«Εγώ θα έλεγα σε ένα παιδί να ακολουθήσει το ένστικτό του, γιατί κατά τη γνώμη μου δεν θέλει πολλή πίεση, η πίεση ίσως να έχει ένα αποτέλεσμα αλλά προσωρινό, βραχυχρόνιο. Να ακολουθήσει την καρδιά του λοιπόν και αν δει ότι η μουσική του αρέσει, μπορεί να θέσει κάποιους στόχους και εκεί θέλει λίγη παραπάνω συνέπεια, λίγη παραπάνω θυσία, ας πούμε. Η μελέτη ούτως ή άλλως δεν σταματάει ποτέ», μοιράζεται ο 24χρονος κλαρινετίστας Παναγιώτης Γιαννάκας που ξεκινώντας από τους Μικρούς Μουσικούς του Ωδείου Αθηνών, ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο εξωτερικό και σήμερα είναι μέλος της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών.
Στη μνήμη του η εικόνα του παππού του, μουσικός στην Ορχήστρα Ελαφράς Μουσικής και μέλος των γκρουπ που έπαιζαν μουσική σε παλιές ελληνικές ταινίες. Τον μύησε σε πολύ μικρή ηλικία στη θεωρία της μουσικής, άρχισε να του μαθαίνει τις νότες και το πεντάγραμμο. Πνευστός και εκείνος και ακόμα και αν ο μουσικός δρόμος του Παναγιώτη πέρασε και από το πιάνο, κατέληξε στο κλαρινέτο. Στα 11 – 12 του άρχισε να φαντάζεται τον εαυτό του, είχε πια κατασταλάξει ότι θέλει να ασχοληθεί με τη μουσική.
Κάπου εκεί εξασφάλισε την υποτροφία του προγράμματος «Μικροί Μουσικοί» του Ωδείου Αθηνών, το οποίο τα τελευταία 3 χρόνια στηρίζεται σημαντικά από το Qualco Foundation, την μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία του Qualco Group, με την εφαρμογή του όμως να έχει μια μεγάλη διαδρομή στα χρόνια, καθώς από το 2014 προσφέρει τη δυνατότητα για μουσικές σπουδές σε παιδιά, ηλικίας 6-13 ετών, των οποίων οι οικογένειες αδυνατούν να καλύψουν το κόστος των διδάκτρων.
«Όλα τα παιδιά θα έπρεπε κάποια στιγμή να κάνουν μουσική, αλλά το μεγάλο κρίμα είναι παιδιά που έχουν ένα χάρισμα να χαθεί, διότι δεν μπορούν οι οικογένειες να αντιμετωπίσουν το οικονομικό σκέλος μιας σπουδής στο Ωδείο», υπογραμμίζει ο Πρόεδρος του Ωδείου Αθηνών κ. Νίκος Τσούχλος.
Ο Παναγιώτης Γιαννάκας είναι από τα πρώτα παιδιά που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και η πορεία του έχει ήδη αποδειχθεί λαμπρή.
Το Πρόγραμμα Υποτροφιών «Μικροί Μουσικοί» ξεκίνησε σε διάλογο με το Κοινωφελές Ίδρυμα Λάτση σε μια δύσκολη κατάσταση για την χώρα, όπου οι οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν πολλές οικογένειες ήταν τροχοπέδη για να σπουδάσουν τα παιδιά τους μουσική.
«Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε πάνω στους εξής δύο άξονες», περιγράφει ο κ. Τσούχλος. «Ο ένας ήταν η επιλογή των παιδιών να βασίζεται στη δυσκολία αντιμετώπισης του οικονομικού μέρους της σπουδής. Δεύτερο κριτήριο επιλογής των παιδιών ήταν η κλίση, η έφεση -το ταλέντο ίσως είναι λίγο νωρίς να το πει κανείς-, που θα τους επέτρεπε να συμμετάσχουν σε ένα πρόγραμμα που δεν είναι μόνο υποτροφίας, αλλά είναι ταυτόχρονα ένα πρόγραμμα ειδικών προδιαγραφών, αυξημένων απαιτήσεων προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα στα παιδιά να προχωρήσουν πιο γρήγορα και να εμβαθύνουν περισσότερο στη μουσική. Δεν ζητάμε πρότερες γνώσεις από τα παιδιά που δίνουν εξετάσεις για να εισαχθούν σε αυτό το πρόγραμμα. Εάν τις έχουν ακόμα καλύτερα. Τσεκάρουμε βασικές δεξιότητες κάπως έμφυτες, εάν υπάρχει αίσθηση ρυθμού, εάν υπάρχει γενικά ένα μουσικό ένστικτο».
Από το 2022 το πρόγραμμα στηρίζεται από το Qualco Foundation και μέχρι σήμερα εξασφαλίζει 22- 30 υποτροφίες ανά έτος.
Όπως επισημαίνει ο κ. Δημήτρης Λίτινας, Senior Director, Strategic Business Development του Qualco Group: «Ο πολιτισμός είναι ένας από τους 4 βασικούς άξονες δράσης μας στο Qualco Foundation και υποστηρίζουμε πληθώρα προγραμμάτων στο συγκεκριμένο τομέα. Πιστεύουμε ότι η πρόσβαση στην τέχνη και τον πολιτισμό είναι θεμελιώδης για την ανθρώπινη ανάπτυξη και στο πλαίσιο αυτό επιδιώκουμε να δημιουργούμε ευκαιρίες συμμετοχής και ισότιμης πρόσβασης στον πολιτισμό για όλους. Οι υποτροφίες των Μικρών Μουσικών, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του οράματος αυτού: το πρόγραμμα δίνει την ευκαιρία σε παιδιά που ίσως δε θα είχαν αυτή τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν το όνειρό τους, να καλλιεργήσουν το ταλέντο τους με υψηλού επιπέδου σπουδές σε ένα από τα παλαιότερα και κορυφαία εκπαιδευτικά ιδρύματα παραστατικών τεχνών.»
Όσον αφορά την εκπαιδευτική διαδικασία οι Μικροί Μουσικοί ακολουθούν ένα πρόγραμμα σπουδών που βασίζεται σε κάποιους σταθερούς πυλώνες. Όπως μας αναφέρει ο Φίλιππος Τσαλαχούρης, συνθέτης και Διευθυντής των Μουσικών Σχολών του Ωδείου, σ’ αυτούς εντάσσονται το ειδικό όργανο, – ειδικό μάθημα, τα θεωρητικά, η ομαδικότητα στη χορωδία, η οποία εξασκεί και την ακοή και η συμμετοχή σε σύνολα. Τα τέσσερα αυτά μαθήματα θέτουν τις βάσεις για τη σύνθεση της ομάδας των Μικρών Μουσικών. Μιλάμε για ομάδα καθώς η καλλιέργεια του ομαδικού πνεύματος έχει ένα εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι στη διαδικασία.
«Ενώ η μουσική πραγματικά ευνοεί την μοναχική μελέτη και την σπουδή κατ’ ιδίαν, το πρόγραμμα επενδύει πάρα πολύ στην ομαδικότητα. Δηλαδή η οικογένεια των μικρών μουσικών είναι μια ομάδα στην πραγματικότητα, η οποία συστήνει την χορωδία, έχει σύνολα, τα παιδιά μεταξύ τους έχουν εβδομαδιαία, σταθερή επαφή», σημειώνει ο κ. Τσαλαχούρης.
Για τον Παναγιώτη το σύνολο είναι αυτό ακριβώς το πλαίσιο στο οποίο επιθυμεί να συνεχίσει να υπάρχει μουσικά: «Σίγουρα έχει τη μοναχικότητά της η μουσική και η προσωπική μελέτη είναι πολύωρη, αλλά αποζημιώνεσαι στο τέλος γιατί η σύμπραξη με άλλους μουσικούς είναι μία τελετουργία, είναι κοινωνικοποίηση. Είναι καταπληκτικό αυτό το συναίσθημα, ειδικά όταν η ατμόσφαιρα που επικρατεί σε μια ορχήστρα είναι ωραία».
Όπως κάθε χρόνο έτσι και τις φετινές γιορτινές μέρες που διανύουμε λίγο πριν την κορύφωση των Χριστουγέννων, η χορωδία των Μικρών Μουσικών πραγματοποίησε μια σειρά από ζωντανές εμφανίσεις για να μας βάλει στο κλίμα με τις μοναδικές μελωδίες της στο πλαίσιο της Χριστουγεννιάτικης Συναυλίας των Μουσικών Συνόλων του Ωδείου, στο Μουσείο Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Παρακολουθώντας τους ζωντανά θα νιώσεις αυτό που τονίζει και ο κ. Τσαλαχούρης, ότι το βασικό συστατικό της ομάδας είναι ένα, κοινό για όλους: η αφοσίωση στη μουσική.
«Η κυρία Καλλιόπη Γερμανού, που είναι η έφορος του προγράμματος, λέει μια πολύ ωραία φράση στους γονείς με τους οποίους συναντιόμαστε αρκετά συχνά και διατηρούμε επαφή, ότι ένα παιδί το οποίο δηλώνει το ενδιαφέρον του για την ομάδα των Μικρών Μουσικών και τελικά επιλέγεται να μπει, δεν είναι σε καμία περίπτωση ένα παιδί που στη ζωή του κάνει και ολίγη μουσική. Για τους Μικρούς Μουσικούς η μουσική πρέπει να κατέχει κεντρικό ρόλο στη ζωή τους. Για να παραμείνουν αριστούχοι όσο συμμετέχουν στο πρόγραμμα, σημαίνει μία αφοσίωση και ένα δόσιμο, το οποίο είναι πάνω από τον μέσο όρο».
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το πρόγραμμα των Μικρών Μουσικών λειτουργεί σαν ένα πειραματικό σχολείο, σύμφωνα με τον κ. Τσαλαχούρη, και βασικός στόχος του είναι η γενικότερη αναβάθμιση των σπουδών μέσα στο Ωδείο Αθηνών καθώς η σχέση που δημιουργείται μεταξύ μαθητών – διδασκόντων είναι αμφίδρομη.
Ο δρόμος των Μικρών Μουσικών
Τι γράφει όμως ο δρόμος των Μικρών Μουσικών; Επαγγελματική ενασχόληση, εξωτερικό, αλλαγή κατεύθυνσης; Ποιος είναι ο στόχος, ποιες οι διέξοδοι και τι έχει δείξει η ιστορία όσο τρέχει το πρόγραμμα υποτροφιών;
Όπως μας εξηγεί ο κ. Τσαλαχούρης: «Υπάρχουν παιδιά τα οποία ακολούθησαν το πρόγραμμα και μετά συνέχισαν κανονικά τις σπουδές τους στο Ωδείο. Υπάρχουν παιδιά τα οποία ακολούθησαν με αφοσίωση το πρόγραμμα και μετά σταμάτησαν. Έχουμε την περίπτωση του Παναγιώτη Γιαννάκα, ένα παιδί το οποίο ξεκίνησε, γαλουχήθηκε μέσα στο πρόγραμμα των Μικρών Μουσικών. Άλλα παιδιά, τα οποία αρίστευσαν και στη συνέχεια άλλαξαν όργανο. Έχουμε συναντήσει όλες τις περιπτώσεις και αυτό είναι θαυμάσιο, διότι είναι ένα κοινωνικό σύνολο που είναι λογικό να παρουσιάζει πολλές και διαφορετικές εκφάνσεις.»
Για τον κ. Τσούχλο ο δρόμος δεν οδηγεί απαραίτητα στο εξωτερικό και την επαγγελματική ενασχόληση: «Κάποια παιδιά που έχουν έφεση στη μουσική, στην πορεία επιλέγουν να πουν “εντάξει, ήταν μια ωραία εμπειρία, αλλά τώρα θέλω να κάνω κάτι άλλο στη ζωή μου”. Δεν είναι ψυχαναγκαστικός στόχος να γίνουν επαγγελματίες. Εκείνο που μας ενδιαφέρει κυρίως είναι η χαρά της μουσικής για παιδιά, τα οποία έχουν έφεση σε αυτό το είδος. Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι κάποια παιδιά σήμερα είναι νέοι επαγγελματίες που διεκδικούν μια θέση στον χώρο, είναι κάτι πολύ σημαντικό νομίζω.»
Με τον κ. Τσαλαχούρης να συμπληρώνει: «Η μεγάλη πρόκληση είναι ένα παιδί να το “κερδίσεις” στη μουσική, όχι απαραίτητα με προοπτική να γίνει μουσικός, αλλά με προοπτική ακόμα και να γίνει ένας καλός ακροατής. Όσο ταλέντο και όση αφοσίωση χρειάζεται κάποιος για να γίνει βιολιστής, άλλο τόσο χρειάζεται και για να γίνει ένας καλός ακροατής. Σημασία έχει να ασκηθούν τα παιδιά και όχι σαν παιδιά, αλλά να ασκηθούν ως άνθρωποι στην εκτίμηση της ομορφιάς. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που υπάρχει για μένα είναι η ασχήμια που μας περιβάλλει. Όλα τα άλλα βρίσκονται. Ο ρόλος μας είναι ένα παιδί, το οποίο ανεβαίνει τη σκάλα του Ωδείου Αθηνών να προσπαθήσουμε να το “κερδίσουμε” σε αυτό που λέμε “εκτίμηση της ομορφιάς”. “Η ομορφιά μόνο μπορεί να σώσει τον κόσμο” – Ντοστογιέφσκι»
Ο Παναγιώτης Γιαννάκας γνώριζε από την αρχή ότι ήθελε να ακολουθήσει τον δρόμο του εξωτερικού για να συνεχίσει τις σπουδές του.
«Τυπικά το πτυχίο του εξωτερικού ισοδυναμεί με το πτυχίο που προσφέρουν τα πανεπιστήμια που έχουμε στην Ελλάδα χωρίς βέβαια να είναι πανεπιστήμια παραστατικών τεχνών, είναι πιο κοντά στο μουσικολογικό κομμάτι, έχουν ένα θεωρητικό βάρος. Η αλήθεια είναι ότι το γενικό επίπεδο στο εξωτερικό είναι υψηλότερο από την Ελλάδα. Δεν θα κοιτάξει κάποιος τι χαρτί έχεις, τι πτυχίο έχεις, αρκεί να είσαι στο είδος σου στην κορυφή είτε ως παιδαγωγός, είτε ως οργανοπαίχτης. Είναι πολύ υψηλό το επίπεδο και αυτό ουσιαστικά αντικατοπτρίζεται στο επίπεδο της τάξης. Οι συμφοιτητές μου στη Γενεύη ήταν ένας και ένας, δηλαδή ο ένας έπαιρνε και έδινε έμπνευση στον άλλον και σε έβαζε σε μία λογική να γίνεις και καλύτερος.
Δυσκολίες υπάρχουν πολλές, στατιστικά όμως φαίνεται ότι είναι μονόδρομος το εξωτερικό προς το παρόν. Υπάρχουν εξαιρέσεις και ίσως κάποιος που κατέχει ένα εξαιρετικό ταλέντο, το οποίο είναι one of a kind, καταφέρει και χωρίς να πάει στο εξωτερικό να διασφαλίσει μια θέση σε ορχήστρα. Είναι όμως μεγάλη έλλειψη το γεγονός ότι δεν έχουμε Ανώτατη Ακαδημία Παραστατικών Τεχνών».
Όποια διαδρομή και αν επιλέξει το κάθε παιδί, έχει τη δική της αξία, αρκεί να ακολουθεί το ένστικτό του, όπως λέει και ο Παναγιώτης. Το Πρόγραμμα Υποτροφιών «Μικροί Μουσικοί» του Ωδείου Αθηνών φαίνεται ότι έχει και θα συνεχίσει να έχει βάθος χρόνου.
Όπως σημειώνει ο κ. Τσούχλος: «Υπάρχει στον τομέα της μουσικής μία μεγάλη θεσμική αμηχανία που ελπίζουμε να λυθεί. Εμείς ως Ωδείο Αθηνών είμαστε ένας μη κερδοσκοπικός φορέας, άρα προσπαθούμε και είναι υποχρέωσή μας χάρη και σε γενναιόδωρες κινήσεις και στην στήριξη που δεχόμαστε, όπως αυτή του Qualco Foundation και του Qualco Group, η οποία είναι πολύ σημαντική γιατί μας επιτρέπει να το συνεχίσουμε, να κρατήσουμε κάπως τη σημαία ψηλά, όσο αυτό γίνεται.»
Και καταλήγει: «Τώρα βλέπουμε τους καρπούς της δουλειάς που έχει γίνει μεταξύ 2014 και 2018. Το πολύ συγκινητικό είναι ένα παιδί, το οποίο ήρθε και είχε μία έφεση αλλά όχι κάτι πιο εξειδικευμένο, σήμερα να είναι επαγγελματίας και να έχει μία πορεία την οποία παρακολουθούμε. Είναι η μεγάλη ανταμοιβή και μία απόδειξη ότι το πρόγραμμα άξιζε τον κόπο να το στηρίξει κανείς.»
Λίγα λόγια για το Qualco Foundation
Το Qualco Foundation είναι μια μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία του Qualco Group, με σκοπό την ενίσχυση εγχειρημάτων που στοχεύουν στο κοινό όφελος, που συνδράμουν στη δημιουργία μίας βιώσιμης κοινωνίας και που δίνουν νέες προοπτικές σε όλες και όλους. Μέσω δωρεών, στρατηγικών συνεργασιών και πρωτοβουλιών, συμπράττουμε με φορείς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, καθώς και με εκπαιδευτικά και πολιτιστικά ιδρύματα, συμμετέχοντας στην κοινή προσπάθεια να ανταποκριθούμε αποτελεσματικά στις ανάγκες της κοινωνίας. Η κοινωφελής δράση του Qualco Foundation εστιάζει σε τέσσερις πυλώνες: Παιδεία & Επιστήμη, Αθλητισμό, Πολιτισμό, Κοινωνική Αλληλεγγύη. Βασικές μας αρχές είναι η αλληλεγγύη, η συμπεριληπτικότητα και η διαφάνεια. Εάν επιθυμείτε να μάθετε περισσότερα μπορείτε να ανατρέξετε στο www.qualcofoundation.com.
