Πήγα να δω την ταινία «Lincoln» του Σπίλμπεργκ σε ένα σινεμά κοντά στo ΜΙΤ, στη Βοστόνη. Ήθελα να τη δω γιατί είχα εντυπωσιαστεί από το γεγονός ότι όλοι γύρω μου μιλούσαν για αυτήν. Είναι η ταινία της χρονιάς στην Αμερική. Μιας χρονιάς που πολλοί Αμερικανοί αισθάνονται ότι η χώρα τους βρίσκεται σε σταυροδρόμι και ότι το «αμερικανικό όνειρο» δε λειτουργεί πια με τον αυτόματο πιλότο. Η αίθουσα ήταν φίσκα. Ευτυχώς, είχα κλείσει εισιτήρια μια μέρα πριν μέσω Ίντερνετ, αλλιώς δε θα έβρισκα θέσεις. Ο Σπίλμπεργκ δεν είναι μόνο σπουδαίος σκηνοθέτης. Ξέρει να πετυχαίνει το momentum, αυτό που λέμε «λαϊκό αίσθημα». Και νομίζω ότι, και αυτή την φορά, πέτυχε διάνα.
Η αρχική σκηνή της ταινίας έρχεται σαν ένα αιματηρό κύμα πάνω σου. Αμερικανοί, μαύροι και λευκοί αλληλοσκοτώνονται με λύσσα στα θολά νερά ενός ποταμού (που εγώ αυτόματα ταύτισα με τον ποταμό Μισισιπί, αν και δεν ξέρω εάν επρόκειτο πράγματι για αυτόν). Οι δύο νεαρές που κάθονταν δίπλα μου στο σινεμά κοίταξαν για μια στιγμή η μία την άλλη στα μάτια με απέραντη έκπληξη σαν να ήθελαν να πουν: «Λες να ήταν τόσο τρομακτικός ο Εμφύλιος;».
Μετά ακολουθεί η σκηνή όπου ο Λίνκολν συνομιλεί με δύο μαύρους στρατιώτες σαν να ήθελε να μας θυμίσει γιατί έγινε όλη αυτή η σφαγή που λέγεται «Αμερικανικός Εμφύλιος». Από τη μια πλευρά, πολιτείες του Νότου που ήθελαν να διατηρήσουν το θεσμό της δουλείας και να τον επεκτείνουν και στις πολιτείες του Βορρά και από την άλλη εκείνοι που ήταν ενάντια στην επέκταση και υπέρ της κατάργησής της. Ο Αμερικανικός Εμφύλιος (1861-1865) ήταν από τις πιο βίαιες στιγμές της αμερικανικής ιστορίας. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν τα βιβλία και οι μελέτες για αυτόν. Ένας Εμφύλιος που διαίρεσε και ταυτόχρονα ένωσε πραγματικά την Αμερική, δίνοντάς της το σημερινό σχήμα της Ομοσπονδίας. Η κατάληξή του σημείωσε και το τέλος της δουλείας των μαύρων. Πίσω στην ταινία και στην κινηματογραφική αίθουσα: τη στιγμή που στο Κογκρέσο περνάει το ψήφισμα για την κατάργηση της δουλείας, μερικοί θεατές άφησαν παράμερα τα popcorns και άρχισαν να χειροκροτούν!
Ο Λίνκολν δολοφονείται στο τέλος και η ταινία κλείνει με την ιστορική ομιλία που εκφώνησε ένα μήνα πριν τον δολοφονήσουν για το μελλοντικό του όραμα για την Αμερική: μια χώρα ισότιμων πολιτών και ελευθερίας. (Παρεμπιπτόντως, τον Λίνκολν τον υποδύεται με επιτυχία, κατά τη γνώμη μου, ο Ντάνιελ Ντέι Λούις, γεννημένος στο Λονδίνο από Ιρλανδό πατέρα και Εβραία μητέρα). Σκέφτηκα εκείνη την στιγμή ότι η Αμερική είναι μια χώρα όπου οι οραματιστές δολοφονούνται, αλλά το όραμά τους στο τέλος περνάει. Ο Λίνκολν δολοφονήθηκε, αλλά η δουλεία καταργήθηκε. Ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ δολοφονήθηκε, αλλά σήμερα η Αμερική έχει ένα μαύρο για Πρόεδρό της. (Είναι σαν να λέγαμε ότι ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε, αλλά σήμερα στην Ελλάδα υπάρχει μια ισχυρή φορολογική συνείδηση των πολιτών).
Προσωπικά, δεν ενθουσιάστηκα από το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα της ταινίας. Εντάξει, ο Σπίλμπεργκ παραμένει πάντα μεγάλος σκηνοθέτης. Ξέρει πότε να είναι κυνικός και πότε μελοδραματικός και πώς να κάνει εύγλωττες και τις πιο σιωπηλές στιγμές. Για μένα ήταν σαν να παρακολουθούσα ένα δραματοποιημένο και απλοποιημένο μάθημα αμερικανικής ιστορίας. Είχα την εντύπωση ότι ο σκοπός της ταινίας ήταν πιο πολύ διδακτικός παρά καλλιτεχνικός. Η αλήθεια είναι ότι η κινηματογραφική αναπαράσταση της ιστορίας είναι πάντα προβληματική. Κάθε φορά που βλέπω μια ιστορική ταινία έχω την εντύπωση ότι η ιστορία είναι πολύ μεγάλη και πολύπλοκη για να χωρέσει σε δυο ή τρεις ώρες. Αυτή η εντύπωση μου ενισχύθηκε αυτή τη φορά. Νομίζω πάντως ότι ο Σπίλμπεργκ δεν έκανε μια ταινία για το παρελθόν, αλλά προπαντός ήθελε να κάνει τους Αμερικανούς να σκεφτούν και να συζητήσουν για το παρόν και το μέλλον τους. Για το πόσο πολύ κόστιζε στους Αμερικανούς να αναγνωρίσουν την ίδια ανθρώπινη υπόσταση στους μαύρους συμπολίτες τους. Για το τι κάνει έναν πολιτικό μεγάλο και χαρισματικό. Για το «σημείο μηδέν» από το οποίο ξεκίνησε το όραμα του Προέδρου Λίνκολν. Για να δείξει πως μερικές φορές τα πράγματα στην πολιτική αναποδογυρίζουν με τραγικό τρόπο. Τότε ήταν οι Ρεπουμπλικάνοι που υποστήριζαν ένθερμα την κατάργηση της δουλείας των μαύρων και πρωτοστατούσαν στις ατομικές ελευθερίες. Σήμερα το ίδιο κόμμα ταυτίζεται όλο και περισσότερο με τα άκρα. Βέβαια, τα κύρια προβλήματα της Αμερικής σήμερα δε λέγονται «Εμφύλιος πόλεμος» και «δουλεία των μαύρων». Αποκαλούνται μάλλον «νέα μετανάστευση» και «φορολογική πολιτική». Αυτά θα διαμορφώσουν το πρόσωπο της Αμερικής του μέλλοντος.
Ατάκες στην ταινία ξεχώρισα πολλές. Μου έμεινε εκείνη για του Λίνκολν σχετικά με τη Δημοκρατία. «Δημοκρατία σημαίνει ότι χάνουμε κάποιες ελευθερίες. Όπως το να καταπιέζουμε ελεύθερα τους άλλους», αναφέρει σε κάποιο σημείο. Θα έλεγα ότι ο «Λίνκολν» του Σπίλμπεργκ μου φάνηκε πιο πολύ σαν μια πρόσκληση στην ελπίδα. Γιατί οι λαοί που παραιτούνται από την ελπίδα, αργά η γρήγορα, καταλήγουν να μοιάζουν με τις νεκρές γλώσσες…
