Στο παρελθόν, οι σκέψεις μας για τον αραβικό κόσμο συμπεριλάμβαναν το μαγικό χαλί και το τζίνι. Σήμερα εποχές αθωότητας δεν υφίστανται πλέον, και οι προσκεκλημένοι της έκθεσης Άραβες συγγραφείς είχαν μοναδικό όπλο τους τις λέξεις. Τη βραδιά των εγκαινίων της, εν τούτοις, την Πέμπτη στις 4 Μαΐου, η εναρκτήρια ομιλία του αλγερινού Μαλέκ Σεμπέλ για τις χίλιες και μια νύχτες τιμούσε και υπενθύμιζε ακριβώς αυτή την πολιτιστική κληρονομιά των τιμώμενων χωρών του αραβικού κόσμου.
Οι τρέχουσες δραματικές εξελίξεις, οι εξεργέσεις και οι ελπίδες που αυτές γεννούν μονοπώλησαν το ενδιαφέρον στις ομιλίες των λογοτεχνών της αραβικής χερσονήσου στις οποίες παρατηρήθηκε αθρόα προσέλευση.
Εξαιρετικά πολυπληθές ακροατήριο άκουσε τον Ταρίκ Αλί, διάσημο Άγγλο-πακιστανό συγγραφέα, γνωστό για τις αριστερές του πεποιθήσεις, για τον οποίο μάλιστα ο Μικ Τζάγκερ έγραψε το 1968 το πιο πολιτικό τραγούδι του το Street fighting man. Μίλησε για τον αγώνα των Αιγυπτίων για πολιτική ισότητα και για την ανάγκη της θεμελίωσης της πάνω σε αντίστοιχη κοινωνική και οικονομική σύμφωνα με τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης για ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα.
Τα λόγια του Ταρίκ Αλί συμπλήρωσε με την προσωπική του μαρτυρία, ο Αιγύπτιος Γκαμάλ Γιτάνι στη δική του ομιλία. Ο συγγραφέας που βγήκε στους δρόμους, κατά την εξέγερση, μαζί με έναν νεαρό συμπατριώτη του ο οποίος πρωτοστάτησε στα γεγονότα της πλατείας Ταχρίρ διηγήθηκαν όσα είδαν και όσα έζησαν εκείνες τις ημέρες.
Εκείνες τις ημέρες που οι δρόμοι της Αιγύπτου φλέγονταν, η παρουσία των γυναικών ήταν αξιοσημείωτη. Ντυμένες άλλες παραδοσιακά και άλλες μοντέρνα απαιτούσαν ένα καλύτερο αύριο.
Στις γυναίκες του αραβικού κόσμου ήταν αφιερωμένη η συζήτηση της Λιβανέζας Χόντα Μπαρακάτ, της Τυνήσιας Σοφί Μπεσί και του Σύριου Σούμπχι Χαντίντι. Προσπάθησαν να διαλύσουν τους μύθους και να ανατρέψουν τα κλισέ και τα στερεότυπα της Δύσης σχετικά με αυτές. Οι απορίες και οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν, αν και καλοπροαίρετες, πήγαζαν από μια βαθιά ριζωμένη στερεοτυπική αντίληψη.
Κλείνοντας την ομιλία του, ο Ταρίκ Αλί υπενθύμισε ότι η ρίζα πολιτικο-κοινωνικών φαινομένων όπως είναι ο φόβος του διαφορετικού, των οικονομικών και κοινωνικών ανασφαλειών που τον προξενούν αλλά και της απάθειας που πλέον θεσμοθετείται, είναι η κακή ή ελλιπής παιδεία.
Στην εκδήλωση προς τιμήν του μεγάλου Aιγύπτιου συγγραφέα Ναγκίμπ Μαχφούζ ο Γιτάνι, που υπήρξε μαθητής του, παρατήρησε πως ο νομπελίστας λογοτέχνης μπορεί να μην έγραφε ευθέως για πολιτικά θέματα, όμως, μέσα από τα βιβλία του καλλιεργούνταν οι ιδέες της ελευθερίας και της ισότητας καθώς και το πνεύμα της ανάγκης για αλλαγή. Μέσα από αυτή τη διαδικασία δημιουργήθηκε γόνιμο έδαφος για την προσδοκία ενός καλύτερου μέλλοντος.
Η τέχνη, η λογοτεχνία, οι λέξεις μαζί με τις ιδέες που κρύβουν μέσα τους μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Όχι άμεσα και βίαια. Αλλά αργά, υπόγεια και ήρεμα μπορούν, διαβρώνοντας ό,τι σαθρό βρεθεί στο δρόμο τους, να το οδηγήσουν στο τέλος του. Αλλά και σε προσωπικό επίπεδο, ο κάθε άνθρωπος αλλάζοντας τις λέξεις αλλάζει ο ίδιος, η ζωή του, η καθημερινότητα του.
Σε αυτό το σημείο θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε τις δύο αφιερωμένες στην εκπαίδευση εκθέσεις που φιλοξενήθηκαν από την έκθεση βιβλίου: αυτές των παλιών αναγνωστικών βιβλίων από τη συλλογή του ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη και φωτογραφίας από το μουσείο Μπενάκη. Βιβλία σπάνια ως μοναδικά από τα τέλη του 19ου αιώνα από Αθήνα και Κωνσταντινούπολη και ασπρόμαυρες φωτογραφίες των δεκαετιών ’20 –’60 από όλη την Ελλάδα οδηγούσαν τον επισκέπτη σε ένα γοητευτικό ταξίδι με άρωμα μιας άλλης εποχής με διαφορετικές συνθήκες ζωής και διαφορετικά ήθη.
Τα βράδυ της Κυριακής, την ώρα που κατά κοινή ομολογία η πιο επιτυχημένη και με επίκαιρη θεματική Έκθεση Βιβλίου αποχαιρετούσε τη Θεσσαλονίκη, άρχισε να βρέχει τηρώντας έτσι την παράδοση χρόνων…
