Με σημαντικές επιτυχίες τόσο σε επίπεδο καλλιτεχνικής παραγωγής, όσο και σε επίπεδο συμμετοχής του κοινού, το Festival d’ Avignon, η μεγαλύτερη γιορτή του θεάτρου διεθνώς, έφτασε για μία ακόμη φορά στο τέλος του. Η πληρότητα έφτασε στο 93%, ενώ οι ουρές των θεατών στις λίστες αναμονής προκειμένου να εξασφαλίσουν το πολυπόθητο εισιτήριο ήταν καθημερινό φαινόμενο.
Στην τελευταία του συνέντευξη τύπου, ο artist associé της φετινής έκδοσης Simon McBurney μίλησε για τη σημασία του θεάτρου και του συγκεκριμένου φεστιβάλ στη σύγχρονη κοινωνία, λέγοντας ότι ο όρος “théâtre ” προέρχεται από την ελληνική λέξη «θέατρο», που δηλώνει το μέρος από το οποίο μπορείς να δεις. Έτσι, κατέληξε ο Βρετανός καλλιτέχνης, το θέατρο είναι ο τόπος που μπορούμε να δούμε τι μας συμβαίνει, να αντικρίσουμε τα καίρια ζητήματα της σύγχρονης πραγματικότητας και το Φεστιβάλ της Αβινιόν είναι σπουδαίο ακριβώς επειδή δίνει σάρκα και οστά σε αυτή τη διάσταση του θεάτρου, προσκαλώντας καλλιτέχνες και θεατές να δουν μαζί και να τοποθετηθούν απέναντι στα πιο φλέγοντα ζητήματα του καιρού μας. Στις 19 Ιουλίου, ο Simon McBurney, ο Romeo Castellucci και ο Thomas Ostermeier συζήτησαν το θέμα του ρόλου του θεάτρου στη σύγχρονη κοινωνία σε μία ανοιχτή συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Αβινιόν με τίτλο “Un théâtre engagé?”.
Η επικύρωση του φεστιβάλ ως κατεξοχήν χώρου πραγμάτωσης της ιδέας του θεάτρου – δημοσίου αγαθού ήρθε την επομένη της εθνικής επετείου των Γάλλων με την επίσκεψη του Προέδρου της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ, μία επίσκεψη που συζητήθηκε πολύ, καθώς η τελευταία επίσκεψη Γάλλου Προέδρου στο φεστιβάλ ήταν το 1981. Το προηγούμενο βράδυ, στην κατάμεστη από κόσμο πλατεία έξω από το Palais des Papes, είχε πραγματοποιηθεί η παράσταση – αφιέρωμα στα 100 χρόνια από τη γέννηση του Jean Vilar “Place Publi” (Δημόσια Πλατεία). Με προβολές στην πρόσοψη του παλατιού, η ομάδα Komplxkapharnaum ξεδίπλωσε την ιστορία του φεστιβάλ, από την έναρξη το 1947 με την ένταξη τριών παραστάσεων στη “Semaine d’ art”, το πέρασμα στην εποχή του Theatre National Populaire, τη μεταγενέστερη ένταξη νέων μορφών όπως ο σύγχρονος χορός, τα γεγονότα του 1968 μέχρι και το θάνατο του Vilar το 1971. Η ιστορική αναδρομή διασταυρωνόταν με τη σύγχρονη πραγματικότητα μέσα από συνεντεύξεις απλών ανθρώπων, οι οποίοι απαντούσαν σε ερωτήματα όπως αν πηγαίνουν στο θέατρο ή τι έχει να προσφέρει το θέατρο στο σύγχρονο άνθρωπο. Και για να ευλογήσουμε τα γένια μας, ίσως δε θα ήταν άνευ σημασία σε αυτό το σημείο να θυμίσουμε ότι η πρωτοβουλία για την παρουσίαση θεατρικών παραστάσεων στο Palais des Papes – που αποτέλεσε την αφετηρία του φεστιβάλ – ανήκει σε έναν Έλληνα, το συλλέκτη Ζερβό, ο οποίος το 1947 διοργάνωσε στο Palais des Papes τη “Semaine d’ art”, μία μεγάλη έκθεση των καλλιτεχνών της πρωτοπορίας (Πικάσο, Ματίς, Σαγκάλ κτλ) και θέλησε να εντάξει στο πρόγραμμα και θέατρο με παραστάσεις στο Palais des Papes.
Η φετινή έκδοση περιελάμβανε 42 παραγωγές στο κεντρικό πρόγραμμα, εκ των οποίων οι 28 ήταν παραγγελίες του φεστιβάλ. Αν μπορούμε να μιλήσουμε για μία κοινή γραμμή που συνείχε όλες ή σχεδόν όλες τις παραστάσεις αυτή είναι η συνομιλία του θεάτρου και της εικόνας, δηλαδή η συνομιλία του θεάτρου με τις εικαστικές τέχνες, την κινούμενη εικόνα αλλά και τις νέες τεχνολογίες. Σε επίπεδο θεματολογίας τώρα, μπορούμε να πούμε ότι ξεχωρίσαμε δύο βασικούς θεματικούς άξονες: αφενός το θέμα της δημιουργίας, του ρόλου του καλλιτέχνη στον κόσμο και της φύσης του έργου τέχνης και αφετέρου, το θέμα της κρίσης, της βίας, της πολιτικής αστάθειας και αναταραχής όπως εκδηλώνεται σε διάφορες χώρες του πλανήτη. Στην πρώτη θεματική ανήκουν παραστάσεις όπως του William Kentridge “Refuse the Hour”, του Romeo Castellucci “The Four Seasons Restaurant”, του Stephane Braunschweig «Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα», του Christoph Marthaler “My Fair Lady, Un Laboratoire de Langues”, του Jerome Bel “Disabled Theatre”, των Forced Entertainment “The Coming Storm”, Arthur Nauzyciel «Ο Γλάρος» κ.α. Στη δεύτερη θεματική ανήκουν παραστάσεις όπως «Ο εχθρός του λαού» του Thomas Ostermeier, το “Ten Billions” της Katie Mitchell, το “Les Contrats du Commercant. Une Comedie Economique” του Nicolas Stemann, το “Los Santos Inocentes” Mapa Teatro κ.α. Στοιχεία και από τις δύο θεματικές είχαν ο «Μαιτρ και η Μαργαρίτα» της Complicite και το “33 tours et quelques seconds” των Λιβανέζων Rabih Mroue και Lina Saneh.
Από τις πιο δυνατές στιγμές του φεστιβάλ ήταν αναμφισβήτητα η παράσταση του Kentridge, ένα καλλιτεχνικό υπερθέαμα, το οποίο θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε στην Αθήνα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Επίσης, η παράσταση του Castellucci που προσπάθησε και κατάφερε να μετατρέψει το θέμα της δημιουργίας σε εμπειρία για το θεατή. Από τις πιο πολυσυζητημένες παραστάσεις ήταν και αυτή του Ostermeier, ο οποίος μετέγγραψε το έργο του Ίψεν στη σύγχρονη εποχή, με εμφανείς εξισώσεις χαρακτήρων και καταστάσεων με τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα της Ευρώπης. Στο τέλος της παράστασης, ο λόγος δίνεται στους θεατές, που καλούνται να ψηφίσουν για το αποτέλεσμα. Στη συζήτηση με το κοινό που ακολούθησε την παράσταση, ο Ostermeier αναφέρθηκε και στην Ελλάδα, λέγοντας πως έχει δει από κοντά τη βία και τις φοβερές δυσκολίες που βιώνουν οι Έλληνες, ότι συμπάσχει μαζί μας και ότι θέλει πάρα πολύ να παρουσιάσει αυτή την παράσταση στην Αθήνα.
Στο χορό την παράσταση έκλεψε ο Joseph Nadj με το “Atem le soufflé”, μία παράσταση για 60 μόνο θεατές, η οποία παρά το γεγονός ότι παιζόταν για 15 ημέρες δύο φορές την ημέρα, δεν κατάφερε να φιλοξενήσει όλους τους θεατές της λίστας αναμονής. Σε μία σκηνή 5 Χ 5, η οποία φωτιζόταν μόνο με κεριά, ο Nadj έδωσε ένα ρεσιτάλ ευαισθησίας, φαντασίας και δεξιοτεχνίας. Μία ακόμη πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση στην τέχνη του θεάτρου και τον τρόπο με τον οποίο αυτή συνομιλεί με τη σύγχρονη τεχνολογία ήταν αυτή των Rabih Mroue και Lina Saneh. Εγγεγραμμένη στο χώρο του θεάτρου – ντοκουμέντου, η παράσταση παρουσίαζε τη δημόσια αυτοκτονία ενός καλλιτέχνη και ακτιβιστή στο Λίβανο. Καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, οι θεατές είχαν μπροστά τους το γραφείο του αυτόχειρα (το έπιπλο – γραφείο, την άδεια του καρέκλα, το φαξ, τον εκτυπωτή, το τηλέφωνο, το lap top του, ενώ στο βάθος της σκηνής προβαλόταν η σελίδα του στο facebook και μέσα από τα post που έκαναν στον τοίχο του διάφοροι φίλοι του, αναδεικνυόταν η πολυπλοκότητα της σύγχρονης κοινωνίας του Λιβάνου. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι οι δύο Λιβανέζοι καλλιτέχνες κατάφεραν να φτιάξουν μία παράσταση με κανένα ηθοποιό επί σκηνής αλλά ταυτόχρονα πολύ έντονη την παρουσία του πρωταγωνιστή παρά τη φυσική του απουσία.
H παράσταση που έφτιαξε για τη σκηνή του Palais des Papes ο Simon Burney ήταν μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση του έργου του Μπουλγκάκοφ «Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα», στην οποία είδαμε το ιδιαίτερο ιδίωμα της Complicite και συναρπαστικές εικόνες με τη βοήθεια της τεχνολογίας – ιδιαίτερα εντυπωσιακή ήταν η σκηνή στην οποία με τη χρήση τρισδιάστατων προβολών, είδαμε το Palais des Papes να γκρεμίζεται. Ωστόσο, η παράσταση δεν ήταν από τις πιο δυνατές δουλειές της Complicite, κυρίως γιατί η φιλοσοφική διάσταση του έργου του Μπουλγκάκοφ και των χαρακτήρων του δεν είναι το πιο πρόσφορο έδαφος για να αναδειχτεί η δεξιοτεχνία των ηθοποιών της Complicite.
Από τη φετινή έκδοση δεν έλειψαν και κάποια “ατυχήματα”. Ο όρος “ατύχημα” είναι το λιγότερο που μπορούμε να πούμε για την παράσταση του Markus Ohrn “Conte d’ amour”. Δίπλα σε όλα αυτά, μια σειρά παράλληλων εκδηλώσεων και συζητήσεων κράτησαν γεμάτο το πρόγραμμα των επισκεπτών καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ.
Το ραντεβού ανανεώνεται για του χρόνου τον Ιούλιο. Εν τω μεταξύ, μπορείτε να πάρετε μια ιδέα για τη φετινή έκδοση, παρακολουθώντας αποσπάσματα από τις σημαντικότερες παραστάσεις στα βίντεο που ακολουθούν:
Romeo Castellucci, The Four Seasons Restaurant
Thomas Ostermeier, Ενας εχθρός του λαού
William Kentridge, Refuse the Hour
Mapa Teatro, Los Santos Inocentes
Simon McBurney, The Master and Marguerite
Stephane Braunschweig, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα
KompleXKapharnauM, Place Public
