Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος στο elculture.gr

"Η γενναιοδωρία δεν είναι χάρισμα που κληροδοτείται, είναι απόκτημα"

 

Φέτος πρωταγωνιστείτε στο «Red» του John Logan, ένα έργο που μιλάει για έναν μεγάλο ζωγράφο, τον Μαρκ Ρόθκο. Γιατί τελικά αφορά αυτό το έργο έναν θεατή;

Το «Red» είναι ένα πολύ πυκνό και σύνθετο έργο, ίσως από τα ωραιότερα σύγχρονα έργα που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια. Μου θυμίζει σχεδόν κλασικό έργο, με την έννοια ότι καταφέρνει, παίρνοντας ως αφορμή μια στιγμή από τη ζωή του Ρόθκο και μιας πλαστής σχέσης με το βοηθό του- δεν ξέρουμε αν υπήρχε βοηθός και τι σχέση είχαν- να μιλήσει για τη ζωή με χιούμορ και σκληρότητα. Επίσης, ξεδιπλώνει το φάσμα μιας σχέσης ενός καταξιωμένου ανθρώπου με έναν νέο άνθρωπο. Συγκρούονται δυο γενιές δηλαδή στο έργο, με μια μεγάλη γκάμα συναισθημάτων, θυμίζοντας τη σύγκρουση της παλιάς τάξης πραγμάτων με τη νέα, τη σχέση πατέρα-γιου, δασκάλου-μαθητή. Μιλάει για το χρήμα, για τις αξίες, για πολλά θέματα της ανθρώπινης ύπαρξης και μάλιστα σε πυκνό χρόνο. Και ενώ δεν έχει δράση συγκεκριμένη, καταφέρνει να έχει σασπένς και να σε κρατά σε αγωνία, περιμένοντας να δεις τι θα γίνει. Νομίζω ότι αυτό το έργο συνομιλεί με το θεατή, αλλά χρειάζεται και την προσωπική του διάθεση, δε θα έρθει να σε συναντήσει μόνο του, θα έρθει αν εσύ είσαι εκεί. Αυτό άλλωστε ζητάει και ο ίδιος ο Ρόθκο από τους θεατές των έργων του.

Είναι σήμερα το κοινό διαθέσιμο για τέτοιου είδους συνομιλίες;

Νομίζω ναι, αυτό αισθάνομαι εγώ τουλάχιστον στην αίθουσα. Πάντα υπάρχουν άνθρωποι που έχουν ανάγκη να συνομιλήσουν, να σκεφτούν, να συγκινηθούν, να μετακινηθούν… Γιατί αυτό είναι το πιο σημαντικό: η μετακίνηση, να σκεφτείς λίγο παραπέρα. 

Το σκοτεινό εργαστήριο του Ρόθκο εμένα μου θύμισε την κατάσταση που βιώνουμε σήμερα. Αυτό που προτείνει ο ίδιος στο βοηθό του στο τέλος του έργου λέγοντάς του: «Βγες έξω, εκεί είναι η ζωή», είναι τελικά μια λύση; 

Θα απαντήσω έμμεσα. Ο Ρόθκο με την κίνησή του να αρνηθεί ένα υπέρογκο χρηματικό ποσό-μιλάμε για 4 εκατομμύρια ευρώ και να πάρει τους πίνακες του από ένα μέρος, ένα εστιατόριο όπου κατά τη γνώμη του δεν ταίριαζαν- δίνει την απάντηση. Ναι, τα πάντα είναι εφικτά, αλλά χρειάζεται γενναιότητα που δεν την έχει ο καθένας. Εγώ δεν θα μπορούσα να το κάνω αυτό, είμαι σίγουρος. Έχουμε χάσει το στόχο μας και έχουμε κολλήσει στο οικονομικό και είναι σαν όλα να εξαρτώνται από τα χρήματα. Θα μπορούσε όμως να πει κανείς ότι βλέποντας τη ζωή με άλλο μάτι, όπως ο Ρόθκο, μπορούμε να ξεκολλήσουμε από αυτή την κατάσταση όπου έχουμε βαλτώσει. Η κρίση είναι φυσικό επόμενο μιας οικονομικής πραγματικότητας και μιας κοινωνικής κατάστασης. Δεν είναι λογική λοιπόν η έκπληξή μας. Δε θα μπορούσε αυτή η πλαστή αίσθηση ευημερίας να συνεχίσει για πάντα.

Είπατε ότι δε θα μπορούσατε να κάνετε αυτό που έκανε ο Ρόθκο. Δε θα μπορούσατε να αρνηθείτε τόσα χρήματα;

Χωρίς να κάνω εκπτώσεις στη δουλειά μου; Γιατί ο Ρόθκο δεν κάνει εκπτώσεις, τον πληρώνουν γι’ αυτό που κάνει. Ναι, δε θα μπορούσα να το κάνω, θα ήμουν ψεύτης, αν έλεγα το αντίθετο. Αλλά εγώ δεν είμαι ο Ρόθκο, ούτε είμαι τόσο σημαντικός. Αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι που είναι πιο σημαντικοί από εμάς. Επειδή εμείς δεν είμαστε ικανοί για κάποια πράγματα, δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κάποιοι που είναι. Το σημαντικό όμως στην πράξη του Ρόθκο είναι ότι δίνει μια ώθηση σε αυτό το παιδί που έχει απέναντί του να πάει μπροστά. Το πιο γενναίο τελικά στην πράξη του δεν είναι ότι αρνείται τα χρήματα, αλλά ότι αφήνει ελεύθερο το «πουλί να πετάξει». Αν κάποιος καλλιτέχνης το έκανε αυτό σήμερα, θα μου έδινε φτερά. Είναι σαν να λέει ο Ρόθκο σε μια ολόκληρη γενιά: ‘Μην παραιτηθείτε”.  Και πραγματικά μετά από αυτή την κίνηση του Ρόθκο οι άνθρωποι αναστατωθήκαν.

Σας αγχώνει η κρίση;

Όσο και ένας σεισμός. Αν σκεφτείς τις πιθανές επιπτώσεις, σε αγχώνει, αν σκεφτείς ότι δεν μπορείς να κάνεις και πολλά, δεν πανικοβάλλεσαι. Θα θεωρηθεί ίσως μοιρολατρικό αυτό, αλλά με ξεπερνάει τόσο αυτό που συμβαίνει που αισθάνομαι αμήχανος, δεν ξέρω τι μπορώ να κάνω πέρα από το να μην παραιτηθώ, να μην με πάρει από κάτω η καταστροφή. Ας έχουμε λοιπόν τα μάτια μας ανοιχτά και ίσως έτσι μπορούμε να βρούμε έναν τρόπο να αντιδράσουμε.

Η σχέση του Ρόθκο με το βοηθό του είναι παράδοξη. Στην αρχή ο νεαρός Κεν που υποδύεστε παραείναι υπομονετικός…

Μα όλοι οι νέοι δεν είναι υπομονετικοί και ανεκτικοί σε μια δουλειά, με τον εργοδότη τους, ή όταν πάνε να θητεύσουν δίπλα σε κάποιον δάσκαλο; Νομίζω ότι στη διάρκεια της νιότης μας, είμαστε πού ανεκτικοί και σκύβουμε το κεφάλι, γιατί δεν μας παίρνει, ή γιατί αισθανόμαστε ότι κάποιος είναι πολύ σημαντικός και αξίζει να βάλουμε στην άκρη κάποια πράγματα προκειμένου να μάθουμε από αυτόν. Όλα αυτά βέβαια καλά και άγια, μέχρι το σημείο που δεν προσβάλλουν την αξιοπρέπειά σου. 

Ο Ρόθκο καταρχάς δεν είναι καθόλου γενναιόδωρος. Πιστεύετε ότι αυτή είναι μια αναπόφευκτη ” μοίρα” σε αυτό που αποκαλούμε σύγκρουση γενεών; Η μία γενιά δηλαδή να μην είναι γενναιόδωρη με την άλλη;

Όχι, πιστεύω ότι αυτό είναι χαρακτηριστικό κάποιων ανθρώπων και όχι των γενεών. Έχω γνωρίσει στη ζωή μου και γενναιόδωρους και μη. Θα έλεγα μάλιστα ότι περισσότερο μου έχουν φερθεί γενναιόδωρα. Αν και έχω γνωρίσει και ανθρώπους τρομερά τσιγκούνηδες. Υπάρχουν άνθρωποι υγιείς ψυχικά και χορτασμένοι που καταφέρνουν να είναι γενναιόδωροι. Όσοι δεν μπορούν να χορτάσουν, δεν μπορούν να είναι γενναιόδωροι ούτε με τον ίδιο τους τον εαυτό. Η γενναιοδωρία δεν είναι χάρισμα που κληροδοτείται, είναι απόκτημα.
Ο Σταμάτης ο Φασουλής, ας πούμε, είναι γενναιόδωρος πολύ. Και όταν τα πράγματα πάνε καλά και όταν δεν πάνε καλά, γι’ αυτό, νομίζω, οι άνθρωποι θέλουν να δουλεύουν μαζί του, επειδή δεν τσιγκουνεύεται τίποτα. Ούτε τα λόγια, ούτε τις πράξεις, ούτε τα αισθήματα. Δε σε κομπλάρει καθόλου, δε σε κάνει να αισθάνεσαι κρινόμενος, όπως συχνά αισθάνεται ένας ηθοποιός, και έχει έναν τρόπο να κάνει τα πράγματα να φαίνονται –όχι να είναι-εύκολα.

Εσάς θα σας ενδιέφερε να είστε δάσκαλος;

Δεν αισθάνομαι έτοιμος γι’ αυτό, δεν αισθάνομαι ότι έχω τόσο συγκροτημένη σκέψη ακόμα ώστε να μπορώ ουσιαστικά να βοηθήσω κάποιον. Ξέρετε, ο μαθητής έχει προσδοκίες ζωής και θανάτου από το δάσκαλο και είναι ευάλωτος και επιπλέον πληρώνει για να μάθει. Αυτό είναι μια τεράστια ευθύνη. Αν έμπαινα στον πειρασμό να κάνω το δάσκαλο- λέω να κάνω, γιατί δεν ξέρω δεν ξέρω αν θα ήμουν κιόλας- θα έπρεπε να ήμουν πολύ σίγουρος ότι μπορώ να το κάνω. Όταν κάποιος με πληρώσει για να κάνω μια δουλειά, πρέπει να ξέρω ότι μπορώ να την κάνω. Όταν με πληρώνουν για να παίξω, ξέρω ότι μπορώ να παίζω, τώρα αν το αποτέλεσμα είναι ικανοποιητικό δε θα το κρίνω εγώ. Είναι βασικό το ότι πληρώνεσαι για κάτι. Αυτό το περνάμε λίγο στο ντούκου στα καλλιτεχνικά επαγγέλματα. Όταν πας, ας πούμε, σε έναν γιατρό, θέλεις να κάνει σωστά τη διάγνωση.  Αν κάποιος σου πει: «Ξέρεις εγώ δεν ξέρω από ιατρική, αλλά θα προσπαθήσω», δε θα τον εμπιστευτείς, έτσι δεν είναι; Το ίδιο θα έπρεπε να συμβαίνει και στην τέχνη… Πρέπει να μπορείς να κάνεις μια δουλειά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε θα κάνεις και λάθη. Εγώ ξέρω τις αδυναμίες μου και προσπαθώ καθημερινά τις διορθώσω και είναι πολλές, πιστέψτε με, αλλά ξέρω ότι μπορώ να κάνω αυτή τη δουλειά.

Ποιες είναι οι αδυναμίες σας;

Δεν έχει νόημα να τις πω, είναι σαν τις ξορκίζω (γέλια). Το θέατρο είναι δύσκολη δουλειά, όχι η πιο δύσκολη όπως αρέσκονται να λένε οι ηθοποιοί, είναι όμως  δύσκολη, γιατί δεν έχει αντικειμενικό στόχο, τα όρια ανάμεσα στο τι είναι καλό και κακό είναι ασαφή, γι’ αυτό πολύ εύκολα μπορείς να χαθείς. 

Ταλέντο στο θέατρο τελικά τι είναι;

Μια σειρά από δεξιότητες, ευκολίες αν θέλετε πάνω σε ένα αντικείμενο. Το ταλέντο είναι αναγκαίο και απαραίτητο- δεν είναι εύκολο χωρίς ταλέντο να κάνεις κάτι-αλλά ταυτόχρονα είναι το ελάχιστο. Είναι μια καλή και απαραίτητη βάση. Απλώς. Χωρίς όμως δουλειά δε γίνεται τίποτα.

Έχετε δουλέψει με πολλούς και διαφορετικούς σκηνοθέτες  διαφόρων αντιλήψεων και διαφορετικής αισθητικής, διαφορετικών «στρατοπέδων», αν και δε μου αρέσει η λέξη…

Ούτε έμενα μου αρέσει. Είδη υπάρχουν, ναι, και καλώς υπάρχουν αλλά οι ταμπέλες δε με αφορούν. Εγώ πάντως δε θα μπορούσα να κάνω αλλιώς. Δεν μπορώ να αποφασίσω να μη φάω από όλα τα φαγητά και να πω ότι θα τρώω μόνο ένα. Σίγουρα τρώγοντας μπορεί να καταλήξω ότι κάποιο είναι το αγαπημένο μου, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θέλω να τρώω μια ζωή μόνο το αγαπημένο μου. Ακόμα βέβαια δεν έχω αποφασίσει καν ποιο είναι το αγαπημένο μου και μακάρι να μην αποφασίσω ποτέ… Μπορεί όμως ένα φαγητό να μη μου αρέσει και να πω ότι δε θέλω να το ξαναφάω, αλλά αυτό δε μου έχει τύχει ακόμα. Ίσως κάποια φαγητά δεν τα θέλω μαγειρεμένα με έναν συγκεκριμένο τρόπο (γέλια). Αλλά μου αρέσει που δουλεύω με διαφορετικούς ανθρώπους, Αν και σχεδόν όλοι δουλεύουν διαφορετικά. Εγώ βλέπω ανθρώπους που προσπαθούν να βρουν τον τρόπο να εκφραστούν. Αυτό που με ενδιαφέρει όταν συνεργάζομαι με κάποιον είναι να δω πώς βλέπει τον κόσμο, και ταυτόχρονα μέσα από αυτή την πορεία να βρίσκω κι εγώ πράγματα για εμένα. 

Έχετε σκεφτεί ποτέ να μεταπηδήσετε στη σκηνοθεσία;

Θα σας πω αυτό είπα και πριν για τη διδασκαλία. Θα το έκανα μόνο αν αισθανόμουν έτοιμος, αν δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς. Αν, για παράδειγμα, πέσει ένα έργο στα χέρια μου που θα θέλω να το δω μόνο έτσι όπως θα είναι στο μυαλό μου. Υπάρχουν στιγμές που διακρίνω μια τέτοια ανησυχία, αλλά δεν της δίνω σημασία, μέχρι να μην μπορώ να κάνω αλλιώς.

Πώς βλέπετε το θέατρο στην Ελλάδα σήμερα;

Είναι ένα θέατρο ζωντανό που ψάχνεται, που κουβαλάει βέβαια κάποιες παρεξηγήσεις και πράγματα με τα οποία εγώ προσωπικά διαφωνώ…

Όπως; Με τι διαφωνείτε;

Υπάρχουν κάποιες κλειστοφοβικές ματιές πάνω στα έργα, στο ρεπερτόριο… Ας πούμε, η κωμωδία αντιμετωπίζεται σας είδος δεύτερης διαλογής, ενώ είναι πολύ δύσκολη. Κατά τα αλλά το ελληνικό θέατρο έχει ενδιαφέροντες ανθρώπους και μεγάλη ποικιλία. Τα τελευταία χρόνια και το ελληνικό έργο έχει άνθηση, πράγμα εξαιρετικά σημαντικό, δηλαδή να υπάρχουν έργα γραμμένα στη γλώσσα των ηθοποιών. Βέβαια, πάντα η τέχνη είναι απόρροια κοινωνικών συνθηκών, δεν είναι τυχαίο ότι τη δεκαετία του ‘60 έχουμε ταυτόχρονη έξαρση των τεχνών, όλων των τεχνών. σε πολλά διαφορετικά μέρη ταυτόχρονα. Το θέμα όμως δεν είναι μόνο οι εξάρσεις, το θέμα είναι να υπάρχει ένα καλό επίπεδο, να υπάρχουν πράγματα με αισθητική, γούστο και πάνω από όλα αλήθεια.

Και μιας και μιλήσατε για εξάρσεις, έχουμε έξαρση στο σινεμά αυτή την περίοδο.

Ναι, όντως, αλλά ξέρετε οι ταινίες ταξιδεύουν πιο εύκολα από το θέατρο. Άρα ένα παιδί νεαρό σήμερα έχει επαφή με πολλές ταινίες διαφορετικών ειδών απ’ όλα τα μέρη του κόσμου. Δηλαδή κάποιος στην Αθήνα μπορεί να δει άπειρες ταινίες -Ιρανικές, από τη Λατινική Αμερική, από όλες τις χώρες του κόσμου- και να έχει πάρα πολλά ερεθίσματα. Υπάρχουν περισσότερες γέφυρες και νομίζω ότι αυτό θα γίνει ακόμα πιο έντονο με το ίντερνετ. Αυτό που λείπει από την Ελλάδα είναι η εκπαίδευση. Θεωρούμε μάλλον πολυτέλεια να έχουμε μια Ακαδημία Τεχνών, όπου οι τέχνες θα συνομιλούν μεταξύ τους. Αυτό φαντάζει σαν τρελό όνειρο, αν και είναι δεδομένο ακόμα και στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης. Εγώ δουλεύοντας στην τηλεόραση και στο σινεμά, έχω δει εξαιρετικούς κινηματογραφιστές που μπορούν με τη μηχανή να αφηγηθούν ιστορίες και πολύ καλά μάλιστα. Το μεγάλο μας θέμα είναι το σενάριο και αυτό δε θα λυθεί μέχρι να υπάρξει ουσιαστική εκπαίδευση.

Αυτή την περίοδο πρωταγωνιστείτε στην ταινία “Ζητείται κλέφτης” που είναι ριμέικ μιας παλιάς ταινίας …

Είναι περίπου ένα ριμέικ. Η πρώτη ύλη είναι το θεατρικό έργο του Ψαθά. Στην ταινία υπάρχουν ολόκληρες σεκάνς που δεν υπήρχαν στην πρώτη κινηματογραφική εκδοχή. Στόχος είναι να δοθεί μια σύγχρονη ματιά στο σενάριο, αν και το έργο του Ψαθά είναι διαχρονικό, όχι επίκαιρό, διαχρονικό. Νομίζω ότι είναι έντιμη και καλοφτιαγμένη ταινία, με χιούμορ, όπου το αστείο προκύπτει από την κατάσταση και όχι εκβιαστικά, ισορροπώντας  με δραματικά στοιχεία.  

Τελειώνοντας, πείτε μας ένα μεγάλο σας όνειρο και μια ευχή για το 2011.

Δεν είχα ποτέ μεγάλα όνειρα, ούτε έχω. Το όνειρό μου είναι αυτό που με έναν τρόπο ζω: Να μπορώ να έχω την πολυτέλεια να επιλεγώ δουλειές, να συνεργάζομαι με ανθρώπους που με ενδιαφέρουν, να έχω το ίδιο κέφι γι’ αυτή τη δουλειά την οποία είμαι ευγνώμων που την κάνω. Και υγεία πάνω από όλα.

Σας ευχαριστώ πολύ

Κι εγώ.

 

 

 

 

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.