Οι Ολλανδοί άποικοι του 1982 είναι ο μνημειώδης, πολυεπίπεδος σημειολογικά πίνακας του Ζαν Μισέλ Μπασκιά που προβάλλει με ισχυρά μοτίβα θέματα της αποικιοκρατίας, της ταυτότητας και της ιστορικής καταπίεσης, βασικά στοιχεία στη δουλειά του καλλιτέχνη. Ο ίδιος γιος μεταναστών από την Αϊτή και το Πουέρτο Ρίκο είχε έντονη επίγνωση του ρατσισμού και της ανισότητας.
Αποτελούμενος από εννέα καμβάδες, ο πίνακας εκπέμπει έναν οπτικό ρυθμό, δημιουργώντας διάλογο μέσω εικόνων, λέξεων και συμβόλων που περιγράφεται ως “Eye Rap” από τον ιστορικό τέχνης Ρόμπερτ Στορ. Ο καλλιτέχνης ζωγραφίζει ισχυρά μοτίβα που παραπέμπουν στην αφρικανική Διασπορά και τη δουλεία (που αναδύεται μέσα από λέξεις όπως NUBIA και TOBACCO) μαζί με εικόνες της περιοχής Engadin στην Ελβετία, απεικονίζοντας έλατα, έναν ορεινό δρόμο, καθώς και έναν κάπρο, ενδημικό της περιοχής.
Το έργο αυτό ξεχωρίζει στη νέα έκθεση Jean-Michel Basquiat. Engadin στο Hauser & Wirth St Moritz, η πρώτη έκθεση που επικεντρώνεται στη σχέση του Mπασκιά με την περιοχή των Άλπεων. Η έκθεση που βασίζεται σε δάνεια συγκροτήθηκε με τη βοήθεια του επιμελητή Ντίτερ Μπούχαρτ, μελετητή του Μπασκιά, ο οποίος έχει οργανώσει εκθέσεις όπως η Jean-Michel Basquiat: Made in Japan, που πραγματοποιήθηκε στο Τόκιο το 2019.
H τέχνη του Ζαν Μισέλ Μπασκιά υπήρξε πάντα απίστευτα προσωπική και οικεία. Σε όλη τη δημιουργική καριέρα του, o Μπασκιά εξερεύνησε θέματα και ανέδειξε προβληματισμούς που εξακολουθούν να ισχύουν σήμερα – από την ανισότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη, τον ταξικισμό, την αντικειμενοποίηση των γυναικών. Ταυτόχρονα, διέθετε μια μοναδική ικανότητα να απορροφά στοιχεία από διαφορετικούς πολιτισμούς και να τα ενσωματώνει στην παγκόσμια, διαπολιτισμική του αφήγηση.
Ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά είχε ιδιαίτερη σχέση με την Ελβετία, και συγκεκριμένα με την περιοχή του Engadin, η οποία επηρέασε την τέχνη και τη δημιουργικότητά του. Η πρώτη του γνωριμία με τη χώρα έγινε το 1982, όταν ο Μπασκιά παρουσίασε τα έργα του στην Galerie Bruno Bischofberger στη Ζυρίχη, έναν χώρο που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προώθησή του στην Ευρώπη, επιστρέφοντας πάνω από δώδεκα φορές στο Σεντ Μόριτζ, τη Ζυρίχη και το Άπεντσελ, καθώς και σε άλλα μέρη της Ελβετίας.
Το ελβετικό αλπικό τοπίο του Engadin, με την άγρια ομορφιά και την πολιτιστική του ιδιαιτερότητα, ενέπνευσε αμέσως τον καλλιτέχνη, το τοπίο και οι παραδόσεις του Engadin διαμόρφωσαν νέες συνδέσεις στην καλλιτεχνική του γλώσσα, συνδυάζοντας παραδοσιακά και σύγχρονα στοιχεία.
H έκθεση Jean-Michel Basquiat. Engadin παρακολουθεί αυτές ακριβώς τις σχέσεις του με τη χώρα, οι οποίες ξεκίνησαν το 1982 με την πρώτη του έκθεση στην Galerie Bruno Bischofberger:
«Αυτό που προκύπτει είναι μια αντίθεση μεταξύ της παλλόμενης ζωής, των νυχτερινών κέντρων, του θορύβου των δρόμων και της ιλιγγιώδους ταχύτητας της μητρόπολης της Νέας Υόρκης και της “ανακάλυψης της βραδύτητας” του καλλιτέχνη» – Ντίτερ Μπούχαρτ.
Η γοητεία του Μπασκιά για τις Άλπεις στο προσωπικό του αλλά και συνεργατικό του έργο
Ο Μπασκιά γοητεύτηκε από τον διαφορετικό ρυθμό ζωής στις Άλπεις. Το Engadin σήμαινε για εκείνον πολλά πράγματα ταυτόχρονα: δουλειά, έμπνευση, φιλία, ξεκούραση και χαλάρωση. Η Ελβετία έγινε ένα καταφύγιο όπου μπορούσε να συνδυάσει την έντονη παραγωγικότητα με στιγμές περισυλλογής, αντλώντας έμπνευση από το τοπίο, την ιστορία και τις σχέσεις που καλλιέργησε εκεί.
Εξερεύνησε το τοπίο κάνοντας σκι αντοχής και μυήθηκε σε ποικίλες παραδοσιακές δράσεις όπως η Έκθεση Ταύρων του Toggenburg, όπου οι ντόπιοι αγρότες, ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές, παρουσίαζαν με υπερηφάνεια τους καλύτερους ταύρους τους. Κέρατα ελαφιών, αγριόγιδα, νέες γεύσεις όπως η μπύρα Appenzeller pilsner αλλά και τα γερμανικά λουκάνικα: οι αναφορές του από την περιοχή που παίρνουν διαστάσεις στο καλλιτεχνικό του έργο με πολλά από αυτά τα τοπικά στοιχεία να βρίσκουν τον δρόμο τους στο προσωπικό του λεξιλόγιο από σύμβολα και εικονογραφήματα.
Στα έργα Bull Show Three και Bull Show Four (και τα δύο του 1983), κόκκινα λουκάνικα, σχεδιασμένα με φανερά φαλλικό τρόπο, εμφανίζονται δίπλα στη λέξη “COWSHIT” γραμμένη βιαστικά. Ένα σκίτσο ενός θλιμμένου ταύρου επίδειξης, δεμένου με χαλινάρια, υπογραμμίζει τη σκληρή καταπίεση του ζώου. Στο έργο Appenzeller Alpenbitter (1983), απεικονίζεται μια μεγαλοπρεπής μαύρη αρκούδα – το έμβλημα της συγκεκριμένης μπύρας – όρθια στα πίσω πόδια της, ενώ στο φόντο διακρίνονται οι κορμοί των δέντρων και τα χιονισμένα καταφύγια της ορεινής περιοχής Wildkirchli.
O άμεσος κόσμος γύρω του πλεγμένος με την εγκυκλοπαιδική του γνώση, δημιουργούν έργα που συνδυάζουν προσωπικές εντυπώσεις με βαθιά κοινωνικά και πολιτιστικά θέματα. Το Big Snow (1984) είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, όπου ο Μπασκιά επεξεργάζεται τις εντυπώσεις του από την περιοχή του Engadin, συνδυάζοντας αλπικά μοτίβα, όπως βουνά, χιόνι και σκι, με ιστορικά γεγονότα που αφορούν τη φυλή και τη Μαύρη Ιστορία. Στο έργο αυτό, αναφέρεται στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936 και τη θρυλική νίκη του Τζέσε Όουενς, που κέρδισε τέσσερα χρυσά μετάλλια, αμφισβητώντας την ιδεολογία της ναζιστικής ανωτερότητας.
Το 1986, κατά την παραμονή του στη Ζυρίχη και το Σεντ Μόριτζ, δημιούργησε τη σειρά έργων To Repel Ghosts, μια ομάδα μονοχρωματικών πινάκων που εξερευνούν θέματα κενού και πνευματικότητας σε σχέση με την Αφρικανική Διασπορά. Τα έργα αυτά αντανακλούν τον στοχαστικό του διάλογο με την ιστορία και την ταυτότητα, χρησιμοποιώντας την έντονη μινιμαλιστική αισθητική για να εκφράσει υπαρξιακές ανησυχίες.
Το Σεντ Μόριτζ αποτέλεσε έναν σημαντικό σταθμό στην πορεία του Μπασκιά, όχι μόνο ως τόπος έμπνευσης, αλλά και ως πλαίσιο συνεργασίας και καλλιτεχνικής αναγνώρισης.
Το χειμώνα του 1983-1984, κατά τη διάρκεια μιας από τις επισκέψεις του Μπασκιά στο Ενγκαντίν, αρχίζει να συζητάει με τον Μπισόφμπεργκερ την ιδέα για μια συνεργασία με τον Άντυ Γουόρχολ και τον Φρανσέσκο Κλεμέντε. Το In Bianco (1983) αποτελεί ένα έργο που αναδεικνύει την καλλιτεχνική συνεργασία ανάμεσα στους τρεις σημαντικούς καλλιτέχνες, με το στυλ του καθενός να ξεχωρίζει με ευδιάκριτο τρόπο και όπως θα σημειώσει ο Ντίτερ Μπούχαρτ, «Η βάση για αυτή τη σημαντική συνεργασία τέθηκε στο Σεντ Μόριτζ», σηματοδοτώντας ένα σημείο καμπής στην καλλιτεχνική πρακτική του Μπασκιά και αποδεικνύοντας ότι η Ελβετία είναι μεγάλης ιστορικής σημασίας για τον καλλιτέχνη με περισσότερους από έναν τρόπους.
Info έκθεσης
Jean-Michel Basquiat. Engadin | 14 Δεκεμβρίου 2024 – 29 Μαρτίου 2025 | Hauser & Wirth St. Moritz
