Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της ιταλικής πρωτεύουσας, υποδέχτηκε την άνοιξη με την παρουσίαση νέων έργων και εκθέσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη φωτογραφία και στις εγκαταστάσεις μεγάλων διαστάσεων. Δύο από τις εν λόγω εκθέσεις είναι φωτογραφικές ενώ σε μία από τις πιο μεγάλες και εντυπωσιακές αίθουσες του μουσείου, παρουσιάζονται αντιστοίχως επιβλητικά installations και κατά κύριο λόγο πρόκειται για site–specific. Η έννοια της σωματικότητας και της υλικότητας, καθώς και η αντιθετική και παράλληλα ζωογόνος σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, αποτελούν κοινά χαρακτηριστικά των παρουσιαζόμενων εκθέσεων και έργων. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργούνται δεσμοί επιτηδευμένης συνάφειας ή αντίθεσης μεταξύ των νέων εκθέσεων που συστεγάζονται στους χώρους του μουσείου. Τελικός αποδέκτης είναι ο κάθε επισκέπτης, του οποίου ο ρόλος είναι εν μέρει ενεργός καθώς τα έργα των Ernesto Neto και Arcangelo Sassolino, τα οποία παρουσιάζονται σε ένα σχεδόν ενιαίο χώρο, τον ενσωματώνουν -κυριολεκτικά και μεταφορικά- στο εσωτερικό τους. Η σωματικότητα περνάει από το πρώτο επίπεδο της φωτογραφίας, σε ένα δεύτερο πιο διαδραστικό, εκείνο των relational installations.
Η πρώτη φωτογραφική έκθεση που παρουσιάζεται στον αίθριο ισόγειο χώρο του μουσείου, τιτλοφορείται “New York Shots” και πρόκειται για το νέο project του αμερικανού φωτογράφου Howard Schatz, αφιερωμένο στους πρωταγωνιστές του αθλήματος του boxing. Συνολικά παρουσιάζονται 10 φωτογραφίες μεγάλων διαστάσεων, που θεματικά έχουν ως κοινό παρανομαστή το ανθρώπινο σώμα και εν προκειμένω, το ρόλο του μέσα στα πλαίσια της ιταλοαμερικανικής κουλτούρας. Ωστόσο τα συγκεκριμένα έργα ξεφεύγουν από το ρινγκ όπου αναμετράται η τέχνη με ένα από τα πιο βίαια και πρωτόγονα αθλήματα. Στην ουσία αναδεικνύουν την έννοια της σωματικότητας του υποκειμένου, μέσα σ’ ένα ευρύτερο και πιο καθολικό περιβάλλον. Επιλέγοντας ως μέσο έκφρασης τη φωτογραφία, αποτυπώνει με λιτό και ρεαλιστικό τρόπο, στιγμιότυπα μιας ωμής πραγματικότητας, την οποία «ντύνει» καλλιτεχνικά αλλά χωρίς να αφαιρεί κάτι από την αμεσότητα και τη «γυμνή» ομορφιά της. Καθένα από τα έργα του Schatz, αναδεικνύει το σθένος και συγχρόνως την εύθραυστη φύση του ανθρώπινου σώματος, το οποίο υπόκειται σε συνεχείς δοκιμασίες, αντιστέκεται, μεταβάλλεται, χάνοντας ίσως κάτι από την ηθική του υπόσταση.
Μια διαφορετική προσέγγιση της σωματικότητας, επιτυγχάνουν οι νέοι ιταλοί καλλιτέχνες Beatrice Pediconi και Roberto De Paolis, μέσω της έκθεσης “No Trace”. Εδώ ο φωτογραφικός φακός δεν επιχειρεί να εξυμνήσει τη δύναμη του ανθρώπινου σώματος, αλλά αντιθέτως εστιάζει στην αδυναμία του να διατηρήσει την αυτοκυριαρχία του, έχοντας ως αντιπάλους το χρόνο και τον υλιστικό κόσμο που το περιβάλει. Εδώ η σωματικότητα χάνει τη σταθερότητα και τη ρεαλιστική της διάσταση, όπως συνέβη στο “New York Shots”. Εισέρχεται σ’ ένα άλλο επίπεδο, πιο μεταβλητό, αφαιρετικό και ονειρικό. Το ανθρώπινο σώμα, ανάλαφρο πλέον, συνδιαλέγεται με τα αντικείμενα που το περιστοιχίζουν με τέτοιον τρόπο ώστε να νιώθουμε ότι δημιουργείται μια διφορούμενη σχέση μεταξύ τους. Ενώ λοιπόν υποκείμενα και αντικείμενα, συνυπάρχουν στον ίδιο εικαστικό χώρο, κανένα από αυτά δεν διατηρεί τη φόρμα του. Το ένα απειλεί την ύπαρξη του άλλου. Η έννοια του προσωρινού σε επίπεδο χώρου και χρόνου, επιτείνει την υπάρχουσα ένταση. Ανθρώπινα σώματα και αντικείμενα, ενώνονται και δημιουργούν ένα αέρινο και υδάτινο σύμπλεγμα, γεμάτο φως και σκιές. Η ύλη – σώμα και αντικείμενα – μεταβάλλεται διαρκώς. Η αβεβαιότητα κυριαρχεί.
Τελικά τη σκυτάλη παίρνει η σωματικότητα της ύλης, που ίσως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως ένας Μικρός Ανιμισμός (Piccolo Animismo). Έτσι ονομάζεται το έργο του καλλιτέχνη Arcangelo Sassolino, που δημιουργήθηκε για το συγκεκριμένο χώρο του μουσείου, στον οποίο παρουσιάζεται. Πρόκειται λοιπόν για ένα κοντέινερ από ανοξείδωτο ατσάλι, το οποίο μεταβάλλεται ανάλογα με την εισαγωγή και εξαγωγή αέρα, που διοχετεύεται περιοδικά στο εσωτερικό του. Η παραπάνω διαδικασία, δημιουργεί μια σειρά απόκοσμων και post–industrial ήχων που διαχέονται στο χώρο. Το έργο αποκτά αναπνοή, φωνή, αυτονομία και παράλληλα εντυπωσιάζει τον κάθε επισκέπτη με την επιβλητικότητα και τη δύναμη του «σώματός» του, σαν ένας άλλος «ατσάλινος» boxer. Οι αλλαγές στη φόρμα είναι σχεδόν επίπονες και εμείς γινόμαστε μάρτυρες της όλης διαδικασίας. Λίγα μέτρα χωρίζουν την εγκατάσταση του Sassolino από εκείνη του βραζιλιάνου καλλιτέχνη Ernesto Neto, με τίτλο While Nothing Happens. Τα συναισθήματα αλλάζουν και σε αυτή την κατεύθυνση συμβάλλει το γεγονός ότι καθώς πλησιάζουμε το installation του Neto, μαγευόμαστε από ένα κύμα ευχάριστων αρωμάτων που αναδύονται από το έργο. Ο χώρος εκτός από μηχανικούς ήχους γεμίζει με ευωδιές προερχόμενες από τα μπαχαρικά διαφορετικών χρωμάτων που φέρει η εγκατάσταση. Μαύρο πιπέρι, κύμινο, γαρίφαλο και πιπερόριζα κατακλύζουν την αίσθηση της όσφρησης κι εμείς μπορούμε να περιηγηθούμε ανάμεσα στο έργο, ν’ αναγνωρίσουμε τις μυρωδιές και να εμπλακούμε σ’ ένα παιχνίδι αισθήσεων και αλληλεπίδρασης όχι μόνο με το έργο αλλά και με τους γύρω μας. Η σωματικότητα εδώ αφορά στην ενιαία υπόσταση του ίδιου του χώρου. Ήχοι, αρώματα, χρώματα, κίνηση, πόνος, αναπνοή. Εμείς ή/και τα έργα.
