Προσγειώνεσαι στον χάρτη της Ανατολής για πρώτη φορά, στην Κωνσταντινούπολη και το αίσθημα του οικείου είναι εκεί να αναβοσβήνει περισσότερο απ’ όσο μπορούσες να φανταστείς. Η πόλη με το ένα πόδι στην Ασία και το άλλο στην Ευρώπη τις προηγούμενες μέρες κινούταν στους φεστιβαλικούς ρυθμούς του 52ου Istanbul Music Festival. Έχοντας συμπληρώσει πάνω από μισό αιώνα το Φεστιβάλ Μουσικής της Κωνσταντινούπολης κατέχει τον τίτλο του μακροβιότερου μουσικού φεστιβάλ της Τουρκίας, ακρογωνιαίος λίθος για την κλασική μουσική της χώρας και το πρώτο που διοργανώνεται από το Ίδρυμα Πολιτισμού και Τεχνών Κωνσταντινούπολης (Istanbul Foundation for Culture and Arts – İKSV), ένα μη κερδοσκοπικό πολιτιστικό ίδρυμα που αναλαμβάνει παράλληλα τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου, Θεάτρου και Τζαζ της Κωνσταντινούπολης, την Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης, τον Διαγωνισμό Φωνής Leyla Gencer και τη φθινοπωρινή εβδομάδα κινηματογράφου Filmekimi.
Το φετινό φεστιβάλ από τις 21 Μαΐου έως τις 12 Ιουνίου είχε στόχο να ακολουθήσει τις ρίζες (“Roots”) και με αφορμή τα 100 χρόνια της Συνθήκης της Λωζάννης να μεταφράσει μουσικά τη σύνδεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αλλά και να γιορτάζει την 100ή επέτειο των διπλωματικών σχέσεων της χώρας με την Ουγγαρία και την Ολλανδία.
Οι μουσικές ρίζες της Κωνσταντινούπολης που διαμορφώθηκαν από πολλές διαφορετικές κοινότητες, θρησκείες και γλώσσες που συνυπήρχαν στην πόλη ανά τους αιώνες συνθέτουν ένα πρόγραμμα που ξεδιπλώνεται σε 17 διαφορετικά venues, από το επιβλητικό Πολιτιστικό Κέντρο Ατατούρκ (Atatürk Cultural Center – AKM) μέχρι και την ελληνορθόδοξη εκκλησία της Παναγίας.
Ημέρα 1η
St. Antoine Church | Benjamin Appl & Martynas Levickis στη Μεγάλη Οδό του Πέρα
Το μουσικό ταξίδι ξεκινά κεντρικά από την περιοχή Pera και την Οδό İstikal, γνωστή ως Μεγάλη Οδός του Πέρα. Εκεί χτυπά ο παλμός της πολιτιστικής ζωής της πόλης. Πρώτη στάση στην εκκλησία του Αγίου Αντωνίου της Πάντοβα (St. Antoine Church), τη μεγαλύτερη ρωμαιοκαθολική εκκλησία της Κωνσταντινούπολης. Πρωτοχτίστηκε το 1725 με το σημερινό σχέδιο του αρχιτέκτονα Giulio Mongeri να μετρά από το 1906 και 1912, μικρή βασιλική που σήμερα διοικείται από Ιταλούς ιερείς.
Το φως του δειλινού δημιουργεί μια ατμοσφαιρική συνθήκη με το που μπαίνεις στον προαύλιο χώρο της καθώς αντανακλά στα κεραμιδί χρώματα της βενετσιάνικης νεογοτθικού στυλ πρόσοψή της. Μπαίνοντας μέσα το φως έχει και πάλι πρωταγωνιστικό ρόλο. Φωτισμοί θερμοί και ψυχροί σε μια παλέτα από μωβ και μπλε μέχρι κίτρινο και πορτοκαλί που συναντιούνται με τα χρώματα των βιτρώ.
Σε αυτό το ειδυλλιακό σκηνικό παίρνουν θέση ο βαρύτονος Benjamin Appl και ο ακορντεονίστας Martynas Levickis για ένα μουσικό ταξίδι σε τέσσερις πολιτιστικές πρωτεύουσες του κόσμου. Από τη Βιέννη στο Παρίσι, από εκεί στο Βερολίνο και τέλος στη Νέα Υόρκη. Συνδέονται αρμονικά μεταξύ τους, αλληλεπιδρούν με μια γεμάτη εκκλησία από θεατές όλων των ηλικιών που παρακολουθούν στην απόλυτη ησυχία χωρίς να αποσπάται η προσοχή τους, ερμηνεύοντας μεταξύ άλλων έργα Mahler, Ravel, Piazzolla, Gershwin, Bernstein και «κλέβοντας» στο τέλος το δυνατό χειροκρότημά μας που θα τους κάνει να επιστρέψουν στη σκηνή για ένα ακόμα κομμάτι.
Ημέρα 2η
Festival Strings Lucerne με τη βραβευμένη Πορτογαλίδα Maria João Pires
Η επόμενη μέρα του φεστιβάλ έχει από το πρωί την προσμονή της ερμηνείας μιας σπουδαίας πιανίστριας. Η βραβευμένη Πορτογαλίδα Maria João Pires που συνέδεσε το όνομά της άρρηκτα σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της με τον Μπετόβεν, στα 80 της ακτινοβολεί επί σκηνής.
Εκείνο το βράδυ στο κατάμεστο Διεθνές Συνεδριακό και Εκθεσιακό Κέντρο Kırdar (Lütfi Kırdar International Convention and Exhibition Centre -ICEC) ερμήνευσε το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 3 του Μπετόβεν με τη συνοδεία της διακεκριμένης ορχήστρας δωματίου Festival Strings Lucerne, ένα χρόνο μετά τη συναυλία τους στην Αθήνα στο Μέγαρο Μουσικής. Το πρόγραμμα συμπλήρωσαν το “Pastorale d’été, H 31” του Arthur Honegger και η Συμφωνία αρ. 6 σε Φα μείζονα, έργο 68 «Ποιμενική» του Μπετόβεν. Η Pires υποκλίνεται με ευγνωμοσύνη στο κοινό και εκείνο της το ανταποδίδει.
Προς ευχάριστη έκπληξη όλων πρωταγωνίστρια της βραδιάς στέφθηκε μια γάτα που λίγο πριν ξεκινήσει η βραδιά μας υποδέχτηκε στην αίθουσα, ενώ στη διάρκεια της συναυλίας δεν δίστασε να ανέβει στη σκηνή, να τη διασχίσει ρυθμικά με την ορχήστρα στο background, να προσεγγίσει τους σολίστες, να φοβηθεί σε στιγμές βρίσκοντας καταφύγιο στα backstage αλλά και να αναζητήσει χάδια από τους θεατές.
Ημέρα 3η
Music Route | Ακολουθώντας τη μουσική διαδρομή στο Yeniköy ή αλλιώς Νεοχώρι
Η μουσική διαδρομή είναι στα καθιερωμένα του θεσμού του Φεστιβάλ Μουσικής της Κωνσταντινούπολης με τη φετινή να απλώνεται στην ιστορική συνοικία του Yeniköy, στα ιστορικά και εκκλησιαστικά σημεία του χάρτη της.
Το 1453 το Yeniköy ή αλλιώς Νεοχώρι ήταν μια ερειπωμένη περιοχή, η οποία οικοδομήθηκε από τους Οθωμανούς τον 16ο αιώνα και πήρε το όνομά της από τους μετανάστες της περιοχής Geni της Ρουμανίας, γνωστοί ως Βλάχοι, που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Αργότερα εγκαταστάθηκαν ναυτικοί, έμποροι από τη Μαύρη Θάλασσα, διάσημοι αρτοποιοί και Λεβαντίνοι και κάπως έτσι το Yeniköy εξελίχθηκε σε μια κοσμοπολίτικη κοινότητα στις ευρωπαϊκές ακτές του στενού του Βοσπόρου. Περιπλανιέσαι στους δρόμους της ανάμεσα σε παλιά και νέα σπίτια της ελίτ της πόλης που «ντύνουν» τις ακτές με θέα τη θάλασσα και την ασιατική πλευρά της Κωνσταντινούπολης.
Η μουσική διαδρομή ξεκινά από τη χτισμένη γύρω στο 1830 ελληνορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (Yeniköy Aya Yorgi Greek Orthodox Church), η οποία λειτουργεί μέχρι και σήμερα. Όποια και αν είναι η σχέση σου με την πίστη μπαίνοντας σε μία ελληνική εκκλησία στο εξωτερικό και πόσο μάλλον στην Κωνσταντινούπολη, αισθάνεσαι σαν να ξεδιπλώνεται μια ξεχωριστή εμπειρία.
Παρατηρείς ασταμάτητα με τη ματιά σου να στέκεται από τη μία γωνιά του ναού στην άλλη, από το τέμπλο στις εικόνες και από τον πολυέλαιο στα παράθυρα, προσπαθώντας να συνειδητοποιήσεις την πολυεπίπεδη σύνδεση που δημιουργείται, την οικειότητα και παράλληλα να μεταβολίσεις το αίσθημα του πρωτόγνωρου. Σαν να είναι η πρώτη φορά, αλλά και όχι, την ίδια στιγμή, σ’ έναν Άι Γιώργη που θα μπορούσε να είναι στη γειτονιά σου.
Καρέκλες τοποθετημένες που περιμένουν τους θεατές και όχι τους πιστούς. Με τις πρώτες νότες που θα ακουστούν ξεκλειδώνεται μια νέα περιοχή στο κουτί των αναμνήσεων που ίσως ξενίζει αλλά αν αφεθείς η τέχνη θα είναι αυτή που θα οδηγήσει για ακόμα μια φορά το θυμικό.
Το Duo Lamente μάς εισάγει σε αυτό το παράδοξο αλλά και ενδιαφέρον μονοπάτι με τον κόντρα τενόρο Kaan Buldurlar και την Hande Cangökçe στο αρχιλαούτο να οδηγούν το κοινό με τις ερμηνείες τους σε έργα του 17ου αιώνα. Από τον Handel στον Vivaldi και κάπου εκεί θα αρχίσεις να αναγνωρίζεις τη μελωδία του «Από ξένο τόπο» με τη φωνή της Γλυκερίας να ξεπηδάει από το πουθενά στο μυαλό σου.
Δεύτερος σταθμός στη μεσημεριανή μουσική διαδρομή του Yeniköy η ελληνορθόδοξη εκκλησία της Παναγιάς (Yeniköy Panagia Greek Orthodox Church). Σε καλωσορίζει η επιγραφή του 1848 στα ελληνικά και μπαίνοντας η μυστικιστική ατμόσφαιρα στολίζεται με τα αριστουργήματα των Chopin, Beethoven, Vivaldi, Bacewicz, Piazzolla και George Gerswhin. Το ντουέτο της βιολονίστριας Karolina Mikołajczyk και του ακορντεονίστα lwo Jedynecki εκπέμπουν μια πηγαία χημεία και χαρά που σε παρασέρνει χωρίς καθόλου κόπο.
Η τελευταία στάση του Music Route στο Yeniköy μάς φέρνει σε λίγο πιο σύγχρονα μονοπάτια και από την κατανυκτική ατμόσφαιρα στις ελληνικές εκκλησίες μεταφερόμαστε σε ένα εντελώς διαφορετικό σκηνικό, στη φωτεινή και συνάμα επιβλητική αίθουσα του Palais Yeniköy.
Οικοδομήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα σε κλασικό στυλ και ανακαινίστηκε στα πρότυπα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αφού δωρίστηκε στην αυστριακή πρεσβεία από τον σουλτάνο Αμπντουλχαμίντ το 1882. Παίρνουμε θέση γύρω από το πιάνο και αναμένουμε το αυστριακό σύνολο Mina Mas, αποτελούμενο από τη σοπράνο Michaela Resch και την πιανίστα Irina Fuchs να παρουσιάσουν έργα του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα, δια χειρός Schumann, Brahms, Mahler, Schubert, Strauss, Hensel, Schönberg.
Ημέρα 4η
Atatürk Cultural Center | Φινάλε με την Borusan İstanbul Philarmonic Orchestra στο μεγαλύτερο πολιτιστικό κέντρο της Τουρκίας
Tο δικό μας ταξίδι στο 52ο Istanbul Music Festival ολοκληρώνεται με ένα ρέκβιεμ. Ακολουθώντας ένα-ένα τα σημεία με μια γραμμική πορεία στον χρόνο καταφθάνουμε στο μεγαλύτερο πολιτιστικό κέντρο της Τουρκίας και σε ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, στο Πολιτιστικό Κέντρο Ατατούρκ (Atatürk Cultural Center – AKM). Ένα εντυπωσιακό οικοδόμημα του 1969 που μετά από δύο χρόνια εργασιών ανακατασκευής και τη συμβολή του αρχιτέκτονα Murat Tabanlıoğlu επαναλειτούργησε το 2021.
Ένα από τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά είναι η σφαίρα με τα 15.000 κόκκινα κεραμικά πλακίδια που στεγάζει μια αίθουσα όπερας 2.040 θέσεων που δημιουργήθηκε ως φόρος τιμής στα κεραμικά του Sadi Diren από το παλαιότερο κτίριο και σχεδιάστηκε ειδικά για το Atatürk Cultural Center. Το κτίριο περιλαμβάνει επίσης αίθουσα θεάτρου 781 θέσεων, γκαλερί, αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, Κέντρο Παιδικής Τέχνης, μουσική πλατφόρμα, στούντιο ηχογράφησης και δύο βιβλιοθήκες.
Στην κατάμεστη αίθουσα η Borusan İstanbul Philarmonic Orchestra συνδιαλέγεται με την Εθνική Χορωδία της Ουγγαρίας με αφορμή την 100ή επέτειο της Συνθήκης Φιλίας Τουρκίας-Ουγγαρίας. Στη σύμπραξη αυτή συμμετέχουν, η Ιταλίδα μέτζο-σοπράνο Cecilia Molinari, ο Νοτιοκορεάτης μπάσος Jongmin Park, η Ιταλίδα σοπράνο Giuliana Gianfaldoni και ο τενόρος Ilker Arcayürek σε ένα Mozart’s Requiem που σφραγίζει με ένα μεγαλοπρεπές φινάλε γεμάτο ενέργεια το μουσικό ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη, στα τοπόσημα, στους χώρους λατρείας, στις κουλτούρες, στις θρησκείες, στις γλώσσες, στα συναισθήματα.
