Εδώ και δεκαετίες έχει χαράξει μια σημαντική πορεία στο εξωτερικό, ενώ στη διάρκεια της καριέρας του έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ανάδειξη Ελλήνων συνθετών. Μαζί με τον επιχειρηματία Γιώργο Μαθιουλάκη αποφάσισαν το 2012 να δημιουργήσουν ένα Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου στα Χανιά. Φέτος, αυτή τους η έμπνευση κλείνει 10 χρόνια πορείας και ο τίτλος της είναι Aimez-vous Brahms. Με αφορμή την επετειακή επιστροφή του Φεστιβάλ που γίνεται στις 26 Αυγούστου, μιλήσαμε με τον αναγνωρισμένο βιολονίστα Γιώργο Δεμερτζή για όσα θα ακούσουμε σε λίγες μέρες, αλλά και τις ιδιαιτερότητες του ρεπερτορίου μουσικής δωματίου.
Στις 28 Αυγούστου παρουσιάζετε μαζί με τον Κώστα Σίσκο και τον Mario Montore το Τρίο για κόρνο, βιολί και πιάνο του Μπραμς. Ποια θα λέγατε ότι είναι η αξία του συγκεκριμένου έργου;
Πρέπει να έχουν περάσει περίπου σαράντα χρόνια από την πρώτη φορά που έπαιξα αυτό το έργο. Μαζί με τον παλιό δάσκαλο των Ελλήνων κορνιστών, Νίκο Κορατζίνο και τον Άρη Γαρουφαλλή στο σπίτι του Γερμανού πρέσβη. Το κάθε όργανο έχει το δικό του ρόλο. Επειδή το κόρνο δεν χρησιμοποιείται συχνά σε ολιγομελή σύνολα, το συγκεκριμένο θα έλεγα ότι διαθέτει ξεχωριστή θέση στο ρεπερτόριο της μουσικής δωματίου. Μάλιστα, το Τρίο του Μπραμς έχει εμπνεύσει πολλά αξιόλογα μεταγενέστερα έργα.
Φέτος, το Φεστιβάλ είναι αφιερωμένο στον Μπραμς, που ως γνωστόν ήταν πολυγραφότατος όσον αφορά τα έργα μουσικής δωματίου. Τι κάνει τον Μπραμς τόσο δημοφιλή μέχρι και σήμερα;
Ο κόσμος μπορεί να συνεχίσει να αγαπά κάτι που είναι πολύ παλιό. Για παράδειγμα τον Μπαχ ή τον Βιβάλντι, τις όπερες του Μότσαρτ, τις συμφωνίες του Μπετόβεν. Δεν έχει κανέναν λόγο να σταματήσει να αγαπάει κάτι που αγαπά περίπου 200 χρόνια πλέον, όπως είναι η μουσική του Μπραμς. Πρόκειται για έργα που αγαπά κανείς να ακούει όσο και να παίζει. Πρέπει να επισημάνουμε ότι πρόκειται για μουσική που τοποθετεί τον ερμηνευτή σε πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι άνθρωποι στους οποίους απευθύνονταν αυτά τα έργα ήταν συνήθως συγκεκριμένοι. Δεν είναι τυχαίο, ότι παρεμβάλλονται όργανα όπως το κλαρινέτο ή το κόρνο.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας σας, έχετε εστιάσει στην ανάδειξη έργων Ελλήνων συνθετών. Ποιοι από αυτούς έχετε διαπιστώσει πως έχουν μεγαλύτερη απήχηση στο εξωτερικό;
Δεν θα ξεχάσω ποτέ, ένα ρεσιτάλ στη Νέα Υόρκη, στο οποίο είχαμε παρουσιάσει έργα Ελλήνων και Αμερικάνων συνθετών, ανάμεσα στα οποία ήταν και η Τρίτη Σονατίνα του Σκαλκώτα. Θυμάμαι ότι ο φροντιστής της αίθουσας ήταν από τους πιο ξινούς ανθρώπους που έχω συναντήσει ποτέ. Έμοιαζε με ελεγκτή της εφορίας. Μετά τη συναυλία, όταν ετοιμαζόμασταν να φύγουμε, μας σταμάτησε λέγοντας ότι θέλει να μας πει κάτι. Πήρε ένα μολύβι, πέρασε τα έργα του προγράμματος και σταμάτησε στον Σκαλκώτα. Μας είπε: «Δεν είχα ξανακούσει αυτόν τον συνθέτη, σας ευχαριστώ πάρα πολύ που μου τον συστήσατε».
Μια άλλη φορά, στη Βαϊμάρη, θυμάμαι ότι παρουσιάζαμε τρία κουαρτέτα του Σκαλκώτα. Μπροστά μου καθόταν ο μαέστρος Όλαφ Κοχ και ο Πρύτανης της Ανωτάτης Ακαδημίας. Ακούω μετά τον Πρύτανη να λέει στον Κοχ: «Λυπάμαι, αλλά αυτό που ακούω είναι πολύ καλύτερο από τον Σαίνμπεργκ σου».
Ο Νίκος Σκαλκώτας δεν είναι ο μόνος πολύ αξιόλογος Έλληνας συνθέτης αλλά είναι ίσως ο πιο διεθνής μας. Και είναι ο πιο διεθνής μας αναδεικνύοντας πολύ πρωτότυπα και ένα ελληνικό στοιχείο. Στο εξωτερικό αναγνωρίζεται πλέον ως ένας πολύ σημαντικός συνθέτης του 20ού αιώνα.
Εσείς έχετε σκεφτεί ποτέ να ασχοληθείτε με τη σύνθεση;
Δεν νομίζω ότι θα έπρεπε ένας μουσικός να ασχοληθεί με τη σύνθεση όσο περνάνε τα χρόνια. Έχει αποδειχθεί ότι η σύνθεση είναι κάτι που έχει κανείς μέσα του από την ώρα που γεννιέται και το εκφράζει όταν μπορέσει. Ακόμα και στους μεγάλους συνθέτες, θεωρείται ότι η ώριμη περίοδος μαζί με τα νιάτα περνάει κάποια στιγμή. Είναι λίγοι αυτοί που έγραψαν έργα σε μεγάλη ηλικία. Ο Σοστακόβιτς ή ο Στραβίνσκυ είναι δύο από αυτούς.
Είναι γνωστό ότι έχετε βαθιά εξοικείωση με το ρεπερτόριο της μουσικής δωματίου, έχοντας ιδρύσει μεταξύ άλλων και το διάσημο Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο. Ποιες είναι οι διαφορετικές δυνατότητες που δίνει στους μουσικούς σε σχέση με τη μουσική για ορχήστρα;
Η ορχηστρική μουσική κατευθύνεται ουσιαστικά από έναν άνθρωπο, τον μαέστρο. Ο μουσικός της ορχήστρας πρέπει να είναι ένας εξαιρετικά καλός μουσικός, ο οποίος, όμως, θα πρέπει να ερμηνεύσει ένα έργο με τη γνώμη ενός άλλου. Ο μουσικός που παίζει μουσική δωματίου πρέπει να είναι κάποιος που εφαρμόζει τη δική του άποψη και πρέπει να την συντονίσει με την άποψη των άλλων. Αυτή θα έλεγα ότι είναι η βασική διαφορά αυτών των δύο.
Ποια ξεχωρίζετε μέχρι στιγμής ως τη σημαντικότερη στιγμή του Φεστιβάλ;
Κάθε χρονιά, μας απασχολούσε ιδιαίτερα το θεματικό στοιχείο. Θυμάμαι ιδιαίτερα τις Μεταμορφώσεις του Στράους που παρουσιάσαμε σε μορφή Σεπτέτου, το αφιέρωμα La Follia όπου παρουσιάσαμε όλες τις «τρέλες» από τότε που γράφτηκε η πρώτη Follia. Το Κουαρτέτο για το τέλος του χρόνου, το αφιέρωμα στον Ελ Γκρέκο και η διαδρομή του μέσα από πολλές χώρες. Φυσικά, είναι και το περυσινό αφιέρωμα στο τραγούδι, το οποίο λατρεύω. Είναι πάρα πολλές οι στιγμές που έχουν ιδιαίτερη θέση μέσα μου, αλλά αυτές είναι που μου έρχονται πρώτες στο μυαλό.
