marlene Dumas σε συνύπαρξη με τα κυκλαδικά ειδώλια … έκθεση που δεν χάνεται με τίποτα.
Αναλυτικά από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης για την έκθεση “Marlene Dumas: Cycladic Blues”:
Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να δουν δημιουργίες από την τελευταία εικοσαετία πρακτικής της Dumas καθώς και πρόσφατα ολοκληρωμένα έργα της, συνθέτοντας έτσι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα των αλλόκοτα όμορφων και προκλητικών αναπαραστάσεων του ανθρώπινου σώματος που δημιουργεί η κορυφαία Νοτιοαφρικανή καλλιτέχνιδα. Ανταποκρινόμενη στην ιστορία της παραστατικότητας στην τέχνη όπως τη βίωσε μέσα στις αρχαιολογικές συλλογές του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, η Dumas έχει επιλέξει προσωπικά τα έργα της που θα συμπεριληφθούν στην έκθεση, ενώ επιπλέον, σε μια σπάνια περίσταση, επέλεξε και τα αρχαιολογικά αντικείμενα που πρόκειται να παρουσιαστούν μαζί.
Όπως δηλώνει ο επιμελητής Douglas Fogle: «Βουβά και φλύαρα, τα σώματα που στοιχειώνουν τους καμβάδες της Dumas εμπλέκονται σε ένα αναχρονιστικό pas de deux με τις αφηρημένες ανθρώπινες μορφές των κυκλαδικών ειδωλίων που άγνωστοι καλλιτέχνες δημιούργησαν περίπου 5.000 χιλιάδες χρόνια πριν».
[ 7 ]
Μιχάλης Μανουσάκης: Τέχνη Νοημοσύνη – Αναδρομή σαν μισή ανάσα | Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών
9 Ιανουαρίου – 15 Φεβρουαρίου 2025
Επιμέλεια έκθεσης: Δρ. Παναγιώτης Πάγκαλος
Στην ΑΣΚΤ, Αίθουσα «Νίκος Κεσσανλής» παρουσιάζεται μία μεγάλη έκθεση του Μιχάλη Μανουσάκη «Τέχνη Νοημοσύνη. Αναδρομή σαν μισή ανάσα», η οποία συγκεντρώνει περίπου 200 έργα από την περίοδο 1969-2024: έργα παλιά και νέα –κάποια από τα όποια παρουσιάζονται για πρώτη φορά–, ζωγραφικά έργα, γλυπτά, εγκαταστάσεις, βίντεο, παιχνίδια και έργα φίλων. Η έκθεση ταυτόχρονα σηματοδοτεί έναν ακόμη σταθμό στην πολυετή του πορεία, καθώς ο Μιχάλης Μανουσάκης αποχαιρετά την ΑΣΚΤ, όπου υπηρέτησε ως μόνιμος καθηγητής από το 1987 έως το 2020.
Αναλυτικά για την έκθεση: Στην αίθουσα «Νίκος Κεσσανλής» της ΑΣΚΤ, ο καλλιτέχνης αποτυπώνει τις σκέψεις του μέσα από ένα ταξίδι αφηγήσεων, χρωμάτων, ρυθμών και εικόνων που αντηχούν τον βαθύτερο ψυχισμό του. Με θεματική που αναδεικνύει τις διαχρονικές αξίες της επιστροφής στις ρίζες, της αναγέννησης και της καθημερινής ελπίδας, ο Μανουσάκης συνθέτει μια οπτική και συναισθηματική εμπειρία. Το έργο του αποτελεί μια κατάθεση μνήμης και προσωπικών στιγμών, ένα οδοιπορικό ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι.
Μέσα από την έκθεση αυτή ο Μανουσάκης υποκλίνεται στις αγάπες και στα πάθη του, θεωρώντας ότι τίποτα δεν του ανήκει απ’ όλα αυτά και ότι όλα είναι αφορμές για μία ακόμα ευκαιρία σιωπηλής συνάντησης απόψεων για τον χρόνο που πέρασε, για αυτό που ζούμε τώρα και για αυτά που έχουμε ακόμα να κάνουμε, τα οποία είναι πάρα πολλά.
*Οι επιλογές των εκθέσεων διαμορφώθηκαν σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις των ιδρυμάτων, οργανισμών, μουσείων και γκαλερί μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του άρθρου.
