Σε μια εποχή όπου στην Ευρώπη η ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές και ανάκαμψη σε κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο, γίνεται διαρκώς όλο και πιο έντονη, η Ακαδημία της Γαλλίας στη Ρώμη αποφάσισε να παρουσιάσει μια έκθεση με θέμα την καλλιτεχνική διάσταση της punk κουλτούρας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Καλύπτοντας χρονικά την περίοδο 1976-80, η έκθεση Europunk ρίχνει φως στην πολιτιστική δυναμική ενός κινήματος που γεννήθηκε 35 χρόνια πριν αλλά συνεχίζει να επηρεάζει σημαντικά την τέχνη του σήμερα, από τη μουσική στη λογοτεχνία και από τις visual arts μέχρι τη μόδα. Ακριβώς δίπλα στο τουριστικό και εμπορικό κέντρο της πόλης και αφού έχουμε ανέβει τα Spanish Steps στην Piazza di Spagna, συναντάμε τη Villa Medici, όπου στεγάζεται η Ακαδημία της Γαλλίας. Εκεί ακριβώς παρουσιάζεται η έκθεση, η οποία θεματικά έρχεται σε αντίθεση με τον ευρύτερο αλλά και τον πιο συγκεκριμένο χώρο που τη φιλοξενεί. Μια έκθεση που υμνεί την επαναστατικότητα, το underground στοιχείο και την αντι-τέχνη της punk κουλτούρας, αντιπαραβάλλεται με την κλασσικής ομορφιάς αρχιτεκτονική του ιστορικού κέντρου της Ρώμης ενώ παράλληλα ασκεί κριτική στον πλέον εμπορευματοποιημένο και καταναλωτικό χαρακτήρα του. Πάνω από 550 αντικείμενα, από ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές, όπως ρούχα, fanzines, posters, flyers, σχέδια, κολάζ και εξώφυλλα δίσκων μιας κατεξοχήν underground κουλτούρας, εκτίθενται σε ένα από τα πιο προνομιούχα από άποψη τοποθεσίας και κλασσικής αισθητικής κτήρια της Ρώμης. Πρόκειται για την πρώτη διεθνώς έκθεση που παρουσιάζει την εναλλακτική παραγωγή στο πεδίο των visual arts, πάντα μέσα στα πλαίσια του punk, σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία αλλά και στη Γερμανία, την Ελβετία, την Ιταλία και την Ολλανδία. Από τις 21 Ιανουαρίου μέχρι και τις 20 Μαρτίου η έκθεση Europunk έχει σκοπό να αναδείξει την επαναστατική αλλαγή που συντελέστηκε στο γενικότερο χώρο της εικόνας από γραφίστες, illustrators και image makers. Χωρίς να σταθεί τόσο σε μια ακόμη εξιστόρηση της μουσικής επίδρασης του νεανικού κινήματος, φιλοδοξεί να εστιάσει σε έργα καλλιτεχνών που ενώ αποδοκίμαζαν οποιαδήποτε συσχέτισή τους με τον όρο «τέχνη», επιθυμούσαν να αλλάξουν τον κόσμο μέσω αυτών.
Η έκθεση απλώνεται τμηματικά στους μεγάλους και ιδιαίτερους χώρους της Ακαδημίας. Πρόκειται για ένα λιτό αρχιτεκτονικά χώρο, μεγάλων διαστάσεων που δίνει την αίσθηση του ακατέργαστου αφήνοντας διακριτικά ακάλυπτες τις ατέλειές του. Η έκθεση χωρίζεται σε θεματικές ενότητες ανάλογα με τους καλλιτέχνες ή τα κινήματα που παρουσιάζει, όπως οι Sex Pistols, το γαλλικό καλλιτεχνικό κίνημα Bazooka, το DIY, το New Wave κ.α. Ανάλογη με την ποικιλία των ενοτήτων είναι και η ποικιλία των αντικειμένων που εκτίθενται, καλύπτοντας όλο το φάσμα της καλλιτεχνικής παραγωγής της συγκεκριμένης περιόδου. Με αυτόν τον τρόπο, ο κάθε επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει τις πολλαπλές πτυχές του ανατρεπτικού κινήματος και να εισαχθεί στον κόσμο της διαφορετικότητας, της ανανέωσης, της έντασης, της αθυροστομίας και της δημιουργικής ελευθερίας. Η έκθεση μας καλεί να πραγματοποιήσουμε ένα ταξίδι στο χρόνο, σε μια εποχή όπου η επιθυμία για μια ριζική πολιτιστική ανανέωση επέφερε την απόλυτη καλλιτεχνική ελευθερία ή ακόμα και αναρχία μακριά από τις οποιεσδήποτε μιντιακές δικλείδες.
Τον περασμένο Απρίλιο έφυγε από τη ζωή ο Malcolm McLaren, ο θρυλικός ιδρυτής, manager και από μηχανής θεός των Sex Pistols. Πίσω στο 1976 η ίδια μπάντα πραγματοποιεί την πρώτη της live τηλεοπτική εμφάνιση, με το γνωστό “Anarchy in the UK”. Εκείνη τη στιγμή γεννιέται και επίσημα πλέον το κίνημα του punk στην Ευρώπη, ερχόμενο από την Αμερική. Η έκθεση ανοίγει με την ενότητα-αφιέρωμα στους Sex Pistols, συμπεριλαμβάνοντας το video με την παρθενική τηλεοπτική τους εμφάνιση. Στο συγκεκριμένο τμήμα της έκθεσης, μπορούμε να απολαύσουμε αφίσες και εξώφυλλα δίσκων του συγκροτήματος, μερικά από τα οποία έχουν δημιουργηθεί από τον άγγλο καλλιτέχνη Jamie Reid. Το χαρακτηριστικό του ransom note style (με τη χρήση διαφορετικών γραμματοσειρών) αλλά και το διάσημο πρόσωπο της βασίλισσας με τα μάτια και το στόμα σφραγισμένα από τον τίτλο του τραγουδιού “God save the queen” και το όνομα της μπάντας, γίνονται σήμα κατατεθέν των Sex Pistols. Κλισέ σύμβολα του punk κινήματος, θύματα του marketing, εντάσσονται ξανά στο πρωτογενές τους πλαίσιο, το οποίο τα δημιούργησε, καλώντας μας να γοητευτούμε ξανά από αυτά, σαν να είναι η πρώτη φορά που τα αντικρίζουμε και να επανεξετάσουμε την καλλιτεχνική τους αξία. Την ίδια ώρα η Vivienne Westwood μαζί με τον McLaren δημιουργούν το γνωστό punk στυλ, γεμάτο από παραμάνες, κρανία και περιλαίμια με καρφιά που ακόμα και σήμερα αποτελεί πηγή έμπνευσης για τις διεθνείς πασαρέλες. Κι από τα χαρακτηριστικά ενδυματολογικά δείγματα που συναντάμε στις προθήκες, προχωράμε στους γάλλους Bazooka και στο εξαιρετικά πλούσιο και ουσιαστικά άγνωστο έργο του καλλιτεχνικού κινήματος,. Χρησιμοποιώντας την τεχνική των κόμιξ, εισβάλλουν στα έντυπα μέσα ενημέρωσης και διαδίδουν τις πολιτικές τους πεποιθήσεις και επιθέσεις μέσω φωτοτυπημένων fanzines.
Το punk είναι ίσως η πιο πρόσφατη νεανική υποκουλτούρα που κατόρθωσε να αναπτύξει μια δημιουργικότητα αυθεντική και όχι εκ των προτέρων καθορισμένη από τα μέσα. Γι΄ αυτό το λόγο η έκθεση συνεχίζει αναφερόμενη στην DIY αισθητική, επιλέγοντας να παρουσιάσει μια σειρά από posters και flyers σε ένα μεγάλων διαστάσεων αυτοσχέδιο κολάζ που καλύπτει έναν ολόκληρο τοίχο. Παίρνοντας free diy posters από μια κούτα που βρίσκεται στο χώρο, προχωράμε στην τελευταία ενότητα και στο 1979 όπου οι Joy Division φιλοξενούνται για πρώτη φορά στο BBC. Η ριζοσπαστική προκλητικότητα του Johnny Rotten δίνει τη θέση της στον γεμάτο απόγνωση μονοχρωματισμό του new wave και του Ian Curtis. Υπό τους σκοτεινούς ήχους του “Transmission” και περικυκλωμένοι από αφίσες και εξώφυλλα δίσκων των Buzzcocks, των Television και της Nina Hagen, χανόμαστε στη μαγεία του new wave καθώς… Punk’s (not) dead.
