Την τελευταία φορά που τον είδε κανείς ήταν στο Βερολίνο το 1923 και έκτοτε ήταν γνωστός μόνο από φωτογραφίες του ίδιου του δημιουργού του Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ. Το ίχνος του χάθηκε, και για έναν ολόκληρο αιώνα η πορεία του δεν ήταν γνωστή πέρα από μερικές αποσπασματικές στάσεις και εμφανίσεις κυρίως σε φωτογραφίες από τα χέρια του ίδιου του καλλιτέχνη. Ο πίνακας Tanz im Varieté (Χορός στο Βαριετέ, 1911) του Γερμανού εξπρεσιονιστή που έμοιαζε να είχε καταβροχθιστεί από τον χρόνο και την ιστορία, επέστρεψε απρόσμενα στο φως.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το έργο κρύφτηκε στην ύπαιθρο της Βάδης-Βυρτεμβέργης αλλά εντοπίστηκε από Γάλλους στρατιώτες, οι οποίοι το κατέστρεψαν. Το έργο παρέμεινε στην ίδια οικογένεια μέχρι την πώλησή του. Η πορεία του εντοπίστηκε πλήρως μόλις πρόσφατα, όταν η οικογένεια που τον κατείχε τον έφερε στη δημοπρασία και μετά από 100 χρόνια εκτίθεται ξανά στο Kunstmuseum Basel.
Το έργο, απεικονίζει δύο χορευτές να εκτελούν τον “cakewalk” — έναν χορό με ρίζες στους Αφροαμερικανούς σκλάβους του 19ου αιώνα. Ο εξπρεσιονιστής καλλιτέχνης Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ είχε πάθος για το εξωτικό και τον ξένο, παρόλο που δεν ταξίδεψε ποτέ πέρα από τα σύνορα της Γερμανίας και της Ελβετίας. Πηγή έμπνευσής του τα εθνολογικά μουσεία, τα καμπαρέ, τα τσίρκο, τα περιοδικά και τα ταξίδια άλλων καλλιτεχνών, όπως ο Πολ Γκογκέν και ο Εμίλ Νόλντε. Βρισκόταν σε διαρκή αναζήτηση της ελευθερίας και κόσμων διαφορετικών από τη σφιγμένη, συντηρητική κοινωνία της Γερμανίας της Βιλχελμινικής εποχής.
Γεννημένος το 1880 στο Άσχαφενμπουργκ της Γερμανίας, προτού στραφεί στην τέχνη σπούδασε αρχιτεκτονική. Το έργο του χαρακτηρίζεται από έντονα χρώματα, παραμορφωμένες μορφές και δυναμικές συνθέσεις. Το 1917 μετακόμισε στην Ελβετία για λόγους υγείας, καθώς υπέφερε από κατάθλιψη και εθισμό. Παρέμεινε εκεί για το υπόλοιπο της ζωής του. Το έργο του καταδικάστηκε από το ναζιστικό καθεστώς ως «εκφυλισμένο», γεγονός που τον απομόνωσε ακόμη περισσότερο. Συνέχισε να δημιουργεί εμπνευσμένος από το αλπικό τοπίο, όμως το 1938 έβαλε τέλος στη ζωή του.
Το έργο του Κίρχνερ άσκησε σημαντική επιρροή στη μοντέρνα ευρωπαϊκή τέχνη, και σήμερα θεωρείται θεμελιώδης μορφή του εξπρεσιονιστικού κινήματος. Το Tanz im Varieté εκτίθεται πλέον στο πλαίσιο της έκθεσης Pairings και θα παραμείνει στο μουσείο έως τον Ιούλιο του 2027.
Συνειρμοί στον χρόνο. Μια χορογραφία εικόνων στην έκθεση “Pairings“
Mία έκθεση που παρουσιάζει περίπου είκοσι αντιπαραθέσεις έργων ζωγραφικής, γλυπτικής και φωτογραφίας από τη μόνιμη συλλογή του μουσείου, καθώς και επιλεγμένα έργα από την ιδιωτική συλλογή του Ιδρύματος Im Obersteg.
Η παρουσίαση έχει σχεδιαστεί με τρόπο που ενθαρρύνει την ελεύθερη, συνειρμική προσέγγιση, προσφέροντας στο κοινό έναν πιο άμεσο διάλογο με τα έργα. Ο συνδυασμός δημιουργιών από διαφορετικές εποχές και καλλιτεχνικά ρεύματα γεννά απρόσμενες συναντήσεις και αρμονικές συγγένειες. Στην έκθεση τα έργα μοιάζουν να συνομιλούν. Ένα μεγάλης κλίμακας έργο της σύγχρονης καλλιτέχνιδας από τη Βασιλεία, Μιρέλ Γκρος, τοποθετείται δίπλα σε μια μικρή ελαιογραφία του Πολ Σεζάν· παρά τις αισθητικές τους διαφορές, τα ενώνει η κοινή διερεύνηση της ανθρώπινης αντίληψης της φύσης. Αντίστοιχα, το έργο Δύο κρανία σε παράθυρο του Χανς Χόλμπαϊν του Νεότερου (1520) συνομιλεί με τον Ξυλουργό φέρετρων του Νίκλαους Στέκλιν (1919), αντιπαραθέτοντας δύο διαφορετικές εικαστικές προσεγγίσεις πάνω στο θέμα του θανάτου.
Η έκθεση ωστόσο δεν παραμένει σταθερή αλλά βρίσκεται σε διαρκή κίνηση — όπως ακριβώς ένα πατινάζ σε ζευγάρια στον πάγο. Καθ’ όλη τη διάρκεια του δωδεκάμηνου προγράμματος, έργα αφαιρούνται και νέα εισάγονται, δημιουργώντας μια εξελισσόμενη χορογραφία της συλλογής.
Μικρά συνοδευτικά κείμενα, γραμμένα από άτομα εντός και εκτός του κόσμου της τέχνης, συνοδεύουν επιλεγμένα ζεύγη έργων. Με ποικίλες ηλικίες και διαφορετικά επίπεδα ειδίκευσης, οι συντάκτες δίνουν έμφαση σε διαφορετικές πτυχές των εικόνων.
Από την έκθεση δεν λείπει ούτε η μουσική: στο πλαίσιο συνεργασίας με το Ίδρυμα For Young Musicians Basel, νέοι μουσικοί συνέθεσαν και ηχογράφησαν έργα εμπνευσμένα από συγκεκριμένα ζεύγη έργων. Οι επισκέπτες μπορούν να τα ακούσουν με ακουστικά, καθισμένοι σε ειδικά διαμορφωμένα παγκάκια, την ώρα που παρατηρούν τα έργα.
