[ΡΩΓΜΕΣ] είναι ένας τραγικός ιλιγγιώδης χορός, ένα βύθισμα στο υποσυνείδητο της ηρωίδας, που ταλαντεύεται μεταξύ λογικής και τρέλας, μεταξύ μνήμης και λήθης, μεταξύ ζωής και θανάτου. Μια γυναίκα, χωρίς συγκεκριμένο όνομα, που κουβαλάει όλες τις φωνές και όλα τα γυναικεία αρχέτυπα. Από τη σιωπή της λησμονιάς στην κραυγή της διεκδίκησης, αρχέγονες γυναικείες μορφές μέσα στο σώμα μιας τυχαίας γυναίκας, αμέτρητες ρωγμές να αποκαλύπτουν άξονες διαφορετικών συγκρούσεων. Μια παράσταση για το φως και το σκοτάδι της γυναικείας ψυχής.
H χοροθεατρική σκηνική σύνθεση (solo performance) της Ελληνίδας ποιήτριας και ερμηνεύτριας Χριστίνας Κυριαζίδη, και του Ισλανδού συνθέτη Smári Gudmundson έκανε διεθνή πρεμιέρα στο “TheaterLab” στην Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβρη 2024 και θα περιοδεύσει στην Ευρώπη το 2025.
Η παράσταση περιστρέφεται γύρω από μια γυναικεία φιγούρα σε ένα ξέφρενο ψυχικό, σωματικό και λεκτικό παραλήρημα. Μια ανώνυμη γυναίκα από το σώμα της οποίας ξεπηδούν μνήμες άλλων γυναικών. Μέσα από τις ρωγμές του ψυχισμού της ηρωίδας αναδύεται μια γυναίκα πρόσφυγας σε ξένη χώρα, η Αντιγόνη που πορεύεται στον χωμάτινο τάφο της, η Μήδεια που συλλογίζεται το ανείπωτο έγκλημα της, η Φαίδρα και η απελπισμένα ερωτευμένη της «Ανθρώπινης Φωνής» του Ζαν Κοκτώ. Το αόρατο νήμα που τις ενώνει είναι η σχέση της ΓΥΝΑΙΚΑΣ με τον έρωτα, την εξουσία και τον θάνατο.
Η Χριστίνα Κυριαζίδη μοιράζεται το Ημερολόγιο προβών για την παράσταση «Ρωγμές» που παρουσιάζεται στο θέατρο Ροές από τις 25 Νοεμβρίου:
Αθήνα, Ιανουάριος 2024
Μέθη, φωνή, ρωγμή
από τα μέσα τα παλιά
τα από πάντα μέσα
τα σκοτεινά
τα από φως βγαλμένα
η φωνή σου
(Απόσπασμα από ποίημα της Χ. Κυριαζίδη)
Ενώ παίζεται ακόμη η παράσταση [ΤΗΣ ΛΗΘΗΣ], προκύπτει η ιδέα για τις [ΡΩΓΜΕΣ] ως μια φυσική συνέχεια της κύκλου πάνω στην ΓΥΝΑΙΚΟΤΗΤΑ. Αυτήν την φορά, η έρευνα αφορά γυναικεία αρχέτυπα στο συλλογικό ασυνείδητο. Αρχίζω να γράφω τα πρώτα ποιήματα. Η λέξη «φωνή» εμφανίζεται ξανά και ξανά. Διαισθάνομαι ότι αυτή η παράσταση απαιτεί μια πιο βαθιά έρευνα στη χρήση της σκηνικής αναπνοής και φωνής. Προκύπτουν τρεις ηρωίδες: η Φαίδρα, η Αντιγόνη και η Μήδεια, ενώ δραματουργικά φλερτάρω πάντα και με την αγαπημένη μου ανώνυμη γυναίκα της «Ανθρώπινης Φωνής» του Ζαν Κοκτώ. Διαβάζω ξανά την «Φαιδρά» του Γ. Ρίτσου και την «Μήδεια» του Ευρυπίδη. Με γοητεύει η ιδέα του θραύσματος, η ρωγμή ως ένα άνοιγμα προς πιο βαθιά και αποσιωπημένα συναισθηματικά τοπία. Οι ρωγμές στις [ΡΩΓΜΕΣ] αφορούν την σχέση της ΓΥΝΑΙΚΑΣ με τον έρωτα, την εξουσία και τον θάνατο. Η Φαιδρά, η Αντιγόνη και η Μήδεια.
Βερολίνο, Φεβρουάριος 2024
Τις ρωγμές να συγχωρέσουν
κάτω από το δέρμα
τις μνήμες
να σκεπάσουν
τις μακρινές
που κατοικούν τις νύχτες
(Απόσπασμα από ποίημα της Χ. Κυριαζίδη)
Το κείμενο γεννιέται σιγά σιγά, αποσπασματικά, μέσα από την συρραφή διαφορετικών ποιημάτων. Σεφαραδίτικα τραγούδια της Yasmin Levy και παλιά γαλλικά τραγούδια προστίθενται στην παρτιτούρα. Το θραυσματικό υλικό σηματοδοτεί προς μια ενιαία κατεύθυνση: μια ανώνυμη γυναίκα από το σώμα της οποίας ξεπηδούν αρχετυπικά τοπία και μνήμες άλλων γυναικών. Από τη σιωπή της λησμονιάς στην κραυγή της διεκδίκησης, αρχέγονες γυναικείες μορφές μέσα στο σώμα μιας τυχαίας γυναίκας, αμέτρητες ρωγμές να αποκαλύπτουν άξονες διαφορετικών συγκρούσεων. Μια παράσταση για το φως και το σκοτάδι της γυναικείας ψυχής.
Αθήνα, Απρίλιος 2024
Την αγιότητα πριν από την αμαρτία
δεν την πιστεύω
– ανημποριά την λέω
δειλία την λέω
(Απόσπασμα από ποίημα του Γ. Ρίτσου)
Πίσω στην Αθήνα και στο στούντιο. Μεγάλο μέρος της πρόβας καλύπτει το training, κυρίως ασκήσεις αναπνοής και φωνής. Χωρίζω το δραματουργικό υλικό σε τρεις ενότητες: στη «Φαίδρα» η σωματικότητα προκύπτει από την εξερεύνηση της (ερωτικής) επιθυμίας, η ενότητα της «Αντιγόνης» περιστρέφεται γύρω από τον ταφικό της μονόλογο, στη «Μήδεια» αναρωτιέμαι τι θα μπορούσε να λειτουργήσει σαν ισοδύναμο για τα παιδιά στην σκηνή του φόνου. Πειραματίζομαι με διαφορετικά σκηνικά αντικείμενα και καταλήγω σε ένα ανδρικό σακάκι, ένα ζευγάρι μπότες, μια τσίγκινη λεκάνη με νερό και πέντε χάρτινα καραβάκια. Συνομιλίες με τον Smari σχετικά με την μουσική. Δεν καταλαβαίνει ελληνικά όποτε δεν μπορεί να διαβάσει το κείμενο, ούτε μπορεί να παρευρεθεί σε πρόβα εφόσον ζει στο Ρέκιαβικ. Ωστόσο του μιλώ για την ιδέα, τα πρώτα ερεθίσματα και τις ιστορίες των τριών βασικών ηρωίδων, όπως τις συναντάμε στα κείμενα των Σοφοκλή, Ευριπίδη, Γ. Ρίτσου και Heiner Müller. Ο Smári προτείνει αφρικανικούς και τζαζ ρυθμούς, μαζί με σύγχρονους βιομηχανικούς ήχους. Πρώτες συζητήσεις και με την Ελένη σχετικά με το κουστούμι – προκύπτει η ιδέα για ένα μακρύ κόκκινο φόρεμα.
Αθήνα, Ιούνιος 2024
Μια θάλασσα
ρωγμή από έρωτα
όλο φωνές
ονειρεύομαι
σώματα
μέσα σε σώματα
να αγγίζονται
δίχως αύριο
να χάνονται
δίχως τέλος
να ξαναγεννιούνται
μαζί και μονάχο του
το καθένα
δίχως σύνορα
(Απόσπασμα από ποίημα της Χ. Κυριαζίδη)
Οι πρόβες συνεχίζονται και τα σκηνικά αντικείμενα αλλάζουν. Ένα καραβόσκοινο αντί για την λεκάνη με νερό και δυο μικρές ξύλινες καρέκλες που αποσυναρμολογούνται αντί για το ζευγάρι μπότες. Το κείμενο συνεχώς μεταλλάσσεται και συμπυκνώνεται ενώ το σωματικό υλικό πυκνώνει. Η έρευνα πάνω στα φωνητικά αντηχεία και τις δυνατότητες της αναπνοής αποτελεί τον βασικό άξονα του training. Ο Smári στέλνει 17 λεπτά μουσική που έγραψε για την παράσταση, από τα οποία διαλέγω γύρω στα 7 λεπτά. Το μοτίβο ba·ba·ey·ya εμφανίζεται σε ένα μέρος της μουσικής, και αποφασίζω να το χρησιμοποιήσω στους ηχητικούς αυτοσχεδιασμούς κατά μήκος της παράστασης. Γύρω στα τέλη Ιουνίου, προκύπτει η ευκαιρία να παρουσιάσουμε τις [ΡΩΓΜΕΣ] στο TheaterLab στην Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβρη, και αναρωτιέμαι αν η σκηνική δομή ως έχει θα μπορούσε να λειτουργήσει και χωρίς υπέρτιτλους. Εγκαταλείπω τις καρέκλες και καταλήγω στα τρία τελικά αντικείμενα: το ανδρικό σακάκι, το καραβόσκοινο και δυο χάρτινα καραβάκια.
Νέα Υόρκη, Σεπτέμβριος 2024
Έσκαψα μέσα και βρήκα
λουλούδι λευκό
φως από σκοτάδι γεννημένο
δικό μου δεν ήταν
γιατί εγώ δεν ήμουν εγώ
(Απόσπασμα από ποίημα της Χ. Κυριαζίδη)
Το ΤheaterLab οργανώνει ένα preview των 7 λεπτών μαζί με Q&A για τις [ΡΩΓΜΕΣ] λίγες μέρες πριν από την πρεμιέρα. Το preview δεν περιλαμβάνει τους υπέρτιτλους και πυροδοτείται μια ανοιχτή συζήτηση σχετικά με την αναγκαιότητα των υπέρτιτλων στο θέατρο γενικότερα, και σε μια παράσταση σωματικού θεάτρου ειδικότερα. Όλοι συμφωνούν ότι οι [ΡΩΓΜΕΣ] λειτουργούν θαυμάσια και χωρίς υπέρτιτλους με τους σωματικούς και ηχητικούς συνειρμούς και δονήσεις να επικοινωνούν τα συναισθηματικά τοπία της ιστορίας. Τρεις μέρες αργότερα οι [ΡΩΓΜΕΣ] παρουσιάζονται στο ΤheaterLab σε παγκόσμια πρώτη χωρίς υπέρτιτλους. Διαφορετικές ιστορίες γυναικών προκύπτουν στο feedback session με το κοινό μετά την παράσταση – κάποιες από την μνήμη και την προσωπική ιστορία των θεατών, κάποιες από το συλλογικό ασυνείδητο, κι άλλες από την φλεγόμενη φαντασία τους. Η παγκόσμια γλώσσα του θεάτρου – το σώμα και η φωνή. Το νόημα έπεται και διαμορφώνεται μέσα στον κάθε θεατή ξεχωριστά. Η προσκόλληση στην επικοινωνία ενός συγκεκριμένου «νοήματος» θα περιόριζε τα δυνητικά νοητικά και συναισθηματικά τοπία για τον θεατή. Εξάλλου αν υπάρχει κάποιο «νόημα» στις [ΡΩΓΜΕΣ], αυτό αφορά την πολυπλοκότητα και την θραυσματικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, με οδηγό την ιστορία μιας γυναίκας μέσα στο σώμα και στον ψυχισμό της οποίας συνυπάρχουν ιστορίες άλλων γυναικών και γυναικεία αρχέτυπα.
Νέα Υόρκη, Οκτώβριος 2024
Το σώμα μέσα
έφερε χίλια σώματα
αγέννητα και αρχαία μαζί
προσμονή και ελπίδα γεμάτα
(Απόσπασμα από ποίημα της Χ. Κυριαζίδη)
Περαιτέρω παραστάσεις στην Νέα Υόρκη – αυτήν την φορά στο Greek Cultural Center και στο The Tank. Τα νέα θέατρα ζητούν τους υπέρτιτλους. Οι θεατές, αν και κάποιοι από αυτούς μιλούν ελληνικά, προσκολλούνται πεισματικά στην αναζήτηση ενός νοήματος μέσα από το μεταφρασμένο κείμενο, και κάποιοι δυσανασχετούν που δεν μπορούν να συλλάβουν μια γραμμική δραματουργία. Το κείμενο είναι ποιητικό και η μετάφραση του στα αγγλικά θραυματίζει ακόμη περισσότερο την ιδέα μιας απτής ιστορίας. Παρόλα αυτά, τα σχόλια του κοινού είναι θετικά, κυρίως όσον αφορά τη σωματικότητα και την διαχείριση της σκηνικής ενέργειας. Επιμένουν ότι δεν καταλαβαίνουν το τι συμβαίνει επί σκηνής σε ρεαλιστικό επίπεδο, αλλά λαμβάνουν αισθαντικά τα συναισθηματικά τοπία που προτείνει η σωματική και φωνητική συμπεριφορά της περφόρμερ. Η εντύπωση μου είναι ότι οι υπέρτιτλοι μπερδεύουν περισσότερο από ότι βοηθούν, εφόσον εμποδίζουν τον θεατή να βυθιστεί ανενόχλητα στην αίσθηση και να ενεργοποιήσει το ένστικτο, ενοχοποιώντας την αρχική αμηχανία του νου όταν αδυνατεί να κατανοήσει γραμμικά μια σκηνική ιστορία. Σκέφτομαι ότι άνθρωποι αποκομμένοι από το σώμα ψάχνουν απεγνωσμένα για μια ψευδαίσθηση ελέγχου, και παραστάσεις σαν τις [ΡΩΓΜΕΣ] τους τροφοδοτούν με ανησυχία, όντας αποσπασματικές και αισθαντικές. Κάποιοι ρωτούν αν υπάρχει το κείμενο σε μορφή βιβλίου. Όχι ακόμη.
Αθήνα, Νοέμβριος 2024
Πόσα θαύματα
το σώμα
κουβαλούσε
(Απόσπασμα από ποίημα της Χ. Κυριαζίδη)
Επιστροφή στην Αθήνα. Τελευταίες ετοιμασίες για τις παραστάσεις στις ΡΟΕΣ. Η Νεφέλη μου προτείνει τον τελικό σχεδιασμό φωτισμού. Ανυπομονησία και προσμονή να μοιραστούμε αυτή την δουλειά με το αθηναϊκό κοινό.
