Το «οπερΩτικό μονόδραμα» Σαρλότ, σε μουσική και λιμπρέτο της νέας συνθέτριας Λίνας Ζάχαρη, παρουσιάζεται σε πανελλήνια πρώτη στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ για δύο μοναδικές παραστάσεις στις 13 και 15 Ιουνίου 2024, στις 20.30.
Τη σκηνοθεσία υπογράφει η Ρηνιώ Κυριαζή, ενώ το οκταμελές μουσικό σύνολο διευθύνει η Μυρσίνη Χατζηκωνσταντή. Τον ομώνυμο ρόλο ερμηνεύει η μεσόφωνος Ιωάννα Φόρτη.
Το «οπερΩτικό μονόδραμα» Σαρλότ με τα λόγια της Λίνας Ζάχαρη:
Ήταν αρχές του 2020, λίγο πριν την πρώτη καραντίνα, όταν μια σειρά συγκυριών έθεσαν την ηρωίδα του Γκαίτε στο επίκεντρο της σκέψης μου σε βαθμό που να μην καταφέρνω να κατευθύνω το μυαλό μου αλλού. Οι Βεβηλώσεις του Τζόρτζιο Αγκάμπεν, η Αγωνία του έρωτα του Μπιουνγκ – Τζουλ Χαν, η όπερα Βέρθερος του Ζυλ Μασνέ που μελετούσα εκείνη την περίοδο και η ταινία Her του Σπάικ Τζόουνς (με τον πρωταγωνιστή Χοακίν Φίνιξ να αναπτύσσει ερωτικό δεσμό με μια θηλυκή φωνή που παρέχεται από ένα λειτουργικό σύστημα), σε συνδυασμό με τη συνθήκη της διαρκούς ματαίωσης και ανεκπλήρωσης λόγω του εγκλεισμού της περιόδου, υπήρξαν, ανάμεσα σε άλλα, εναύσματα καταλυτικά για να αρχίσω να φλερτάρω με την ιδέα σύνθεσης ενός έργου σχετικού με την ιστορία του Βέρθερου.
Και επειδή ενίοτε μου ζητούν να απαντήσω, στην άνευ ουσιαστικής σημασίας, διχογνωμίστικη ερώτηση «Βέρθερος ή Σαρλότ;» να ξεκαθαρίσω ευθύς εξαρχής ότι η μετατόπιση του δημιουργικού μου ενδιαφέροντος από τον διάσημο πρωταγωνιστή του γερμανικού ρομαντισμού στην αγαπημένη του δεν προκύπτει από ταύτιση, ούτε από συμπόνοια προς το πρόσωπό της, παρά από σαγήνη, δικά μου υποκείμενα αντανακλαστικά βερθερισμού και απενοχοποιητικού ερωτισμού.
Ωστόσο, η ερωτική ιστορία του Βέρθερου και της Σαρλότ αν και υπήρξε η αφορμή, εντέλει ελάχιστη έως μηδενική σχέση έχει δραματουργικά με την οπερΩτική Σαρλότ, αφού τον λόγο της ηρωίδας, εκ προθέσεως, θα μπορούσε να εκφέρει οποιοσδήποτε ερωτευμένος ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, εποχής, συνθήκης, εκπλήρωσης ή ματαίωσης, σεξουαλικού προσανατολισμού κ.λπ.
Στην πραγματικότητα η Σαρλότ είναι ένα έργο για τον έρωτα σε απόλυτη τιμή. Για τον έρωτα απέναντι στον οποίο δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς. Για τον έρωτα στην οντολογική του διάσταση που αποδεσμευμένος από την επιθυμία ή/και την απόλαυση, καθιστά τη μη σχέση δυο (οποιωνδήποτε) ανθρώπων τον αναγκαίο χώρο αυτοπραγμάτωσης του ίδιου του έρωτα. Τον χώρο που, μακριά από ταμπέλες και κανονιστικές οριοθετήσεις, μάς χαρίζει μια εμπειρία του κόσμου βασισμένη στην ετερότητα. Εμπειρία πολύτιμη και καθοριστική. Πολλώ δε μάλλον σε μια εποχή που γύρω μας η αγάπη, αν δεν είναι ήδη νεκρή, βάλλεται ακατάπαυστα από την κοινωνική κατάρρευση και τη ναρκισσιστική ικανοποίηση απολαύσεων που προσδιορίζονται από την αγοραστική τους αξία.
Έχοντας, λοιπόν, βρει την ηρωίδα, στην οποία θα φόρτωνα δημιουργικά τις ανησυχίες μου και πριν καν ακόμη βάλω την πρώτη νότα στο χαρτί, ένα ακόμη ήταν σίγουρο: η Ιωάννα Φόρτη. Που πέραν τη σταθερής μας συνεργασίας, μάς ενώνει αγάπη βαθιά και σπάνια. Σ’ εκείνη οφείλω και τον χαρακτηρισμό «οπερΩτικό». Και επειδή είναι ερμηνεύτρια σπάνιας φωνητικής ευελιξίας και μουσικής ευφυΐας, γεγονός που ενεργοποιεί μια τεράστια παλέτα επιλογών και δυνατοτήτων σε επίπεδο γραφής, η Σαρλότ βρέθηκε να κραυγάζει τον έρωτα, όπως με πολύ χιούμορ λέει η ίδια η Ιωάννα «με κάτι νότες στον θεό και κάτι άλλες στα τάρταρα».
Η μουσική κατασκευή είναι εύθραυστη, καθώς τα υλικά χρησιμοποιούνται με τρόπο που απαιτείται ερεθιστικής ακρίβειας ερμηνεία, τόσο από την τραγουδίστρια όσο και από το μουσικό σύνολο και τη μαέστρο.
Η τραγουδιστική γραμμή είναι ο πυρήνας του οποίου το υλικό αξιοποιείται για την κατασκευή όλων των υπόλοιπων μουσικών γραμμών με την πρόθεση η ανθρώπινη φωνή να γίνει, σ’ αυτό το παράδοξο σύστημα αναπαράστασης που ονομάζουμε μουσικό θέατρο, η μήτρα από την οποία γεννιέται ένας ολόκληρος και ολοκληρωμένος κόσμος. Με στοιχεία άλλοτε σειραϊκά, άλλοτε αλεατορικά και άλλοτε ελεύθερα ατονικά, η μουσική αποτελείται από αυστηρές συμμετρικές κατασκευές και αναλογίες και είναι εν πολλοίς προγραμματική. Σε συγκεκριμένες, δηλαδή, μουσικές χειρονομίες συμβολοποιούνται και εγγράφονται συγκεκριμένες εξωμουσικές ιδέες.
Και επειδή, όπως είπα και νωρίτερα, πρόκειται για μια μουσική κατασκευή ερεθιστικής ακρίβειας, δομημένη επιπλέον σε δεκατέσσερα (14) αποσπάσματα (κατ’ αναλογία των Αποσπασμάτων του ερωτικού λόγου του Ρολάν Μπαρτ), αποφάσισα να φτιάξω ένα ακόμη που όχι μόνο δεν θα υπακούει στους αυστηρούς (αυτο)περιορισμούς, αλλά θα τους αναιρεί επανεφευρίσκοντάς τους και ανασυνθέτοντας το φωνητικό υλικό με την ανάλογη ψηφιοποίηση και ηλεκτρονική επεξεργασία. Μια δοκιμασία των ιδεοψυχαναγκαστικών μου ορίων και αντοχών.
Μεγάλη Παρασκευή, λοιπόν, απόγευμα και τι πιο ταιριαστό με τον ευλαβικό καταναλωτισμό των ημερών και το ασφυκτικά πολύβουο κέντρο της Αθήνας από την απομόνωση σε ένα στούντιο για να ηχογραφήσουμε το φωνητικό υλικό ενός έργου που επιθυμεί «να τσαλακώσει την εικόνα της νεαρής Παναγίας».
Δεν θα μπορούσα, φυσικά, κλείνοντας να μην αναφερθώ στην υπέροχη υπερομάδα αυτού του εγχειρήματος που ευγνωμονώ πρωτίστως για την εμπιστοσύνη και την αφοσίωσή τους. Η τρυφερή σκηνοθεσία της Ρηνιώς Κυριαζή που με σεβασμό στο μουσικό κείμενο αναδεικνύει τη δραματουργία του, η συγκινητική προσήλωση της Μυρσίνης Χατζηκωνσταντή που οδηγεί το μουσικό έργο με ασφάλεια και ακρίβεια, το ευφάνταστο σκηνικό της Νεκταρίας Ηλιάκη μαζί με τη συνεισφορά των Ναταλίας Μαντά (Κοστούμι) και Στέβης Κουτσοθανάση (Σχεδιασμός φωτισμών) ολοκληρώνουν τον οπερΩτικό κόσμο της Σαρλότ.
Μια ιδιαίτερη αναφορά στην πιανίστα Μαριάννα Νικολακοπούλου, που ανέλαβε τη μουσική προετοιμασία της παράστασης, που όποτε, σπάνια, έχει απουσιάσει από τις πρόβες και έχει χρειαστεί να παίξω εγώ πιάνο στη θέση της, η δημώδης ρήση «ουδείς αναντικατάστατος» μοιάζει να στερείται νοήματος.
Λίγα λόγια για τη Λίνα Ζάχαρη
Γεννήθηκε το 1999 στο Ηράκλειο Κρήτης. Σπούδασε Σύνθεση στο Ωδείο Αθηνών απ’ όπου αποφοίτησε με Δίπλωμα Σύνθεσης με Άριστα – Α ́ βραβείο & διάκριση στη μνήμη του Δημήτρη Δραγατάκη. Είναι διπλωματούχος στο πιάνο και τα Ανώτερα Θεωρητικά.
Το 2023 κατέκτησε το Α ́ βραβείο σε δυο διεθνείς διαγωνισμούς με το ορχηστρικό έργο Libyan Sea.
Έχει γράψει μουσική για μικρά οργανικά και φωνητικά σύνολα, ορχήστρα εγχόρδων, συμφωνική ορχήστρα, σόλο όργανα, μουσική δωματίου, μουσική για animation, για το θέατρο, μελοποιημένη ποίηση, μουσικό θέατρο κ.ά. Ανάμεσα τους ξεχωρίζει το «οπερΩτικό μονόδραμα» Σαρλότ (Εναλλακτική Σκηνή ΕΛΣ, 2024).
Έχει συνεργαστεί με φορείς όπως η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, το Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας, η Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, η Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, το Λυρικό Θέατρο Κρήτης, το Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου Χανίων, ο Σύλλογος Φίλων της Μουσικής, το Φεστιβάλ Κρήτης, το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, το φωνητικό σύνολο Chórεs, το Φεστιβάλ Πιάνου Ηρακλείου, το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, η χορωδία String Theory κ.ά.
Έχει συμμετάσχει σε εργαστήρια ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει το Εργαστήριο για Νέους Συνθέτες (Δεκέμβριος 2021, Εναλλακτική Σκηνή ΕΛΣ) με τον ελληνοαμερικανό συνθέτη Γιώργο Τσοντάκη, όπου επελέγη ανάμεσα στους έξι ενεργά συμμετέχοντες. Όσον αφορά το πιάνο, έχει φοιτήσει στο Trinity Laban Conservatoire of Music and Dance του Λονδίνου με τη Y. Lebedeva, όπου εισήχθη μετά από επιτυχείς εξετάσεις, και στο Boston University και New England Conservatory της Βοστώνης με τους A. R. Rivera, C. Finehouse, Κ. Παπαδάκη.
Μελετά Διεύθυνση Ορχήστρας με τον μαέστρο Λουκά Καρυτινό. Είναι ιδρυτικό μέλος της ομάδας μουσικού θεάτρου Arte Libera στοχεύοντας στην παραγωγή και προώθηση πρωτότυπων μουσικοθεατρικών δράσεων σύγχρονης αισθητικής μακριά από δογματισμούς και οικονομίστικες πρακτικές.
