Στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή της, η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη φιλοξενεί την έκθεση «ΑΦΗγήματα. Η ΑΦΗcollective στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη», υποδεχόμενη επτά εικαστικούς καλλιτέχνες της ΑΦΗcollective έως τις 8 Μαρτίου 2026. Με έμπνευση από τις πολύτιμες συλλογές της Βιβλιοθήκης, οι δημιουργοί συνομιλούν με την ιστορία, την αρχαιολογία και την έννοια του ταξιδιού, παρουσιάζοντας έργα που συνδυάζουν παραδοσιακές τεχνικές και σύγχρονη εικαστική έκφραση.
Η ΑΦΗ collective, με αδιάλειπτη παρουσία 44 χρόνων, επιμένει στην αργή χειρωνακτική κατασκευή ιδεών. Κάθε μέλος της επεξεργάζεται διαφορετικά υλικά και τεχνικές σε ένα πλαίσιο κοινής καλλιτεχνικής ανησυχίας που οδηγεί σε συνεχή εξέλιξη. Τα έργα που παρουσιάζονται στη Γεννάδειο, εμπνευσμένα από τις πλούσιες συλλογές της βιβλιοθήκης, ξεκινούν από διαφορετική αφετηρία χρησιμοποιώντας ποικίλες τεχνικές: κεραμική, υφάσματα, χειροποίητο χαρτί, χαρακτική, γλυπτική, κυανοτυπίες, εικαστικά βιβλία και σχέδια.
Η έκθεση έχει ήδη συγκινήσει ένα μεγάλο κοινό που κάθε Σάββατο μπορεί να συνομιλήσει με τους καλλιτέχνες για το πώς εμπνεύστηκαν από τη Γεννάδειο για να μετουσιώσουν το υλικό τους. Πηγή αυτής της έμπνευσης αποτελούν βιβλία περιηγητών, παλιοί χάρτες, αρχαιολογικά ευρήματα και λευκώματα φυσικής ιστορίας όπου αποτυπώνεται εντυπωσιακά η ελληνική χλωρίδα αλλά και η ίδια η ιδέα του ταξιδιού στη μακρινή ανατολή. Μέσα από αυτά τα ερεθίσματα, τα μέλη της ομάδας ΑΦΗ συνομιλούν με δεξιοτεχνία με την ιστορία και την παράδοση αιώνων συνδυάζοντας αρχαίες και παραδοσιακές μεθόδους για να δημιουργήσουν κάτι νέο και ελκυστικό. Η έκθεση αναδεικνύει παράλληλα και τη διαδικασία δημιουργίας των έργων, παρουσιάζοντας σκίτσα, εργαλεία και υλικά.
Πιστοί στη φιλοσοφία της βιωματικής μάθησης, οι καλλιτέχνες προσφέρουν και εργαστήρια: κατασκευή πάνινης κούκλας (Εύα Χειλαδάκη), ύφανση με κάρτες ή τσαπαρί (Μαρία Γρηγορίου και Γιάννης Παπαδόπουλος), παραδοσιακό ιαπωνικό κέντημα Sashiko (Inger Carlsson), αλλά και μουσική και ποίηση για να ζωντανέψει το έργο της Δέσποινας Πανταζοπούλου εμπνευσμένο από τον Ερωτόκριτο.
Η Εύα Χειλαδάκη, η Judith Allen-Ευσταθίου, ο Γιάννης Παπαδόπουλος, η Θεοδώρα Χωραφά μας μίλησαν για το Αφήγημα του έργου τους και από τι υλικά είναι φτιαγμένα; Οι καλλιτέχνες μας εξηγούν το σημείο έμπνευσης του έργου τους, την ιστορία που θέλουν να εκφράσει και γιατί επέλεξαν τα υλικά και τη συγκεκριμένη πρακτική καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ενώ η Μαρία Γρηγορίου μοιράζεται στο ελc το δικό της ταξίδι στα βιβλία της Γενναδείου, την πορεία, τη διαδρομή και τον τελικό προορισμό:
Μαρία Γρηγορίου
«Το έργο “Γη και η Θάλασσα” είναι μία σειρά από 20 σελίδες που απεικονίζουν γεωλογικές μορφές σαν από αεροφωτογραφίες και την στάθμη της θάλασσας που εισχωρεί διαδοχικά όλο και περισσότερο στις παράλιες περιοχές. Χρησιμοποίησα χειροποίητο χαρτί από μπαμπού. Το πρώτο βάψιμο έγινε σε βαφή από γαρύφαλλα ( το μπαχαρικό) γιατί δίνει ένα ελαφρό χρώμα σέπιας και είναι αντιοξειδωτικό και αντιμυκητιακό που προστατεύει το χαρτί. Στην συνέχεια εφάρμοσα στην επιφάνειά τους την τεχνική suminagashi, ένα είδος γιαπωνέζικου marbeling μέ μαύρο μελάνι για να αποδώσω διαφορετικά γεωλογικά σχήματα και ύστερα το κάθε φύλλο βυθίστηκε στο μπλε του του ίντιγκο ( από το φυτό Indigo ferra tinctoria) διαδοχικά όλο και περισσότερο από το πρώτο στο εικοστό. Τέλος το κάθε φύλλο περάστηκε με κερί.
Τα έργα Έρχεται βροχή ,έρχεται μπόρα , Ο Χείμαρρος και Βροχή είναι υφασμένα σε χειροκίνητο αργαλειό, Ήταν τα νήματα που με έκαναν να επιλέξω την τεχνική . Το λεπτό μονόκλωνο πολύ στριμμένο κατσαρό ελληνικό βαμβάκι που δεν υπάρχει πια, αν το παρουσιάσεις σχεδόν μόνο σαν κάθετες κρεμάμενες κλωστές, ήταν για μένα ιδανικό για να δώσει την αίσθηση του νερού και της βροχής. Τα νήματα βάφτηκαν με φυτική και μεταλλική βαφή πριν την ύφανση και είναι δύο. Σκουριά που βάφτηκε κυριολεκτικά με σκουριά που παραμέμπει στον Χρόνο και την γη και μπλέ με ίντιγκο.
Για τα έργα Φονιάς, Φανταστικός προορισμός, και Οι Χείμαρροι της Σαμοθράκης επέλεξα την τεχνική του κολλάζ γιατί θα μου έδινε καλύτερα αποτελέσματα στην αφαιρετική αίσθηση του τοπίου. Εκεί χρησιμοποίησα χειροποίητο χαρτί από βαμβάκι, βαμβακερό ύφασμα,κλωστές , ράψιμο και τα χρώματα παραμένουν τα ίδια , σκουριά και μπλε του ίντιγκο προσθέτοντας κι ένα πιο σκούρο καφέ από καρύδια.
Πρέπει να πω ότι στην Σαμοθράκη δεν έχω πάει αλλά απ’ ό,τι διάβασα, έμαθα, θαύμασα, φαντάστηκα γεννήθηκε το έργο Φανταστικός προορισμός».
Ποιο είναι το Αφήγημα του έργου σου και από τι υλικά είναι φτιαγμένο;
Εύα Χειλαδάκη
«Διάλεξα το Πλοίο των Τρελών του Sebastian Brant και το κέντησα χρησιμοποιώντας σχέδια του Francesco Casolari τυπωμένα σε ύφασμα από την Judith Allen Efstathiou και κομματάκια βαμμένα από τη Μαρία Γρηγορίου. Κατέβασα λοιπόν τον έναν τρελό που συμπάθησα ιδιαίτερα από το Πλοίο να τον φέρω στον χώρο και στον χρόνο μας και τον έκανα όλο και πιο μεγάλο για να τον γνωρίσουμε καλύτερα».
Judith Allen-Ευσταθίου
«Φαντάσματα της Flora Graeca. 2025,11 Λιθογραφίες σε χαρτί από ίνες μουριάς, 50 x 31 η καθεμία: Οι φωτολιθογραφίες μου σε χαρτί μουριάς, Ghosts of Flora Graeca (11 λιθογραφίες 50×31 η καθεμία, 2025), αποτελούν μια αφήγηση που προκύπτει από το Flora Graeca, μια σπάνια βοτανική καταγραφή των ελληνικών αγριολούλουδων με 1000 χειροχρωματισμένες χαλκογραφίες σε 10 τόμους (εκδόθηκαν από το 1806 έως το 1846). Άθελά του, μέσα σε διάστημα άνω των 200 ετών, το μελάνι των χαλκογραφιών του Flora Graeca λέκιασε σταδιακά τις αντικριστές σελίδες των κλειστών τόμων. Επέλεξα εικόνες από αυτά τα φασματικά αποτυπώματα και τις μετέφερα σε λιθογραφίες, τις επεξεργάστηκα ελαφρώς στον υπολογιστή μου και δημιούργησα φωτολιθογραφίες των εικόνων. Κατά κάποιον τρόπο, θα μπορούσα να πω ότι συνεργάστηκα με το ίδιο το βιβλίο για τη δημιουργία αυτών των έργων — μια αφήγηση 200 ετών.
[FLORA GRAECA John Sibthorp: Το μεγαλοπρεπές Flora Graeca, με σχεδόν 1000 χειροχρωματισμένες χαλκογραφίες φυτών που προέκυψαν από δύο αποστολές του βοτανολόγου John Sibthorp και του βοτανικού εικονογράφου Ferdinand Bauer στην Οθωμανική Αυτοκρατορία — στην Ελλάδα και την Τουρκία — κατά το τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα.]
Judith Allen-Efstathiou Στοχασμοί, 2025, Κυανοτυπία σε λινό και βαμβάκι. 210 x 210 x 60 εκ: Οι πρόσφατες κυανοτυπίες και τα σχέδιά μου βασίζονται στο Χαρτογραφώντας το μονοπάτι, το αρχείο με τα σχέδιά μου που απεικονίζουν τον φυτικό πλούτο της γης κατά μήκος ενός συγκεκριμένου μονοπατιού στο νησί της Κέας. Δημιούργησα το αρχείο αυτό από το 2011 έως το 2016, για να συμβάλω στη διατήρηση αυτού του ιστορικού μονοπατιού. Στους Στοχασμούς το ενδιαφέρον μου έχει μετατοπιστεί από τη διαμαρτυρία στον στοχασμό σχετικά με τη θέση μας μέσα στη φύση, χρησιμοποιώντας κυκλικές εικόνες που μοιάζουν με μάνταλα: κύκλοι ανάπτυξης ανά τους αιώνες, κύκλοι ζωής».
Θεοδώρα Χωραφά
«Μερικές σελίδες από το βιβλίο της Γης, 2025»: «Η σχέση μου με τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη έγινε προσωπική όταν απεβίωσε η μητέρα μου τον Ιανουάριο του 2025. Η μητέρα μου προερχόταν από ιστορικές οικογένειες και ήταν ο φύλακας όλων των αρχείων της οικογένειας. Όταν μετά τον θάνατό της αδειάσαμε με την αδελφή μου το διαμέρισμά της, ανακαλύψαμε άπειρα οικογενειακά αρχεία, εκ των οποίων 18 τόμους επιστολών βιβλιοδετημένες με δέρμα: ήταν του προπάππου μας Κωνσταντίνου η Κοκό Μελά, (αδελφού του μακεδονομάχου Παύλου Μελά), ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο σε πολλούς τομείς της ανοικοδόμησης της Ελλάδος μετά την τουρκοκρατία. Αποφασίσαμε να δωρίσουμε αυτά τα χειρόγραφα στην Γεννάδειο. Έτσι νιώθω πως ένα σημαντικό κομμάτι μου κατοικεί πλέον εκεί.
Το έργο που παρουσιάζω γεννήθηκε μετά τον θάνατο της μητέρας μου, με τα άπειρα προσωπικά της αρχεία που βαλθήκαμε να ξεδιαλέξουμε με την αδερφή μου. Αποφασίσαμε τότε να θυσιάσουμε όσα θεωρούσαμε λιγότερο σημαντικά, για να μην επιβαρύνουμε με τόσον όγκο και τις επόμενες γενιές. Η “μαύρη σειρά” που εκθέτω πηγάζει από τα χαμένα πια αρχεία: συνιστά φόρο τιμής προς αυτά.
Ο οδηγός μου εδώ είναι το αξίωμα ότι η μορφή μπορεί να χάνεται, η πληροφορία όμως παραμένει, επιβιώνοντας κατά κάποιον τρόπο, στο διάκενο. Κάποια από αυτά τα αρχεία τα ενσωμάτωσα στο έργο μου, μεταμορφώνοντάς τα μέσω πυρόλυσης μέσα στο καμίνι μου.
Την τεχνική της πυρόλυσης ή καπνίσματος, τη χρησιμοποιώ χρόνια τώρα στη δουλειά μου για να μαυρίσω τα κεραμικά: τυλίγω τα άψητα κεραμικά με εφημερίδες και τα τοποθετώ σε ερμητικά κλειστά πυρίμαχα δοχεία μέσα στο καμίνι. Η καύση του χαρτιού, ελλείψει οξυγόνου, παράγει μονοξείδιο του άνθρακα (CO) το οποίο “καρβουνιάζει” το κεραμικό και το χαρτί. Η μορφή του χαρτιού αλλοιώνεται, δημιουργώντας εκπληκτικές κατάμαυρες οργανικές και ιδιαίτερα εύθραυστες μορφές που πάντα με καθηλώνουν. Τα τυπωμένα γράμματα και οι εικόνες εξακολουθούν να διαφαίνονται ως φαντάσματα στην επιφάνειά τους.
Για πρώτη φορά θέλησα να εκμεταλλευτώ αυτά τα χαρτιά, να τα ενσωματώσω στο έργο μου. Για πρώτη φορά τολμώ να εκθέσω τόσο εφήμερα αντικείμενα που με την παραμικρή πίεση καταστρέφονται. Αυτή όμως η ευθραυστότητα γίνεται σημαντικό στοιχείο της συγκεκριμένης δουλειάς μου, μια και δηλώνει την παροδικότητα της μορφής. Η δική μου κατασκευαστική επέμβαση στο έργο είναι τα κεραμικά πλακίδια (στοιχεία της πρωταρχικής ανθρώπινης γραφής), που υποστηρίζουν τα καρβουνιασμένα έντυπα, υπηρετώντας τα ως βάση τους. Πρωταγωνιστεί εδώ η επίδραση της φωτιάς πάνω στην ύλη: το δικό μου κατασκεύασμα έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Αυτή η ανθρώπινη στάση προς τη φύση με ενδιαφέρει.
Η “κόκκινη σειρά” πηγάζει από την ανάγκη μου να περιοριστώ χρησιμοποιώντας ό,τι με περιβάλει, να επιστρέψω σε μια μινιμαλιστική, πρωταρχική έκφραση. Γι’ αυτό συνέλεξα πηλό από ένα οροπέδιο της Αίγινας, όπου κατοικώ, και έφτιαξα με αυτό μια σειρά κεραμικών πλακιδίων. Παράλληλα, πειραματίστηκα με τη λάσπη αυτή, αναμειγνύοντάς την με διαφορετικές φυτικές ίνες που βρήκα γύρω μου (κοπριά αλόγου, φύκια, χόρτα…). Ανάλογα με το πάχος της και με τη σύστασή της, η λάσπη στεγνώνοντας κρακελάρει διαφορετικά: δημιουργεί έτσι ένα τοπίο, μια δική της γραφή, προσφέροντας την ιστορία της, πληροφορία σε όποιον κοιτάξει αρκετά βαθιά μέσα της».
Γιάννης Παπαδόπουλος
«Το ΑΦΗγημα του έργου μου στην Γεννάδειο Βιβλιοθήκη σχηματικά είναι: Χειροποίητο χαρτί, γραφή, βιβλίο. Η ιστορία της αποκρυπτογράφησης της γραμμικής Β’ και οι προσπάθειες που έγιναν προς αυτήν την κατεύθυνση από αρχαιολόγους, (Άρθουρ Έβανς) φιλόλογους, ( Άλις Κόμπερ) αρχιτέκτονες (Μάικλ Βέντρις) μου κέντρισε το ενδιαφέρον. Το βιβλίο “Γραμμική Β΄ η πρώτη Ελληνική γραφή” του John Chatwick και οι λέξεις Συλλαβογράμματα, Ιδεογράμματα, Εικονογράμματα έγιναν για ένα διάστημα ανυπόστατο κομμάτι της καθημερινότητάς μου. Οι μικρές γραμμούλες χαραγμένες πάνω στις καμένες κεραμικές πινακίδες έγιναν το δικό μου αλφάβητο. Με το βασικό συλλαβάριο της γραμμικής Β΄ άρχισα να σχηματίζω τα δικά μου γράμματα, έπειτα τις δικές μου λέξεις κατόπιν τις προτάσεις και τελικά τις σελίδες. Προχωρώντας άρχισα να δημιουργώ και τα δικά μου γράμματα εκτός συλλαβαρίου.
Το έργο μου “Ανοιχτό Βιβλίο” αποτελείται από 6 σελίδες. Η κάθε σελίδα έχει διαστάσεις 250 Χ 150 εκ. και τα γράμματα είναι κατασκευασμένα από χειροποίητο χαρτί. Τελικό μέγεθος του γλυπτού είναι 250 Χ 300 Χ 150 εκ. Τα 4 έργα μου με τίτλο “Ιδεογράμματα” είναι μια εφημερίδα τοίχου και είναι φτιαγμένα τα 2 από Kozo και φύκια και τα άλλα 2 από Gambi και φύκια. Το Kozo και Gambi είναι ένα είδος γιαπωνέζικης μουριάς. Στην έκθεση παρουσιάζω και μια σειρά από έργα – βιβλία (Art Book) από χειροποίητο χαρτί από διάφορα φυτά».
Info:
Ωράριο λειτουργίας: Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 12:00 – 18:00, Πέμπτη: 12:00 – 20:00 | Πτέρυγα Ι. Μακρυγιάννη Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη Σουηδίας 61, 106 76 Κολωνάκι | Είσοδος ελεύθερη
