Ο Γιώργος Εμμανουήλ Λαζαρίδης είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πιανίστες της γενιάς του, με 30 χρόνια αδιάκοπης παρουσίας στη διεθνή μουσική σκηνή ως σολίστ, συνθέτης και επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Έχει μια καριέρα διεθνή που τον έχει οδηγήσει στις σπουδαιότερες αίθουσες του κόσμου, όπως το Carnegie Hall και το Royal Albert Hall, το Musikverein και συμμετοχή σε φεστιβάλ σε χώρες από τις ΗΠΑ και το Μεξικό ίσαμε την Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή. Φέτος ο δρόμος τον οδήγησε στο «ΜουσιΚώς – 9ο Φεστιβάλ Νοτίου Αιγαίου». Ένα φεστιβάλ που φέτος από τις 12 Σεπτεμβρίου έως τις 3 Οκτωβρίου, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών ταξίδεψε Μουσικώς σε οκτώ νησιά του Νοτίου Αιγαίου, σε: Αγαθονήσι, Πάτμο, Ρόδο, Κω. Νίσυρο, Κάλυμνο, Λέρο, Χάλκη και Κάσο.
Με αφορμή τη συμμετοχή του στο «ΜουσιΚώς – 9ο Φεστιβάλ Νοτίου Αιγαίου» ως σολίστ στις συναυλίες «Ο κόσμος του Μίκη Θεοδωράκη» στη Μαρίνα της Κω και στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου της Ρόδου συνομιλήσαμε με τον Γιώργο Εμμανουήλ Λαζαρίδη για την τέχνη, τον ρόλο της μουσικής στη ζωή και την εκπαίδευση.
Πώς ήτανε η συμμετοχή σας στο Φεστιβάλ ΜουσιΚώς; Πώς νιώσατε; Υπήρξε κάποια στιγμή που σας έμεινε στην μνήμη;
Το Φεστιβάλ “ΜουσιΚώς” αποτελεί μία πολύτιμη προσπάθεια διάχυσης της κάθε είδους λόγιας μουσικής στην ευρύτερη κοινωνία του Νοτίου Αιγαίου. Το εγχείρημα είναι δύσκολο, με πολύπλοκες απαιτήσεις, τόσο από σχεδιαστικής, οικονομικής και διοικητικής πλευράς, όσο και από την πλευρά της επικοινωνίας με ένα αναπόφευκτα ασύμμετρο ακροατήριο – που αποτελείται και από πολλούς τουρίστες – και, φυσικά, από την πλευρά της αμιγούς καλλιτεχνικής του υλοποίησης “επί σκηνής”, μέσα σε απρόβλεπτα μεταβαλλόμενες συνθήκες. Είναι γεγονός ότι η συμμετοχή ενός μουσικού σε ένα πλαίσιο συναυλιών με τόσες, συχνά ασταθείς, παραμέτρους, ειδικά όταν αυτός/αυτή φέρει την ευθύνη για τον απαιτητικό ρόλο του σολίστα, αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες του στον χώρο της ζωντανής δημιουργίας. Ως εκ τούτου, εκτός από τις δυνατές και αλησμόνητες συγκινήσεις που μου προσέφερε αυτή η συνεργασία, αποτέλεσε επιπλέον μία πολύτιμη άσκηση ετοιμότητας, που με βοήθησε να πλουτίσω περαιτέρω και ουσιαστικά την πολυετή εμπειρία μου ως σολίστ.
Θερμά συγχαρητήρια από καρδιάς, στους εξαιρετικούς μουσικούς της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών καθώς και στο διοικητικό της προσωπικό. Ειδικά, συγχαίρω και ευχαριστώ τους αγαπητούς μου φίλους Νίκο Χαλιάσα και Αλίκη Φιδετζή, οι οποίοι γέννησαν και σχεδιάζουν εδώ και 9 χρόνια τον επιτυχημένο αυτόν θεσμό, με όραμα, πίστη και αστείρευτες δυνάμεις. Θα παραμένω πάντοτε στο πλευρό τους για περαιτέρω στήριξη, με κάθε ευκαιρία. Είμαι σίγουρος για την επιτυχία του θεσμού σε βάθος χρόνου και για το τεράστιο πολιτιστικό του αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία. Εύχομαι, στο πέρασμα των χρόνων, η πολύτιμη αυτή προσπάθεια να αναγνωριστεί από την πολιτεία στον βαθμό που της αξίζει και ο θεσμός να παραμείνει ζωντανός και λαμπερός για να φωτίζει τις επόμενες γενιές.
Έχετε συμμετάσχει σε πολλά Φεστιβάλ τόσο της Ελλάδας και του εξωτερικού, τι σημαίνει για έναν καλλιτέχνη το να συμμετέχει σε ένα φεστιβάλ; Τα φεστιβάλ είναι τρόπος επικοινωνίας, ανταλλαγές πολιτιστικές ή και κάτι παραπάνω;
Ένα επιτυχημένο Φεστιβάλ, όπως το φεστιβάλ “ΜουσιΚώς”, αποτελεί κοινωνικό πρότυπο συμβίωσης, μία ανοιχτή οικογένεια με συνδετικό ιστό την τέχνη, ενώ συχνά κατορθώνει να εξελιχθεί σε “μικροκλίμα” πολιτισμού για την τοπική, εθνική αλλά και διεθνή κοινότητα. Οφείλει να λειτουργεί με σεβασμό στην τοπική κοινωνία και να την εντάσσει στις ρίζες του, αλλά ταυτόχρονα να παρέχει δυνατότητες διεύρυνσης της συλλογικής σκέψης και γνώσης αυτής της κοινωνίας. Παράλληλα, δύναται να προσφέρει ένα καταφύγιο για στοχασμό, εκπαίδευση και ψυχαγωγία (αγωγή της ψυχής, δηλαδή). Η συμμετοχή ενός καλλιτέχνη στο πλαίσιο ενός επιτυχημένου φεστιβάλ, λοιπόν, αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, συμμετοχή σε ένα λειτούργημα. Πέραν τούτου, μπορεί να αποτελεί τεράστια έμπνευση και πηγή χαράς, αφού εκ φύσεως προκαλεί την ανταλλαγή ιδεών και τη σύναψη συνεργασιών μεταξύ πλήθους εκπροσώπων της μουσικής ή και πολλών διαφορετικών τεχνών. Εύχομαι η χώρα μας να συνεχίσει να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει εκείνα τα φεστιβάλ που επιτελούν τον σκοπό τους με αγάπη, προσήλωση και αίσθημα ευθύνης, όπως το μοναδικό φεστιβάλ “ΜουσιΚώς”.
Πείτε μας για τον Κόσμο του Μίκη Θεοδωράκη που συμμετείχατε ως σολίστ στο Φεστιβάλ ΜουσιΚώς.
Ο Μίκης Θεοδωράκης αποτελεί την πιο πολύπλευρη, κατά τη γνώμη μου, μουσική (και όχι μόνο) προσωπικότητα που γέννησε αυτός ο τόπος. Καταρχάς, υπήρξε τεράστιος συνθέτης φωνητικής μουσικής και εκείνος που τόλμησε και κατόρθωσε να ενώσει, για πρώτη ίσως φορά, την ελληνική παράδοση και τη λόγια μουσική πράξη. Υπήρξε επίσης, μεταξύ πολλών άλλων, συνθέτης μεγάλων και απαιτητικών συμφωνικών έργων για τα οποία άντλησε έμπνευση από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της δυτικής συμφωνικής μουσικής και, κυρίως, από τον Dmitri Shostakovich. Ο ίδιος ο Shostakovich, άλλωστε, του απένειμε χρυσό μετάλλιο στο πλαίσιο του 6ου Φεστιβάλ Νεολαίας στη Μόσχα, το έτος 1957. Με έναυσμα αυτή την ιδιαίτερη σχέση μεταξύ Shostakovich και Θεοδωράκη, η συμμετοχή μου στις συναυλίες-αφιέρωμα στα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη αφορούσε στην ερμηνεία του 1ου κονσέρτου του Σοβιετικού συνθέτη για πιάνο, τρομπέτα και ορχήστρα.
Ο δικός σας κόσμος από παιδί συμπεριλάμβανε το πιάνο και τη μουσική;
Είμαι μουσικός από τότε που θυμάμαι τον κόσμο γύρω μου. Για να το πω αλλιώς, δεν γνώρισα τον κόσμο ποτέ, χωρίς τη μουσική μέσα του. Είμαι ευγνώμων στην οικογένειά μου γιατί μου χάρισε τα πιο σπουδαία πρότυπα, με γέμισε με έμπνευση, με κατάλαβε, με στήριξε και με ακολούθησε σε κάθε μου βήμα. Πολύτιμη και ανεκτίμητη τύχη, να έχω γεννηθεί και μεγαλώσει στην οικογένειά μου.
Νιώθετε ότι το πιάνο δεν είναι απλώς ένα όργανο αλλά και επέκταση του εαυτού σας;
Το πιάνο, είναι ένα όργανο. Είναι, δηλαδή, ένα μηχάνημα. Ένα τεχνολογικό επίτευγμα το οποίο έδωσε τη δυνατότητα σε όσους θέλησαν να το υποτάξουν, να το μετατρέψουν σε μαγικό ραβδί. Σε μέσο οργάνωσης και παραγωγής παλμών που έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τα σώματα και τις σκέψεις των ανθρώπων, δηλαδή να αλλάξουν τον κόσμο. Η δύναμη του πιάνου δεν βρίσκεται στο πιάνο, βρίσκεται στη μουσική και στον μουσικό που την γεννά. Επέκταση του εαυτού μου, είναι η μουσική και η μουσική μου “έδρα”, είναι το πιάνο.
Επειδή διδάσκετε κιόλας πώς αντιλαμβάνεστε την κατάσταση της μουσικής παιδείας στην Ελλάδα σήμερα; Θα αλλάζατε άμεσα κάτι αν ήταν στο χέρι σας;
Στην Ελλάδα έχουμε θαυμάσιους δασκάλους. Έχουμε πολλά καλά Ωδεία και πολλά μέτρια, αλλά αυτό συμβαίνει παντού, ενώ επίσης έχουμε καλά μουσικά πανεπιστήμια, που ήδη καλύπτουν σχεδόν ολόκληρο το φάσμα της μουσικής εκπαίδευσης, τόσο στο θεωρητικό όσο και στο πρακτικό επίπεδο. Κατά την άποψή μου, η πολιτεία αξίζει και οφείλει να στηρίξει αυτούς τους θεσμούς. Να τους ενθαρρύνει να οργανωθούν ακόμα καλύτερα, να εξελιχθούν και να διευρυνθούν. Στη μέχρι τώρα πορεία μου είχα την τύχη και την ευκαιρία να συνεισφέρω στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση νέων μουσικών θεσμών, πολλοί από τους οποίους συνεχίζουν να λάμπουν και να εξελίσσονται. Ένα παράδειγμα αποτελεί η Ορχήστρα Νέων του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης “ΜΟΥΣΑ”, η οποία σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε στα χρόνια που υπήρξα Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Οργανισμού, εν μέσω της πρόσφατης, τεράστιας κοινωνικοοικονομικής κρίσης στη χώρα μας, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Ένα άλλο παράδειγμα αποτελεί το Διεθνές Φεστιβάλ Παιδικών και Νεανικών Χορωδιών, αλλά και το μεγάλο διεθνές φεστιβάλ “Μουσικό Χωριό”, το οποίο κλείνει σύντομα 20 χρόνια από την ίδρυσή του, σε συνεργασία με τους φίλους και εκλεκτούς συνεργάτες μου, Θύμιο Ατζακά και Κώστα Μακρυγιαννάκη.
Πείτε μας για τη διεθνή μουσική κοινότητα «Μουσικό Χωριό» που είστε ιδρυτικό μέλος.
Το “Μουσικό Χωριό” είναι μία ουτοπία που έγινε πραγματικότητα. Είναι η μουσικοκοινωνική πραγματικότητα που οραματιστήκαμε και τολμήσαμε από κοινού με τον Θύμιο και τον Κώστα, πριν 20 χρόνια, όταν τίποτα παρόμοιο δεν είχε ποτέ δημιουργηθεί στα χρονικά της σύγχρονης ιστορίας του τόπου. Είναι το απόσταγμα της κοινής δίψας των ανθρώπων για φιλία, επικοινωνία, από κοινού δημιουργία, για την ανακάλυψη του έρωτα μέσα από τη διαφορετικότητα, για την ανταλλαγή ιδεών, ονείρων, φόβων και ελπίδων, για την από κοινού διερεύνηση της δυνατότητας να ζήσουμε σε έναν κόσμο όπου η ανεκτικότητα δεν αποτελεί υποχώρηση αλλά τιμητικό τίτλο, διότι προκύπτει αυτονόητα μέσα από την αμφίδρομη αγάπη και τον σεβασμό του “άλλου”. Το Μουσικό Χωριό είναι ο Κόσμος, όπως θα μπορούσε να είναι. Όπως θα θέλαμε να είναι. Όπως θα μπορούσαμε να τον φτιάξουμε.
Υπάρχει κάποιο μουσικό έργο που επιστρέφετε στην προσωπική σας μελέτη;
Ναι, υπάρχουν έργα με τα οποία έχω συμπορευθεί από την παιδική, εφηβική και νεανική μου ηλικία, που έχω μεγαλώσει μαζί τους και που έχουν διαμορφώσει το σώμα και τη μουσική μου σκέψη. Μεταξύ αυτών, η Σονάτα του Λιστ σε Σι ελάσονα, οι μπαλάντες του Μπραμς και του Σοπέν, το 1ο κονσέρτο του Μπραμς και το 2ο κονσέρτο του Chopin, τα κονσέρτα του Σοστακόβιτς, κάποια από τα κονσέρτα του Μότσαρτ, όλα τα κονσέρτα του Μπετόβεν, η Φαντασία του Οδοιπόρου του Σούμπερτ και πολλά άλλα.
Τι σας εμπνέει όταν συνθέτετε; Οι τόποι, οι χώροι, οι άνθρωποι, τα συναισθήματα; Η εποχή που ζούμε πιστεύετε εμπνέει;
Η διαδικασία της μουσικής σύνθεσης συνδυάζει πάρα πολλές παραμέτρους. Ίσως και αμέτρητες: ποίηση, φιλοσοφία, νότες, μαθηματικά, μνήμες, όνειρα, χημεία, πολιτική, κοινωνιολογία, μυθιστοριογραφία, επικαιρότητα, ιστορία, μυρωδιές, όλα τα συναισθήματα και σίγουρα την επαφή με την ίδια τη μουσική πράξη και τα μουσικά όργανα που έχει κανείς τη δυνατότητα να γνωρίζει, ή/και να χειρίζεται.
Τι μουσική ακούτε εκτός του κλασικού ρεπερτορίου;
Ακούω τα πάντα. Επανέρχομαι όμως, ακούω ξανά και ξανά και εν τέλει κουβαλάω στο μυαλό και στην καρδιά μου οποιαδήποτε μουσική νιώθω ότι αποτελεί ειλικρινή κατάθεση σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων, που έχουν αναχθεί σε πανανθρώπινη μουσική εμπειρία, μέσα από τη λογική σκέψη, το μέτρο, την αρχιτεκτονική της φόρμας και τη συνειδητοποιημένη συναίσθηση αναλογιών και ισορροπιών. Ακούω “Τον Τοίχο” των Pink Floyd και την Bohemian Rhapsody του Freddie Mercury και των Queen με την ίδια λαχτάρα που καταβροχθίζω την 7η Συμφωνία του Shostakovich ή τα κονσέρτα του Brahms. Επίσης, χαίρομαι αφάνταστα όταν ανακαλύπτω τεράστιες προσωπικότητες της σύγχρονης μουσικής πραγματικότητας παγκοσμίως, όπως ο Jacob Collier: κάπως έτσι πρέπει να έλαμπε ο Mozart στην εποχή του.
Υπάρχει κάποια ευχή μουσική εμπνευσμένη από το παρόν που ζούμε που θέλετε να δώσετε πριν κλείσουμε;
Εύχομαι η σύγχρονη ανθρωπότητα να συνειδητοποιήσει εγκαίρως ότι βρίσκεται στο χείλος της αυτοκαταστροφής της, να ξεπεράσει όσο το δυνατό γρηγορότερα τον συσσωρευμένο συλλογικό θυμό της, να πιστέψει ξανά σε κάτι που δεν βλέπει, δεν γεύεται, δεν ακούει, δεν αγγίζει και δεν μυρίζει, να θυμηθεί ότι η δυσανάλογη συσσώρευση πλούτου αποτελεί την πιο μάταια φιλοδοξία και τον πιο σίγουρο τρόπο να εξασφαλίσεις δυστυχία για όλους.
