Ηθοποιός και σκηνοθέτης ο 34χρονος Άρης Λάσκος περνά τον τελευταίο καιρό ατέλειωτες ώρες στα γραφεία του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών μετά την εκλογή του ως Γραμματέας τον Ιούλιο του 2020. Παιδί της γενιάς των ηθοποιών που είδε το θέατρο να υφίσταται τη χειρότερη περίοδο κρίσης και το επάγγελμα να απαξιώνεται, ο ταλαντούχος αριστούχος απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου (2011) και της Νομικής Σχολής Αθηνών (2014) μιλά στο ελc για την επόμενη μέρα του ιστορικού σωματείου και την πρωτοφανή κρίση που έχει ξεσπάσει με αφορμή το κύμα των καταγγελιών που αφορούν εργασιακές και σεξουαλικές κακοποιήσεις.
Σε συναντώ σε μια δύσκολη και έκρυθμη κατάσταση και μια πρωτοφανή κρίση που αντιμετωπίζει το σωματείο και αναρωτιέμαι αν πιστεύεις ή εύχεσαι ότι στο τέλος αυτής της δύσκολης διαδρομής θα δείτε τους καρπούς της και ποιοι θα είναι αυτοί;
Ναι, το πιστεύω, το πιστεύω βαθιά αυτό γιατί η συγκυρία έχει έρθει από μια συνθήκη μιας κοινωνικοπολιτικής κατάστασης που σημαίνει κλείσιμο στα σπίτια, πολιτική αποσταθεροποίηση, μη πίστη πια σε καμία αυθεντία του παλιού και του καινούργιου κόσμου και φυσικά την ερώτηση «πού θα επιστρέψω μετά από αυτό;». Σημαίνει ότι έχω υποστεί αναγκαστική αποκοπή από τη δουλειά μου εδώ και ένα χρόνο, ένα καλοκαίρι χωρίς επίδομα, έχω υποστεί μια απαξίωση το πρώτο εξάμηνο της πανδημίας, μια εξαφάνιση από τον χάρτη. Εδώ λοιπόν μπαίνει το «πού είμαι και που θέλω να επιστρέψω». Οπότε όλο αυτό που συμβαίνει και δεν είναι επιβεβλημένο, δεν είναι κατευθυνόμενο, είναι ένα ξέσπασμα από τα κάτω που έχει μια καθαρτική λειτουργία, μοιάζει σχεδόν με κάτι φυσικό. Και εδώ θέλω να τονίσω ότι και δουλειά μας όλων όσων δεν έχουμε υποστεί αυτές τις συμπεριφορές είτε από τύχη είτε από επιλογή, είναι επιβεβλημένο από εμάς τους ίδιους να βάλουμε τη συζήτηση σε ένα κανάλι και να αναζητήσουμε τα αίτια και το σύμπλεγμα όχι μόνο των συγκεκριμένων συμπεριφορών αλλά και όλης της κατάστασης.
Μπορείς να μου πεις κάτι πιο συγκεκριμένο;
Να δούμε από το ποιος μπαίνει σε μια θέση, το ποιος διδάσκει και με ποια κριτήρια στις σχολές, να δούμε τι σημαίνουν οι ίδιες οι σχολές και η αγορά εργασίας. Εκεί πρέπει να στοχεύσουμε και όχι μόνο σε μια δίκη προσώπων που καλά θα κάνει να είναι δίκη προσώπων ένα κομμάτι αυτής της ιστορίας, αλλά το ενδιαφέρον υπάρχει και μετά από αυτό. Να δούμε με προσοχή όλες τις αιτίες και τους λόγους -και είναι πολλοί- που δημιούργησαν ένα μόρφωμα πέρα από πρόσωπα. Οπότε πιστεύω ότι στο τέλος θα υπάρχει ένα καλό αποτέλεσμα.
Είστε λίγο καιρό εκλεγμένοι στο Δ.Σ. του σωματείου και βρίσκεστε μπροστά στην πιο δύσκολη περίοδο, στη δίνη γεγονότων, τι συμβαίνει στην καθημερινότητα, πώς διαχειρίζεσαι και πρακτικά τον χρόνο σου;
Ξεκινήσαμε από την εκλογή μας από τον Ιούλιο, είμαστε το νέο Δ.Σ. μόλις επτά μηνών και όταν εκλεγήκαμε δεν υπήρχε καν μητρώο καλλιτεχνών ή αποζημίωση μέσα στο καλοκαίρι, ήταν με ληγμένη σύμβαση το εθνικό, με καμία σύμβαση το ελεύθερο και έρχεται και αυτό το γεγονός τώρα των καταγγελιών και ενεργοποιεί όλο τον μηχανισμό και το πειθαρχικό την παράλληλη ομάδα στήριξης. Αυτό σημαίνει ότι αν θέλεις να είσαι σοβαρός και να ασχοληθείς με σεβασμό και προσοχή δεν φτάνουν 24 ώρες. Δηλαδή για εμένα είναι μια δουλειά «κανονική» με την οποία ασχολούμαι έξι-επτά ώρες τη μέρα, με συνεχή τηλέφωνα με όλους, με μελέτη μεγάλη γιατί όλα αυτά θέλουν τρομερή στοιχειοθέτηση. Έχω βγάλει λίγες άσπρες τρίχες και έχω αυξήσει όπως μου είπε ο γιατρός και λίγη χοληστερίνη. Αλλά είναι τόσο μεγάλη η λαχτάρα να ανταποκριθούμε στο αίτημα που υπάρχει που δεν υπολογίζεις κόπο και κούραση. Δεν είναι τυχαίο ότι τριπλασιάστηκαν οι ψήφοι του σωματείου, ήρθαν και ψήφισαν 1.500 άνθρωποι που είναι ένας πολύ μεγάλος αριθμός για πρωτοβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο, ειδικά με την τελευταία δεκαετία να έχει περάσει μέσα σε μια φλου πολιτική τοποθέτηση που λέει ότι τους ηθοποιούς δεν τους νοιάζει, δεν ψηφίζουν, δεν απεργούν που έχει να κάνει τελικά και με όλο αυτό το ξέσπασμα.
Πριν ασχοληθείς με το σωματείο είχες παρελθόν συνδικαλιστικό;
Είχα, στο Φεστιβάλ Αθηνών, στη μία και μοναδική στάση εργασίας που έγινε γιατί δεν πληρωνόμασταν και έχω πάρει μέρος σε κινήματα, καταλήψεις, πορείες για το εκπαιδευτικό, υπάρχει ένα μικρό παρελθόν ενός ανθρώπου της ηλικίας μου.
Θαυμάζω αυτούς που αποφασίζουν να μπουν σε ένα όργανο παγιωμένο και να πω ότι η πόρτα του ΣΕΗ φαινόταν κλειστή, καθόλου φιλική και η προηγούμενη γενιά εγκατάλειψε την προσπάθειά της, απογοητεύτηκε πολύ.
Η κουβέντα στη δική μου περίπτωση έχει ξεκινήσει εδώ και δυο – τρία χρόνια με τους ανθρώπους που εκτιμώ και πορευόμαστε μαζί μέσα στην τέχνη. Δεν μας χωρούσε αυτό το σχήμα, να δουλεύω σε τέσσερις δουλειές την ημέρα επί δεκαπέντε ώρες διακτινιζόμενος σε όλη την Αττική για να πω ότι κάνω κάτι. Και να κάνω επιλογές που το τίμημα είναι να υποβιβάζω πολλές φορές αυτό που έχω στο μυαλό μου και για το θέατρο και για την ηθική και για τις αξίες μου. Κάπως έτσι, από αυτό τον προβληματισμό και αυτή τη διαρκή συζήτηση και εγώ και πολλοί ομότεχνοί μου καταλάβαμε ότι δεν πάει άλλο το «ρεφενέ» δεν πάει άλλο με τις επιχορηγήσεις που είναι 10.000 όταν η παραγωγή εκ των πραγμάτων δε, στοιχίζει κάτω από 25.000 ευρώ, δεν πάει άλλο να πληρώνεις με τα δικά σου λεφτά τους ηθοποιούς μέχρι να έρθουν τα λεφτά. Εμένα προσωπικά, η καραντίνα με βρήκε σε μια περίοδο τρελής δημιουργικότητας και ξαφνικά άδειασε η καθημερινότητα. Οπότε, σε αυτή την πολιτική συγκυρία που εμένα με απωθεί και αισθητικά και ηθικά με όλη αυτή την απαξίωσή μας και όταν έγινε το support art workers, μπήκα χτυπώντας την πόρτα ζήτησα να είμαι στην οργανωτική και να βρεθώ σε ένα απίστευτο όγκο δουλειάς να χαρτογραφήσουμε το τοπίο και να βάλουμε στην ορολογία και τη φράση «εργάτες της τέχνης», κάτι που δεν υπήρχε πριν και είναι κάτι που ορίζει μια περιοχή που την ψάχνουμε ακόμα. Οπότε το να μπω στο Σωματείο ήταν κάτι σχεδόν φυσικό, μια φόρα ανάγκης με άγνοια κινδύνου, αλλά και με την επιτακτική ανάγκη να δώσω την ψυχή μου, να γίνει κάτι όλος αυτός ο «καημός» που έχω για την τέχνη.
Είστε πολλά νέα πρόσωπα στο σωματείο και πολύ νέοι. Ποιος είναι ο άξονας που σας ενώνει; Και πώς επικοινωνείτε μεταξύ σας;
Απογυμνωθήκαμε και εξισωθήκαμε μέσα στην πανδημία, όλες οι γενιές και ήρθε και ένα μπούχτισμα και ένα ξέσπασμα και είπαμε φτάνει λοιπόν πάμε να το λειτουργήσουμε. Το 1/3 είναι άνθρωποι συνομήλικοί μου, άφθαρτοι, έρχονται από την πλήρη κατάρρευση του θεάτρου, τις ομάδες, τις επιχορηγήσεις, είναι αυτοί που τα κάνουν όλα μόνοι τους και είναι και αυτοί που εδώ και πολλά χρόνια βρίσκονται στο σωματείο και προσπαθούν να κουμπώσουν στην ορμή τη δική μας. Αυτός είναι ο συνδυασμός που υπάρχει και τα προβλήματα είναι αναντίρρητα και κοινά για όλους.
Προσελκύονται και άλλοι άνθρωποι που μέχρι τώρα δεν είχαν δείξει ενδιαφέρον;
Ναι βεβαίως. Αυτό έχει να κάνει με το ότι ο συνδικαλισμός απαξιώθηκε στα μνημόνια και έγινε ένα στενό πράγμα και μπανάλ και παρωχημένο και εσωστρεφές και μεμψίμοιρο. Και το σωματείο κλείστηκε και οι άλλοι δεν ήθελαν να ακούσουν καν, είναι ευθύνη και των δυο μεριών. Τώρα που υπάρχει αυτή η ανάγκη και σταμάτησε αυτό το κόμπλεξ του μέινστριμ και του άλλου θεάτρου και εξισωθήκαμε γιατί δεν υπάρχουν λεφτά -και αυτό δεν είναι λαϊκίστικο έχει να κάνει και με προσβολή της υπόστασής μας-, αυτό μας έφερε όλους μαζί και ελπίζω να διατηρηθεί. Τα προβλήματα είναι ίδια προφανώς η πολιτική τοποθέτηση καθενός είναι άλλη και έτσι οφείλει να είναι, η κομματική τοποθέτηση του σωματείου είναι άλλη και αυτό επίσης συντελεί και έρχεται κόσμος, γιατί βλέπει ότι είναι ένας πολυμέτωπος αγώνας που δεν έχει ατζέντα, παρά μία: Να είναι ένα σωματείο ηθοποιών. Αυτό θέλουμε.
Οι καταγγελίες που έχουν γίνει τι δρόμο θα πάρουν;
Καταρχάς και εμείς τις ακούμε ως πολίτες όταν είναι σε δημόσια ανάρτηση, τις ακούμε και τηλεφωνικά με προσωπική εκμυστήρευση και επίσημα. Ή, εγγράφως που τις παραλαμβάνει το νεοσύστατο πειθαρχικό. Η διαδικασία μοιάζει με έρευνα δικαστική, εν ολίγοις θα ενημερωθεί το Δ.Σ. και μετά έρχεται η απόφαση και αυτό που αγαπώ και στο καταστατικό του σωματείου, είναι η ψήφιση για τη βαρύτατη ποινή, τη διαγραφή από τη γενική συνέλευση που είναι το πιο ουσιώδες και το πιο δημοκρατικό πράγμα σε ένα σωματείο.
Τι σημαίνει πρακτικά η διαγραφή από το σωματείο;
Πρακτικά τίποτα.
Θα ζητήσετε όποιος διαγράφεται να μην έχει πρόσβαση στους θεσμούς, στο δημόσιο χρήμα, στο δημόσιο;
Για μένα θα έπρεπε, αλλά το να γραφτείς στο σωματείο είναι εθελοντικό. Που σημαίνει ότι δεν είναι αναγκαίο για να είσαι σε ένα επάγγελμα να συνδικαλίζεσαι. Και έχει καταργηθεί και η άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, οπότε μένει η απαξία προς τον συνάδελφο που διαγράφεται και μεν πρακτικά δεν λέει κάτι αλλά για μένα έχει τεράστια αξία να φτιαχτεί το κομμάτι που λέγεται συναδελφική αλληλεγγύη εντός του κλάδου να μη δει κάποιος τον συνάδελφό του να κακοποιείται και να μην μπορεί ακόμα και να μιλήσει ή να υποστεί και εκείνος μια τέτοια συμπεριφορά. Αλλά είναι και ευθύνη των ίδιων των φορέων να εξετάζονται ζητήματα ηθικής τάξης. Δεν πιστεύω στην καταστροφή ανθρώπων αλλά πιστεύω ότι σε κάποια πράγματα πρέπει να πούμε φτάνει πια και είναι ανεπίτρεπτα.
Στο τέλος αυτής της διαδρομής τι θα ήθελες να έχει γίνει;
Μια σύμβαση για το ελεύθερο θέατρο, η οποία και να περιλαμβάνει όλα του τα δικαιώματα, τον κώδικα δεοντολογίας που θα ήθελα να είναι προσαρτημένος σε κάθε σύμβαση και να μη συζητάμε μόνο στα λόγια τι είναι ηθικό και τι όχι. Και θέλω να κοιταζόμαστε στα μάτια ότι δεν υποχωρήσαμε σε πιέσεις, δεν φανήκαμε κατώτεροι της περίστασης και ότι θα κάνουμε ένα θέατρο πιο υγιές. Πιστεύω πως φτιάχνοντας τη διαδικασία του θεάτρου, φτιάχνοντας τους όρους θα είμαστε πολύ πιο καλοί και για την τέχνη μας. Και σε σχέση με την κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο την αφουγκραζόμαστε, γιατί πριν την καραντίνα το έργο μας δεν είχε ευθεία επικοινωνία με την κοινωνία. Δεν ήμασταν μαζί, κάναμε πράγματα πολύ εσωστρεφή. Για μένα η φύση του θεάτρου και η καταγωγή του και η ταυτότητά του, είναι στην επικοινωνία με το κοινό. Γιατί εμείς έχουμε άλλη σχέση με την κοινωνία, μπαίνουμε στα σπίτια τους, δεν είμαστε μια καταφυγή, όπως το να πάνε σε ένα γιατρό ή σε ένα δικηγόρο. Είμαστε ένα προβεβλημένο κομμάτι της κοινωνίας και πρέπει να είμαστε παράδειγμα και για άλλους εργασιακούς χώρους.
