Πριν από μερικές ημέρες εγκαινιάστηκε στο μουσείο MAXXI της Ρώμης, η αναδρομική έκθεση για έναν από τους πιο σημαντικούς εν ζωή ιταλούς καλλιτέχνες. Σε συνεργασία με το Philadelphia Museum of Art, όπου και παρουσιάστηκε η ίδια έκθεση μέχρι και τον περασμένο Ιανουάριο, οι επισκέπτες του MAXXI έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά το πολυετές και ποικιλόμορφο έργο του εκφραστή της Arte Povera, του Michelangelo Pistoletto. Πάνω από 100 έργα, που καλύπτουν ουσιαστικά όλη τη δημιουργική πορεία του καλλιτέχνη από το 1956 έως και το 1974, εκτίθενται στους χώρους του μουσείου όχι με τρόπο χρονολογικό αλλά εννοιολογικό. Υπό τον τίτλο Από το Ένα στα Πολλά, η έκθεση φιλοδοξεί να εξετάσει την ιδιόμορφη πορεία του Pistoletto, η οποία ξεκινά με την αυτοαναφορική ζωγραφική για να φτάσει μέχρι το σήμερα και την κοινωνική δράση της Cittadellarte, ιδρυόμενης από τον ίδιο το 1998. Γι’ αυτόν το λόγο, σε ξεχωριστό τμήμα του μουσείου, παρουσιάζεται μια έκθεση αφιερωμένη στη Cittadellarte, το δημιουργικό εργαστήρι που σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου, έχει ως σκοπό να καταστήσει την τέχνη κινητήριο μοχλό αλλαγής και βελτίωσης της κοινωνίας.
Για να πραγματοποιηθούν οι οποιεσδήποτε αλλαγές σε κοινωνικό επίπεδο, κρίνεται απαραίτητο να έχουν πρώτα πραγματοποιηθεί και σε ατομικό, μέσα από διαδικασίες ενδοσκόπησης και ειλικρινούς κριτικής. Πρέπει να πραγματοποιηθεί ομαλά το πέρασμα από το ατομικό στο συλλογικό. Κάπως έτσι ξεκινά να δημιουργεί στη βάση του, το Τορίνο, τα πρώτα του ζωγραφικά έργα αποτελούμενα από προσωπογραφίες και αυτοπροσωπογραφίες, όπου η πραγματικότητα και οι αντανακλάσεις της συνυπάρχουν, δημιουργώντας μια αδιάσπαστη ενότητα. Στον ίδιο χώρο παρουσιάζεται η δημοφιλής σειρά έργων Mirror Paintings, σαν εξέλιξη των πρώιμων έργων του. Εδώ το προηγούμενο αποτέλεσμα γίνεται η ίδια η πρακτική. Η αντανάκλαση της πραγματικότητας δεν είναι μόνο το ζητούμενο αλλά και ο πιο άμεσος τρόπος για να επιτευχθεί. Ξεκινώντας το 1962, δημιουργεί μια σειρά καθρεπτών ομοίων σε μέγεθος αλλά με διαφορετικά ζωγραφικά σχέδια σε φυσικό πάντα μέγεθος. Μια ξύλινη σκούπα, ένας σκύλος, μια γυναίκα που προσπαθεί να διαφύγει από το ίδιο το έργο. Αντικείμενα καθημερινής χρήσης και ανθρώπινες φιγούρες διαφορετικού φύλου και ηλικίας, προσδίδουν στον κάθε καθρέπτη μια μοναδική αυτονομία και υποκειμενικότητα, ενώ παράλληλα δημιουργείται ένας διαδραστικός χώρος αμφιλεγόμενης προοπτικής και διαστάσεων, ο οποίος λειτουργεί ως πεδίο δημιουργίας σχέσεων μεταξύ των ίδιων των έργων, των έργων και του κοινού αλλά και των μελών του κοινού μεταξύ τους. Οι στατικές φιγούρες ή αντικείμενα από το παρελθόν, ξεπηδούν μέσα από τους καθρέπτες, επιδιώκοντας να συνομιλήσουν με το παρόν κι εμάς.
Από το σχεδόν μαγικό χώρο των καθρεπτών περνάμε στο Ζωολογικό Κήπο που ίδρυσε ο Pistoletto, συγκεντρώνοντας στο δημιουργικό εσωτερικό του, ποιητές, μουσικούς και εικαστικούς. Το συγκεκριμένο κομμάτι της έκθεσης, μας φέρνει σε επαφή με την εν λόγω δραστηριότητα του καλλιτέχνη, μέσα από την προβολή video και την έκθεση φωτογραφικού και έντυπου υλικού. Συνδυάζοντας το θέατρο δρόμου με την ομαδική performance, η κολεκτίβα έχει στόχο να απελευθερώσει την καταπιεσμένη δημιουργικότητα της κοινωνίας. Κριτική στην υλιστική και ενίοτε σοβαροφανή κοινωνία, ασκεί και με τη σειρά των έργων του που ονομάζει ευρηματικά Κουρέλια. Η συγκεκριμένη σειρά έργων παρουσιάζεται το 1968 στην ομαδική έκθεση “Arte Povera + Azioni Povere” και αποτελεί γνήσια έκφραση του εν λόγω καλλιτεχνικού κινήματος. Κλασσικά γλυπτά αναμειγνύονται με χρησιμοποιημένα κουρέλια και ρούχα second hand, όπως χαρακτηριστικά συμβαίνει στο έργο-σύμβολο Αφροδίτη των κουρελιών. Νέα υλικά και νέες χρήσεις αντικειμένων που μετατρέπονται σε αντικείμενα τέχνης, εισάγονται στο δημιουργικό οπλοστάσιο του καλλιτέχνη. Από τον πλουραλισμό των υλικών της Arte Povera, μεταφερόμαστε σε εκείνον της σειράς έργων Minus Objects που παρουσιάζεται στον ίδιο χώρο. Η διαφορά ωστόσο έγκειται στο ότι εδώ πρόκειται για έναν ιδιότυπο πλουραλισμό που δεν παρατηρείται στη φόρμα και στο εσωτερικό των έργων αλλά στη συνολική φόρμα της συγκεκριμένης σειράς. Το κοινό χαρακτηριστικό των Minus Objects είναι ότι δεν έχουν απολύτως κανένα κοινό μεταξύ τους. Πρόκειται για μια σειρά έργων που εξυμνεί τη μοναδικότητα του κάθε έργου τέχνης, απορρίπτοντας οποιαδήποτε έννοια επανάληψης και στιλιστικής ομοιότητας. Το παραπάνω επιτυγχάνεται με τη χρήση διαφορετικών κάθε φορά μέσων αλλά και με την απόδοση διαφορετικού σημασιολογικού περιεχομένου σε κάθε Minus Object.
Μια ευρεία γκάμα μέσων χρησιμοποιείται και στα πλαίσια δράσης της Cittadellarte, η οποία από το 1998 έως και σήμερα, επιδιώκει τη συνεργασία με δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς, τη διοργάνωση εκθέσεων, events, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και workshops. Κύριος στόχος είναι η ενσωμάτωση της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών και διάφορων κοινωνικών ομάδων ή μειονοτήτων, στο εσωτερικό της Cittadellarte. Γι’ αυτό το λόγο, κατά τη διάρκεια της έκθεσης, πραγματοποιούνται παράλληλες δραστηριότητες που σχετίζονται άμεσα με την κοινωνική διάσταση του τελευταίου εγχειρήματος του ιταλού καλλιτέχνη, που ο ίδιος χαρακτηρίζει ως Project Art. Στα διάφορα projects που πραγματοποιούνται στους κόλπους της Cittadellarte, η βιοτεχνία συναντά την τέχνη, η μόδα την οικολογία και η εκπαίδευση τον καλλιτεχνικό πειραματισμό. Είναι πλέον προφανές ότι η καλλιτεχνική μονάδα έχει μεταμορφωθεί σε έναν άρτιο -καλλιτεχνικό- κοινωνικό ιστό. Ωστόσο σε ορισμένα από τα projects της Cittadellarte, η κοινωνική διάσταση υπερισχύει της καλλιτεχνικής σε τέτοιο βαθμό, ώστε να δημιουργούνται ερωτήματα σχετικά με τη φύση τους. Είναι έργα τέχνης ή απλώς κοινωνικοπολιτικά προγράμματα;
