Σύμβολο της Ιαπωνίας, καθημερινό ένδυμα, αντικείμενο τέχνης, και σημείο συνάντησης της Ανατολής με τη Δύση, το κιμονό, έχει υπηρετήσει πολλούς ρόλους και σημασίες στο πέρασμα του χρόνου. Το απλά ραμμένο ρούχο που η λειτουργία του μεταβάλλεται διαρκώς μέσα στους αιώνες μάς αφηγείται όχι μόνο την ιστορία μιας χώρας, αλλά και παράλληλες ιστορίες εξουσίας, μόδας, και επιρροών σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ιστορία και οι επιρροές του μέσα στον χρόνο παρουσιάζονται στην έκθεση Kimono: Kyoto to Catwalk στο Μουσείο V&A στο Λονδίνο, μέσα από 100 κιμονό που συνδέουν την τέχνη, τη μόδα και τα ρεύματα της κάθε εποχής με έναν ανεπανάληπτο τρόπο, καθιστώντας το σύμβολο της παραδοσιακής ιαπωνικής κουλτούρας σε θρυλικό και αξεπέραστο ένδυμα κάθε εποχής.
Η ακριβή μετάφραση της λέξης κιμονό είναι “αυτό που φοριέται”- είναι ένα παραδοσιακό ένδυμα της Ιαπωνίας που ορίζεται από τις ευθείες ραφές του, το σχήμα “Τ” και τις έντονες διακοσμητικές του λεπτομέρειες. Γεννήθηκε στα τέλη του 8ου αιώνα μ.Χ., αλλά πέρασαν άλλοι οκτώ αιώνες για να μοιάζει το ρούχο με αυτό που αναγνωρίζουμε σήμερα.
Η εικόνα του κιμονό λειτουργεί σαν οπτικός μαγνήτης. Σχέδια στην ύφανση, μαγευτικά χρώματα, απεικονίσεις της φύσης, αλληγορικές έννοιες, συμβολικά σχήματα, παραλλαγές θεμάτων, λεπτομέρειες ισάξιες έργων τέχνης και χαρακτικών εμφανίζονται και κοσμούν την πλούσια επιφάνεια του κιμονό. Όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα σχήμα ρούχου που δεν αλλάζει ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση αυτού που το φορά, το φύλο ή το επάγγελμα.
Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας τους, τα κιμονό παρέμειναν σχετικά συνεπή στη δομή και τη σιλουέτα τους. Σε αντίθεση με πολλές δυτικές μόδες, τα κιμονό δεν ασχολούνται ιδιαίτερα με το σώμα αυτού που τα φορά. Η Ιαπωνία έχει μια πολύ πλούσια ιστορία κλωστοϋφαντουργίας, με το κιμονό να αποτελεί το επίκεντρο ενδιαφέροντος και καλλιτεχνικής έκφρασης. Τον δέκατο έβδομο και τον δέκατο όγδοο αιώνα μπαίνουν τα θεμέλια της βιομηχανίας της μόδας του κιμονό. Η τέχνη και η μόδα συνδέονται με έναν τρόπο μοναδικό σε μια περίοδο κατά την οποία οι διάσημοι ζωγράφοι ζωγράφιζαν κατευθείαν επάνω στα υφάσματα.
Από το 1600 μέχρι σήμερα ο σχεδιασμός του, η λειτουργία και σημασία του έχουν αλλάξει δραματικά. Το απλό ρούχο που τύλιγε απαλά το σώμα ήταν το πιο κατάλληλο για το κλίμα της Ιαπωνίας και για τα υγρά καλοκαίρια της. Το κιμονό εξελίχθηκε στο να γίνει ένα τρισδιάστατο έργο τέχνης, ένας ζωντανός καμβάς που γίνεται τόσο αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητάς αυτού που το φορά όσο οι φυσικές του ιδιότητες.
Με την έξοδο της Ιαπωνίας προς τη Δύση, τον δέκατο ένατο αιώνα, παύει να είναι το καθημερινό ρούχο και αρχίζει να συμβολίζει την εξωτική κουλτούρα και τη σαγηνευτική γυναικεία μορφή. Η βιομηχανία του κιμονό άρχισε να ακμάζει ξανά στον απόηχο του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, ενώ στη Δύση, διάσημοι σχεδιαστές ανεβάζουν το ρούχο στις πασαρέλες, ή το κάνουν ένα χρηστικό καθημερινό ρούχο. Τα κιμονό αρχίζουν να κοσμούν τα μουσεία.
Προς το τέλος του 19ου αιώνα οι πολιτισμοί της Δύσης καθηλώθηκαν από τις παραδοσιακές πτυχές της ιαπωνικής τέχνης, του πολιτισμού και του στυλ -συμπεριλαμβανομένου και του κιμονό. Χάρη σε αυτή την εμμονή -η οποία ονομάστηκε Japonisme και προσέλκυσε καλλιτέχνες όπως ο Van Gogh, ο Monet και ο Renoir- η λατρεία για το κιμονό εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο και δεν έχασε ποτέ την ισχύ της.
Ο απίθανος κόσμος της φύσης και των ονείρων στα κιμονό
Τα μοτίβα και τα χρώματα που χρησιμοποιούνται έχουν ισχυρές μεταφορικές και πολιτιστικές σημασίες. Οι βαφές θεωρούνται ότι ενσωματώνουν το πνεύμα των φυτών από τα οποία εξάγονται. Για παράδειγμα το μπλε χρώμα θεωρείται ότι χρησιμεύει ως απωθητικό για τα φίδια και τα έντομα, ενώ η εισαγωγή της έννοιας των πέντε στοιχείων από την Κίνα στην Ιαπωνία τον 6ο αιώνα έδωσε στα χρώματα μια κοσμολογική διάσταση. Η φωτιά, το νερό, η γη, το ξύλο και το μέταλλο συνδέονται με συγκεκριμένες κατευθύνσεις, εποχές, αρετές και χρώματα.
Τα χρώματα έχουν επίσης σημαντική ποιητική σημασία. Το μοβ, για παράδειγμα, είναι μια μεταφορά για την αθωότητα της αγάπης, όμως το πιο δημοφιλές χρώμα για το κιμονό είναι το κόκκινο, που σημαίνει νεανική γοητεία. Η πλουσιότερη πηγή για τα μοτίβα των κιμονό προέρχεται από τον φυσικό κόσμο. Λουλούδια, όπως η παιώνια, η γουιστέρια, το τριφύλλι εμφανίζονται συχνά στα ρούχα. Πολλά από αυτά, με άνθη κερασιάς, χρυσάνθεμα και φύλλα σφενδάμου, έχουν εποχική σημασία.
Τα πεύκα, το μπαμπού και το δαμάσκηνο είναι σύμβολα της μακροζωίας, της επιμονής και της ανανέωσης. Πουλιά, ζώα, πεταλούδες και λιβελούλες εμφανίζονται επίσης στο κιμονό, μαζί με άλλα μοτίβα που προέρχονται από τον φυσικό κόσμο όπως το νερό, το χιόνι και τα σύννεφα. Σε κάποια κιμονό απεικονίζονται ολόκληρα τοπία βουνών και ρυακιών, ενώ πιο σύνθετες σκηνές τοπίου συχνά αναφέρονται σε συγκεκριμένες ιστορίες που προέρχονται είτε από κλασσική λογοτεχνία είτε από λαϊκούς μύθους.
Το κιμονό συμβολίζει ακόμα και σήμερα την παραδοσιακή ιαπωνική τέχνη που διαμορφώνεται από τον διάλογο των ιαπωνικών παραδόσεων, με τις σύγχρονες εφευρέσεις, και τις δυτικές ιδέες. Στην έκθεση του V&A τα κιμονό αντικατοπτρίζουν τις τάσεις στην εικαστική και διακοσμητική τέχνη της κάθε εποχής και όχι μόνο στην Ιαπωνία αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.
