Είχαν καιρό να διασταυρωθούν οι δρόμοι μας με τον Μιχάλη Δέλτα. Βρεθήκαμε στο Φεστιβάλ του Βόλου, όπου έπαιξε τον καινούριο του δίσκο ”A new beginning”, με την ευφρόσυνη συμμετοχή της Iota Phi. Ακολούθησε ένα εξαιρετικά δυνατό και γενναιόδωρο dj set που ξεσήκωσε το κοινό, που δεν σταματούσε να χορεύει μπροστά από τα πλατώ του. Το Φεστιβάλ είχε πάρει άδεια να ολοκληρωθεί η εκδήλωση τα μεσάνυχτα. Στις 12 παρά 10 εμφανίστηκε περιπολικό για να διακόψει την εκδήλωση –αυθόρμητα ή με άνωθεν εντολή; «Αυτό που συμβαίνει είναι προκλητικό και απαράδεκτο. Να το θυμάστε όταν θα πάτε να ψηφίσετε. Και να πάτε οπωσδήποτε», είπε ήρεμα, αλλά ξεκάθαρα ο Μιχάλης στα παιδιά που απογοητευμένα άρχιζαν να σκορπίζουν.
Το άλλο πρωί, νωρίς, βρεθήκαμε για να μιλήσουμε. Πολλά, άλλωστε τα νέα του: δίσκοι, βιβλία, αλλά και μια νέα αισιοδοξία και εσωτερική διαύγεια. Ο Μιχάλης είναι αληθινά σε μια καλή στιγμή.
Κάτι έχει αλλάξει σε σένα Μιχάλη.
Ναι. Αυτό που βλέπω πλέον και εγώ στον εαυτό μου μετά από όλη αυτή τη διαδρομή στη μουσική δημιουργία, είναι ότι όντως έχει αλλάξει κάτι μέσα μου. Για μένα είναι δώρο -δώρο με κόπο βέβαια- ότι γράφω μουσική. Αλλά όταν παίζω μουσική παίζω για τον κόσμο αποκλειστικά, γίνομαι κανάλι για να χαρεί ο κόσμος, ενώ παλαιότερα μπορεί να υπήρχε και μια δικιά μου ματαιοδοξία μέσα σε αυτό. Ως πιο νέος και πιο ανασφαλής, αναρωτιόμουν αν άρεσε, είχα συγκρουόμενες δονήσεις. Τώρα είναι τελείως ξεκάθαρο ότι λειτουργώ αλχημιστικά εκείνη τη στιγμή, είμαι ένας μάγος πάνω στη σκηνή που θέλω να δημιουργώ ένα κάλεσμα με απόλυτη τελετουργική ακρίβεια για αυτόν που συμμετέχει σε αυτή την ένωση. Αλλιώς δεν έχει νόημα.
Παρόλο που ζούμε σε μια ζοφερή εποχή, σε βρίσκω σε μια στιγμή, μεγάλης διαύγειας -τολμώ να πω και αισιοδοξίας.
Ισχύει. Πώς αλλιώς; Είναι αυτό λέω σε ένα από τα βιβλία μου. Αν δεν μπορώ να είμαι τώρα ο εαυτός μου τώρα που όλα καταρρέουν, πότε θα είμαι; Πότε θα είμαστε ο εαυτός μας, η δύναμή μας, η θέλησή μας για ζωή, ώστε να δημιουργηθεί αυτό το κύμα αισιοδοξίας για να αντισταθεί στο ζοφερό, όπως το χαρακτήρισες, σκοτεινό κύμα που έρχεται να μας σκεπάσει; Πάντα ήμουν αισιόδοξος. Ακόμα και με τους Στέρεο Νόβα, που ήμασταν ένα οργισμένο, μελαγχολικό γκρουπ ποπ ελεκτρόνικα, ήμασταν αισιόδοξοι. Αγαπούσαμε τη ζωή. Θυμάμαι, είχαμε γράψει ένα κομμάτι – το «Παζλ στον αέρα»- που ο πρώτος του τίτλος ήταν «Θέλω να ζήσω» και κάνει αντίστιξη στο ”I will survive” της Gloria Gaynor. Και ξέρεις γιατί είμαι περισσότερο αισιόδοξος τώρα; Γιατί ξέρω τους λόγους για τους οποίους ζω. Ενώ παλαιότερα είχα την ορμή της νιότης, τα πράγματα με παρέσυραν κάποιες φορές. Θα τολμήσω να το πω χωρίς ιδιαίτερη διαύγεια: εμένα με έσωσε μια σταγόνα σοφίας στη ζωή μου. Μια σταγόνα έπεσε πάνω μου στην έρημο αυτή της άγνοιας και σώθηκα. Γιατί την ώρα της δημιουργίας είμαστε κανάλια, μπαίνουμε στο υπερσυνείδητο. Η ψυχολογία μιλάει για τρία μέρη της ανθρώπινης υπόστασης και της φύσης της ύπαρξης: το ασυνείδητο, το υποσυνείδητο και το συνειδητό. Δεν μπόρεσε ποτέ να αντιληφθεί το υπερσυνείδητο, και αυτό γίνεται μόνο μέσα από την τέχνη και μέσα από τη θρησκευτικότητα και την πνευματικότητα. Είναι δηλαδή αυτό που λένε οι οπαδοί του New Age και όχι μόνο: ο Ανώτερος Εαυτός. Ο πιο διαυγής Γιώργος, ο πιο διορατικός Γιώργος και Μιχάλης. Όταν συνδέεσαι με αυτό, συνδέεσαι με το κανάλι αυτού που μας περιβάλλει και διαρκώς δημιουργεί. Και γι’ αυτό το κάλεσμά μου σήμερα στους ανθρώπους είναι: ελάτε να καταστρέψουμε δημιουργικά.
Μου αρέσει!
Σου αρέσει γιατί είσαι και εσύ ”Anarchy in the UK”! Ωραίες είναι και οι πορείες, ωραίο ήταν και το κίνημα των αγανακτισμένων, εκεί ήμουνα, αλλά από την πρώτη μέρα είχα πει: θα βγει η σκούπα και θα τα μαζέψει όλα αυτά. Είναι αναπόφευκτο. Οι επαναστάσεις οι μεγάλες έγιναν στους δρόμους. Γι’ αυτό μας έχουν κλείσει όλους μέσα, γιατί φοβούνται τον δρόμο κάποιοι, φοβούνται τον λαό στο δρόμο. Αλλά εμείς θα καταστρέψουμε αυτό το άψυχο σώμα, αυτή την σκοτεινή σκεπτομορφή με την οποία μας έχουν σκεπάσει για να είμαστε υπόλογοι και υπόδουλοι μια ζωή, αιχμάλωτοι. Είναι μια ψυχολογική, μια πνευματική αιχμαλωσία αυτό που βιώνουμε. Θα απελευθερωθούμε μόνο μέσα από τη δημιουργία που φέρνει αυτό που δεν έχουν όλοι αυτοί: χαρά. Αυτοί έχουν χρήματα, αλλά δεν έχουν χαρά. Το είδα χθες εδώ στο Βόλο. Είδα αυτή τη χαρά των ανθρώπων. Κάποιος τους κάλεσε να θυμηθούν να χαίρονται. Γιατί το ξεχνάμε.
Εξ ου και ο τίτλος της καινούργιας δουλειάς.
Ναι. Όταν γίνεσαι κανάλι του δημιουργού ή της δημιουργικής πηγής -ας μη το ονομάσουμε γιατί θα το περιορίσουμε- έχεις πολλές δοκιμασίες ταυτόχρονα. Παίρνεις αξιώματα σε μια μάχη, κι έχεις περισσότερες ευθύνες, περισσότερους εχθρούς να αντιμετωπίσεις. Αυτός ο δίσκος έχει τίτλο «A new beginning». Ο λόγος που άρχισα να γράφω τίτλους στα αγγλικά είναι επειδή πρόκειται για δισκογραφικές δουλειές που βγαίνουν στο εξωτερικό. Μου αρέσει πάρα πολύ η ελληνική γλώσσα. Και στο παρελθόν έχω κάνει κάποια μικρά πειράματα. Έχω επιχειρήσει να γράψω στίχους, και με την Τάνια Τσανακλίδου. Ήταν ένα υλικό που μαζεύτηκε και πριν τον εγκλεισμό και τον κορονοϊό, από το 2019. Και ζητάω από τον άνθρωπο που τρέχει την Cold Tear Records, λιθουανική μικρή εταιρεία -ένα παιδί όπως είμαστε εμείς, νέος άνθρωπος, χαμηλών τόνων, ένα small label, δεν έχει ούτε χρήματα, ούτε τίποτα: «Σε παρακαλώ, θέλω να βγάλω τον δίσκο στα γενέθλιά μου, τον Ιούνιο». «Βεβαίως», μου λέει. Και είμαι την ημέρα των γενεθλίων μου που κυκλοφορεί το άλμπουμ μου «A new beginning» με 38.5, με κορονοϊό να κάνω ευθανασία στο γάτο μου. Όλες οι συγκρουόμενες δυνάμεις μαζί. Ήμουνα χάλια, γι’ αυτό αρρώστησα με κορονοϊό: όταν δυο μήνες πριν έμαθα ότι το γατί μου είχε καρκίνο, έκλαιγα κάθε μέρα. Έπεσε το ανοσοποιητικό. Μετά είπα: για ποιο λόγο έπεσαν όλα αυτά μαζί; Ας κρατήσω αυτό για μια νέα αρχή. Έκανα μια φοβερή επανεκκίνηση.
Αυτό το υλικό είναι ένα σύνολο από συνδυασμούς που έχει τα στοιχεία που άκουσες κι εσύ εχθές, αλλά και κάποια άλλα -και πόσο ενδιαφέρον είχε το ποπ στοιχείο της Ίλιας (Iota Phi) μέσα σε αυτό. Μου αρέσει πάρα πολύ αυτός ο ήχος της τέκνο. Γιατί στηρίζεται σε ατελείωτες ώρες σύνθεσης για να βρω τον ήχο αυτόν που εκείνη τη στιγμή νιώθω και εκφράζει συναισθηματικά, αν και δεν λειτουργώ πολύ συναισθηματικά όταν γράφω μουσική, λειτουργώ διαλογιστικά. Μου λέει ο κόσμος: τι σκέφτεσαι όταν γράφεις; Δεν σκέφτομαι. Όταν γράφω, γίνομαι αυτό που δημιουργώ. Δεν υπάρχει σκέψη, τι να σκεφτώ; Γίνομαι ο ήχος. Είναι περισσότερο αίσθηση που έχεις, παρά σκέψη.
Είναι διαφορετικές οι δουλειές τις οποίες κάνεις για την λιθουανική εταιρεία από αυτές με την Inner Ear;
Ναι, είναι διαφορετικές γιατί η συγκεκριμένη εταιρεία, όπου έχω κάνει άλλο ένα άλμπουμ, το «Inner City Light», βγάζει dub techno, electronica, κυρίως τέκνο. Η Inner Ear είναι ένα ανεξάρτητο label με πιο ροκ αναφορές και καταβολές, και εκεί κάνω και ο ίδιος πράγματα που με απελευθερώνουν διαφορετικά. Εσένα θα σου αρέσει πολύ αυτό που φτιάχνω τώρα. Δημιουργήθηκε μέσα από την παρθενική μου επαφή με το μπάσο, που μαθαίνω τώρα. Είχα ανάγκη από κάτι τέτοιο. Θα μπορούσα να μπω πολύ εύκολα σε μια μανιέρα και να πω: εντάξει, μωρέ, αυτό πουλάω. Ποτέ δεν λειτούργησα έτσι. Μπορεί να υπάρχουν κοινά πράγματα στις μουσικές μου και να λες ναι, αυτό είναι ο Δέλτα. Η φίλη μου η Ίλια που το άκουσε μου είπε: αν το άκουγα δεν θα μου πήγαινε το μυαλό σε εσένα. Είναι πάρα πολύ δυνατό.
Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον το ότι αποφασίζεις να μάθεις ένα νέο όργανο σε μια φάση της καριέρας σου προχωρημένη.
Είμαι 50 κάτι. Είμαι, προκλητικά μαθητής! Δεν μαθαίνω μπάσο για να παίζω σε συναυλίες, αλλά για να γράφω στα κομμάτια μου. Υπάρχει αυτή τη στιγμή κάτι που μέσα απ’ αυτό το όργανο εκφράζεται ολοκληρωτικά. Στο ”Forbidden Poetry” πήρα τηλέφωνο τον δάσκαλό μου και του λέω: θα κάνουμε ξανά κάποια μαθήματα, έχω ανάγκη να γράψω σε πιάνο κάποια πράγματα. Δεν περιορίζομαι. Δεν περιορίζομαι και σε ταυτότητες που δίνουμε οι άνθρωποι μεταξύ μας. Ναι μεν επαγγελματικά είμαι μουσικός, αλλά είμαι αλχημιστής. Έχω τον τρόπο να μετουσιώνω, είτε κάνω συγγραφή βιβλίων αυτοβελτίωσης, είτε γράφω μουσική, είτε αύριο-μεθαύριο κάτι άλλο μέσα από το οποίο θα λειτουργήσω ως κανάλι για να συνδεθώ και για να συνδέσω. Αυτός είναι ο σκοπός της ζωής μου πια: μέχρι να πεθάνω, να συνδέομαι και να μπορώ να συνδέσω και τους άλλους. Όχι με αγωνία, αλλά με μια καθαρή διαυγή πρόθεση.
Η συγγραφή πώς μπήκε στην ζωή σου;
Όπως μπήκε και το μπάσο-ξαφνικά! Γενικά έγραφα, από παιδί. Σκέψεις μου. Ήταν πολύ ρομαντικά αυτά τώρα που τα βλέπω. Κάποια έχουν ενδιαφέρον γιατί έχουν κάτι πολύ διορατικό. Με κάποια γελάω. Σημείωνα τις σκέψεις μου και τα συναισθήματά μου και μου άρεσε να τα διαβάζω μετά από καιρό. Διαπίστωσα ότι αυτό ήταν η πρώτη ψυχοθεραπεία που έκανα. Γιατί ψυχοθεραπεία είναι η αυτοπαρατήρηση. Παρατηρώ, με ακούω να λέω, με βλέπω να γράφω την αλήθεια. Είχα κάτι κείμενα που τα είχα γράψει στη Lifo. Βρέθηκαν και δυο άνθρωποι δικοί μου, μου λένε: έχεις σκεφτεί να τα εκδώσεις; Πάντα αγαπούσα και θαύμαζα τις εκδόσεις Οδός Πανός του Γιώργου Χρονά, γιατί έφηβος μεγάλωσα με τα βιβλία και τα τεύχη του. Πέρασα μια μέρα από τον Γιώργο με το μηχανάκι. «Θέλεις να σας φέρω κάτι κείμενα που έχω;». Του τα πάω, σε ένα μικρό χάος. Με παίρνει ο Γιώργος μετά από δυο μέρες: «Μιχάλη μου, τα κείμενά σου είναι εξαιρετικά. Θα κάνουν καλό στους νέους». Μου άρεσε πάρα πολύ αυτό. «Βγαίνουμε σε δέκα μέρες!» Πανικός ο Μιχάλης. «Τι;», του λέω. Δεν προλαβαίνω να κάνω τίποτα. «Θα κάνω εγώ την επιμέλεια». Ο άνθρωπος το έβγαλε, και με μεγάλη χαρά το λέω, 11 εκδόσεις πήγε αυτό το βιβλίο το πρώτο, άρεσε πολύ, και άνοιξε ένα πεδίο καινούργιο. Ο λόγος είναι η νέα μουσική για μένα. Η φωνή βρίσκει, αγγίζει, ταυτίζεται, αποποιείται, αντιστέκεται.
Έχω συνειδητοποιήσει ξεκάθαρα και με χειρουργικό μάτι ότι ένας βασικός θεσμός της χώρας ο οποίος στέκεται εμπόδιο, φράγμα στην εξέλιξη των ανθρώπων είναι η οικογένεια. Και πως από εκεί, από αυτή τη βαθιά ρίζα, ξεκινάνε και ανοίγουν οι κορμοί και τα κλαδιά της κοινωνίας, της παιδείας, της πολιτείας, της θρησκείας ακόμα. Είπα: θα χτυπήσω το κακό στη ρίζα του με την έννοια της ίασης. Θα το καταστρέψω δημιουργικά. Και πώς καταστρέφεται κάτι δημιουργικά; Μόνο όταν λες την αλήθεια. Μα θα μου πεις, η αλήθεια είναι η αλήθεια σου. Ναι, αλλά υπάρχουν και κάποιες αλήθειες που συναντιούνται. Όλο αυτό το προπατορικό αμάρτημα που έχουμε με την οικογένεια δεν είναι κάτι καινούργιο, έρχεται από την αρχαία τραγωδία, με μητροκτονίες, πατροκτονία. Είναι ένα είδος υποβόσκουσας μαύρης ενέργειας κάτω από την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού. Χρειάζεται και απαιτείται για να εξελιχθεί αυτός ο τόπος μια βαθιά θεραπεία. μια σταδιακή εξέλιξη. Για μένα η λέξη θεραπεία είναι συνυφασμένη με την εξέλιξη στο θεσμό της οικογένειας. Πώς οι γονείς διαπαιδαγωγούν και μεγαλώνουν τα παιδιά τους, τα αποδέχονται; είναι τρυφεροί μαζί τους; Βάζουν τα όρια όταν πρέπει; Εξαγοράζουν την αγάπη των παιδιών με χρήματα; Τα κακοποιούν; Είμαι θεραπευτής πολλά χρόνια. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει έρθει σπίτι μου και να μην πηγαίνουμε σε αυτό. Οι άνθρωποι αρνούνται τη ζωή τους μέσα από αυτή τη σχέση. Αυτοκτονούν μέσα από τον τρόπο που επιλέγουν να ζουν. Ό,τι έκανα το έκανα στοχευμένα, σε κάθε βιβλίο ήξερα τι θα κάνω. Τώρα θα πω: μέχρι εδώ. Για τις ενοχές, για τη ντροπή, για το σώμα, για τη μνησικακία, για το φθόνο, για την ανταγωνιστικότητα μητέρας και κόρης, για την απόρριψη του πατέρα στο γιο του. Αυτός θυσιάζει τη ζωή του στο μαγαζί του πατέρα του για να ακούσει ένα μπράβο, που δεν θα το ακούσει ποτέ. Στα πενήντα-εξήντα μπορεί να έχει καρκίνο.
Βλέπω ότι, ενώ είσαι πια σε ένα στάδιο στο οποίο είσαι ενδελεχής και κατασταλαγμένος, έχεις πολύ έντονη ανάγκη επικοινωνίας.
Πάρα πολύ. Γιατί αυτή για μένα είναι χαρά. Αυτό λείπει. Αυτό δεν επιτρέπουμε στους ανθρώπους.
Το είδα και χτες το βράδυ στα πλατώ.
Και το είδες και στον κόσμο. Γιατί εγώ θα μπορούσα να είμαι ένας μεσήλικας επηρμένος, νάρκισσος. Κι ο κόσμος να λέει: τι κάνει αυτός τώρα, και να κοροϊδεύει από κάτω. Όχι, γιατί μιλάω από την καρδιά μου. Γι’ αυτό σου λέω είμαι αλχημιστής της μουσικής. Όταν πεις στον άλλον: «Φίλε, τι έχεις; Δεν έχουμε πολλές στεναχώριες; Έλα να πάμε μια βόλτα, πάμε μέχρι τη θάλασσα, σήκω να χορέψουμε», είναι λέξεις που ξεκλειδώνουν. Μαζί με τις ηχητικές συχνότητες, μελωδίες. Δεν ανέβηκα χθες ξαφνικά εκεί πάνω να λέω στον κόσμο: σηκωθείτε. Ήταν η μουσική που δημιούργησε τις προϋποθέσεις. Από την άλλη βέβαια, είμαι ένας μοναχικός άνθρωπος. Ζούσα με τρεις γάτες. Τώρα ζω με δύο, από όταν κοίμισα αυτόν που σου έλεγα. Μιλάω στα τηλέφωνα, θα δω κάποιους ανθρώπους, αλλά δεν είμαι ο κλασικός άνθρωπος που συγκατοικεί με άλλους. Έχει σημασία αυτό. Είμαι μόνος μου. Και μου αρέσει πολύ. Και είναι αδιαπραγμάτευτα απαραίτητη αυτή η μοναχικότητά μου, γιατί αλλιώς δεν μπορώ. Από τη μια έχω ανάγκη την επικοινωνία, αλλά δεν μπορώ να συνυπάρξω εύκολα με άλλους. Με χάνω.
Πριν από λίγα χρόνια κάνατε μια καινούργια δουλειά ως Στέρεο Νόβα και εμφανιστήκατε μπροστά στο κοινό σας. Ήταν μία πολύ έντιμη προσέγγιση -γιατί έχουν υπάρξει επανενώσεις ιστορικών συγκροτημάτων που ήταν σαφείς αρπαχτές. Σε εσάς ήταν πιο ήρεμο και πιο σαφές.
Για μένα, ήταν ένας κύκλος που όφειλε να κλείσει, έτσι, έντιμα, με μια αταραξία. Γι’ αυτό και δεν προσπάθησε να αποδείξει τίποτα ούτε να πρωτοπορήσει. Όταν αυτό το έχεις κάνει, δεν έχεις ανάγκη να αποδείξεις τι είσαι. Και όταν το έχεις κάνει άθελά σου. Γιατί πώς αλλιώς; Οι άνθρωποι που κάνουν κάτι καινούργιο, δεν το καταλαβαίνουνε. Εγώ ήμουν 21 στα 22. Ήμασταν πολύ νέοι. Δεν ξέραμε τι είναι αυτό που κάνουμε ακριβώς. Ξέραμε ότι το αγαπάγαμε. Ναι, ήταν μια πολύ γλυκιά στιγμή, και η δημιουργία στο στούντιο. Ένιωθα ότι με τον Κώστα είμαστε στο στούντιο και είναι 1993. Δεν έχει αλλάξει τίποτα ποτέ. Γιατί όταν γράφουμε δεν είμαστε το εγώ μας. Το εγώ μου επανέρχεται όταν φεύγω από το Ιερό, την Αγία Τράπεζα της μουσικής δημιουργίας. Και ο ιερέας το ίδιο κάνει. Όταν φεύγει από εκεί, κάνει τη ζωή του, με τα πάθη του, και ο Μιχάλης με τα πάθη του και τα λάθη του. Και ήταν τεράστια χαρά, μια κοσμική σύνδεση η συναυλία, ένωσε πραγματικά το πάνω και το κάτω. Πολύ ανθρώπινο. Άνθισε εκείνη η βραδιά, ανθίσατε όλοι, βγάλατε το άρωμά σας.
Κι εγώ έτσι το εισέπραξα. Αλήθεια, να κάτι που δεν έχει τύχει να σε ρωτήσω ποτέ. Πώς το βαφτίσατε το συγκρότημα; Θυμάσαι;
Κάτσε να θυμηθώ. Από το 1990 το συγκρότημα έγραφε τη μουσική, άσχετα αν βγήκε ο δίσκος το ’92. Εκείνη την εποχή θυμάμαι ότι και ο Κωνσταντίνος κι εγώ είχαμε πολύ μεγάλη σύνδεση με τα αγγλόφωνα γκρουπ. Επίσης είχαμε καθημερινή επαφή και η δημιουργικότητα μας εκφραζόταν και μέσα από άλλα πράγματα. Κάναμε κολάζ. Ένα κολάζ που είχε φτιάξει ο Κωνσταντίνος και το τελείωσα και εγώ μαζί, είχε ένα κομήτη, τη λέξη στέρεο και το νόβα. Βγήκε αν θυμάμαι καλά μέσα από μια τέτοια εικαστική έμπνευση της στιγμής. Μας άρεσε το διάστημα πολύ. Όλο αυτό το μυστήριο του αγνώστου και της ζωής. Κάπως έτσι, αν δεν απατώμαι, βγήκε: μέσα από μια δική μας δημιουργική επικοινωνία. Γράφαμε, κάναμε κολλάζ, ζωγραφίζαμε πολύ. Ήταν μια υπέροχη εποχή που άφησε σε όλους μας -και σε σένα, το ξέρω- μια τροφή που δεν σώνεται ποτέ. Ποτέ δεν πεινάς όταν έχεις τραφεί με αυτήν. Δεν είναι παρελθόν, δεν είναι στον γραμμικό χρόνο όλα αυτά. Είναι σε αυτό που λέω κυκλικός χρόνος, που είναι όλα εδώ, με ευλογία.
Πήγαμε στην αρχή, να πάμε τώρα στο αύριο. Τι ακολουθεί; Τι περιμένεις από το μέλλον;
Αυτή η ερώτηση έχει μια πολύ σωστή βάση να την κάνει κανείς στον εαυτό του, αλλά δεν την κάνω εγώ. Αν κάτσω να περιμένω από το μέλλον, χάνω την ωφελιμότητα του παρόντος, και μπορώ να μπω σε αγωνίες και σε άγχη, που μπαίνω κατά καιρούς για πρακτικά ηλίθια ζητήματα. Αυτό που κάνω σήμερα θα ήθελα να έχει ένα σπόρο για το άμεσο μετά. Προσέχω να μη σαπίσει το τώρα μου για ν’ ανθίσει και να καρποφορήσει λίγο αργότερα. Κάποτε με ένα φίλο από Θεσσαλονίκη, τον Τέλλο Φίλη, μιλάγαμε για προηγούμενες ζωές. Του είχα πει σοβαρά: έχεις καταλάβει ότι εμείς ερχόμαστε από το μέλλον και όχι από προηγούμενες ζωές; Δεν με ενδιαφέρει το μέλλον, Γιώργο μου. Μπορώ να το ορίσω σε μεγάλο βαθμό-τουλάχιστον σε σχέση με μένα. Αλλά μπορεί και το μέλλον να έρθει και να μου δώσει μια σφαλιάρα και να πέσω κάτω. Να μου πει: «Ηρέμησε, φίλε μου, τώρα έχεις να μάθεις κάτι. Δεν θες να μαθαίνεις; Δεν θες να είσαι συνέχεια και αδιαπραγμάτευτα μαθητής; Πάρε τώρα να ‘χεις»!
