Ποιο είναι το στίγμα της δουλειάς ενός καλλιτέχνη και από ποιον καθορίζεται; Πόσοι τρόποι θέασης και ερμηνείας υπάρχουν; Υπάρχει σωστός και λάθος τρόπος προσέγγισης του έργου ενός καλλιτέχνη;
Στις μέρες μας η απάντηση που συνηθέστερα λαμβάνει κανείς είναι ότι «τα πάντα παίζουν». Ο καθένας νομιμοποιείται να έχει τον δικό του τρόπο πρόσληψης ενός έργου, τη δική του στάση απέναντι του, η οποία φυσικά εξαρτάται από προσωπικούς παράγοντες όπως η παιδεία αλλά και (κυρίως φαντάζομαι) η ψυχοσύνθεσή του. Ως θέση ακούγεται απολύτως δημοκρατική, όμως πού μας οδηγεί στην πραγματικότητα; Και μάλιστα τι συμβαίνει όταν η θέση/στάση είναι ενός ειδήμονα και διαχέεται σε ένα ευρύτερο κοινό;
Επισκεπτόμενος προχθές τον εκθεσιακό χώρο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση όπου εγκαινιαζόταν η έκθεση του Robert Mapplethorpe, νόμιζα ότι ήξερα τι θα δω. Μάλιστα, πριν πάω, είχα σκεφθεί το τι μπορεί να σημαίνει η παρουσίαση για πρώτη φορά στην Ελλάδα του έργου ενός καλλιτέχνη όπως ο Mapplethorpe. Η ένταση των έργων του enfant terrible της Νεοϋορκέζικης καλλιτεχνικής σκηνής των δεκαετιών του ‘70 και ‘80, συνεχίζει να είναι επίκαιρη. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες με τα πέη που ξεπροβάλουν μέσα από ξεκούμπωτα κουστούμια – σύμβολα του καθωσπρεπισμού, οι φωτογραφίες με το fistfucking, με τους δονητές, με τα μαστίγια, με την S&M σκηνή της Νέας Υόρκης, σε συνδυασμό με τις φωτογραφίες φαλλόσχημων λουλουδιών, μιλάνε για τις πιο σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ψυχής, τις οποίες ηθελημένα προσπερνάμε στα γρήγορα, παρότι ανέκαθεν αποτελούσαν μέρος της απάντησης στους γρίφους των διαπροσωπικών αλλά και των κοινωνικών σχέσεων. Ακόμα και στο κομμάτι της δουλειάς του Mapplethorpe όπου το ανθρώπινο σώμα γίνεται μοχλός εξερεύνησης του «ωραίου» αλλά και του τρόπου της σύνθεσης του έργου τέχνης, ακόμα και στα φωτογραφικά πορτραίτα διασήμων καλλιτεχνών ή κοσμικών, η ένταση που δημιουργεί η λιγότερο ή περισσότερο καταπιεσμένη από τις κοινωνικές συμβάσεις, και σε κάποιες περιπτώσεις ανεξερεύνητη και άρρητη, σεξουαλικότητά μας, είναι πάντα παρούσα, προσδίδοντας στα έργα του Mapplethorpe μια υποβόσκουσα σκληρότητα αλλά και γοητεία.
Όμως φευ! Παρότι η έκθεση στη Στέγη συμπεριλαμβάνει 100 έργα του Robert Mapplethorpe, και παρότι για κάποιον εξοικειωμένο με τη δουλειά του η γνωστή αίσθηση που δημιουργούν τα έργα του υποβόσκει, μοιάζει σαν να έχει γίνει μια συνειδητή προσπάθεια μετατόπισης του άξονα του συνολικού έργου του. Όπως αναφέρει στο κείμενό της η επιμελήτρια της έκθεσης Μαριλένα Καρρά «τα έργα επελέγησαν με άξονα την γενική ιδέα περί αρσενικού και θηλυκού, όχι με την έννοια της σεξουαλική ταυτότητας, αλλά περισσότερο το πώς ο καλλιτέχνης επεξεργάζεται και αποτυπώνει την ομορφιά, την αρμονία και την ικμάδα του ανθρώπινου σώματος είτε στην ανδρική είτε στη γυναικεία εκδοχή του, σε μια προσπάθεια να συγχωνεύσει τα γένη μέσα σε μια ανθρωπιστική αναπαράσταση της απόλυτης Ομορφιάς και της ασύγκριτης ζωτικότητας». Μα ο καλλιτέχνης μιλάει για τη σεξουαλική ταυτότητα, μιλάει για την ομοφυλοφιλία, για τον σαδομαζοχισμό, μιλάει για τις ανεξέλεγκτες ορμές του ανθρώπου, και με αφετηρία αυτές κάνει ένα παράλληλο ταξίδι στην αισθητική και το πως αυτή διαμορφώνεται μέσα από τις κοινωνικές συμβάσεις. Όπως είχε πει ο ίδιος, έγινε φωτογράφος «γιατί η φωτογραφία έμοιαζε με το τέλειο όχημα για το σχολιασμό της τρέλας που χαρακτηρίζει την ύπαρξη». Δυστυχώς αυτή η τρέλα στην έκθεση της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών περνά σε δεύτερη μοίρα, ίσως για να κάνει την έκθεση πιο ευκολοχώνευτη σε ένα κοινό που κατά τους πολιτικούς του δεν είναι καν έτοιμο να αποδεχθεί τη θεσμική κατοχύρωση της συμβίωσης δύο ατόμων του ιδίου φύλου, πόσο μάλλον τις «στρεβλώσεις» της σεξουαλικότητας και της ψυχής.
Παρ’όλα αυτά η έκθεση είναι καλοστημένη ως προς τη χωρική διευθέτησή της, και φυσικά δίνει τη δυνατότητα στο κοινό να έρθει σε επαφή με έργα που δεν έχουν ξαναπαρουσιαστεί στην Ελλάδα και να νοιώσει ένα μέρος της έντασης των έργων του Robert Mapplethorpe, αλλά και να αποθαυμάσει την αισθητική τους.
Περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση Robert Mapplethorpe στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, διαβάστε εδώ.
