Το ελculture.gr συνάντησε ορισμένους από τους συντελεστές του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου και συνομίλησε μαζί τους για το ανέβασμα της παράστασης «Σαμία», η οποία επιστρέφει στην Επίδαυρο, αλλά και για τις πρόσφατες πολιτικο-οικονομικές εξελίξεις στην Κύπρο.
Η συνάντηση με το Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου έγινε σε ένα ανάμικτο κλίμα συγκίνησης, μαχητικότητας και αγωνίας για τις πολιτικο-οικονομικές εξελίξεις στη χώρα. Όπως μας είπε ο κ. Γιάννης Ιωάννου, πανεπιστημιακός και πρόεδρος του ΔΣ του Οργανισμού: «Νιώσαμε σαν να έγινε καταστροφική επιδρομή στην Κύπρο σε μια νύχτα. Άλλοτε με προσχήματα, άλλοτε με πραγματικότητες που δεχτήκαμε χωρίς ν’ αντιδρούμε, δώσαμε οι ίδιοι τα όπλα. Ένα απ’ τα ελαττώματα του λαού μας είναι ότι σκέφτεται συναισθηματικά, νομίζοντας ότι θα μας σώσουν οι εκάστοτε «φίλοι »κι όχι οι ίδιοι τους εαυτούς μας. Διαπληκτιζόμαστε, χάνοντας την αίσθηση της εθνικής συνείδησης και αξιοπρέπειας – με την έννοια του να δηλώνεις την παρουσία σου και να διεκδικείς ομαδικά…».
Ο ΘΟΚ, λοιπόν, 20 χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμα της «Σαμίας», άνοιξε με αυτή την παράσταση το νέο του, εντυπωσιακό ομολογουμένως, θέατρο στην Κύπρο και με αυτήν συμμετέχει επίσης στο Φεστιβάλ Επιδαύρου στις 19 και 20 Ιουλίου – ημερομηνία σημαδιακή και ιδιαίτερα φορτισμένη για την Κύπρο. Η συγκυρία «δε δικαιολογεί κάτι μέτριο καλλιτεχνικά». Και η «Σαμία» είναι πολύ παραπάνω. Συγκαταλέγεται στις δέκα καλύτερες παραγωγές στην ιστορία του Φεστιβάλ Επιδαύρου και είναι ένα από τα τέσσερα σωζόμενα έργα του αρχαίου συγγραφέα της νέας κωμωδίας Μενάνδρου.
Με τις οικονομικές εξελίξεις στη χώρα, ήταν αμφίβολο εάν η «Σαμία» θα μπορούσε τελικά να συμμετέχει στο Φεστιβάλ Επιδαύρου. Όμως «η συμμετοχή μας ήταν δημοσιονομικό θέμα μεν, αλλά με σημασιολογική διάσταση. Ευτυχώς ομόθυμα η πολιτική βούληση μάς έδωσε ώθηση να έρθουμε στο Φεστιβάλ Επιδαύρου. Στήριξαν και οι χορηγοί, ο ΟΠΑΠ, η Aegean με τη μετακίνηση, το Φεστιβάλ με τη διαμονή, αλλά και μεμονωμένα υπήρξαν πολύ συγκινητικές προσφορές από τους ξενοδόχους στο Λυγουριό», μας λέει ο Πρόεδρος του ΘΟΚ.
Μέσα από μια σειρά παρεξηγήσεων, το έργο πραγματεύεται τα μπερδέματα που δημιουργεί ανάμεσα σε δύο οικογένειες ένα εξώγαμο παιδί. Η παράσταση είναι τοποθετημένη στην Αθήνα των αρχών του 20ού αιώνα σε πρωτότυπη μετάφραση του ποιητή Γιάννη Βαρβέρη, με σχεδόν όλους τους τότε ηθοποιούς παρόντες και τον Αλκίνοο Ιωαννίδη 20 χρόνια μετά να υποδύεται τον Μοσχίωνα. Σύμφωνα με το σκηνοθέτη της παράστασης Εύη Γαβριηλίδη, αποφεύγονται οι υπερβολές στα σκηνικά και κυριαρχεί η θεατρική γλώσσα, ο χορός και η πρωτότυπη μουσική του Μιχάλη Χριστοδουλίδη: «Το έργο είναι μεταφρασμένο στην καθαρεύουσα από τον Γιάννη Βαρβέρη. Ο λόγος που το σκέφτηκα πριν από 20 χρόνια ήταν ότι η εποχή του Μένανδρου περίπου το 250 π.Χ. ακολούθησε την περίοδο των μεγάλων κωμωδιογράφων, όπως ο Αριστοφάνης, που έγραφαν σάτιρα για την πολιτική, κυρίως. Πέρασε ο Μέγας Αλέξανδρος, ισοπεδώθηκαν τα πολιτικά και έμειναν τα κουτσομπολιά της γειτονιάς, ποιος έκανε νόθο παιδί με ποια κ.λπ. Η Αθήνα, δηλαδή, με γραφές του Μένανδρου και της γενιάς του. Αυτό μου θύμισε την εποχή της Αθήνας του 1920, με την αριστοκρατία και τους κατοίκους που γνωρίζονταν μεταξύ τους. Η καθαρεύουσα του πήγαινε. Ο Βαρβέρης, που είναι πρωταγωνιστής του έργου, με την υπέροχη γλώσσα που έχει γράψει, ενθουσιάστηκε με την ιδέα και έκανε μια πολύ πετυχημένη μετάφραση».
Τα χορικά δεν είναι τα πρωτότυπα, έχουν προστεθεί κατά τη μετάφραση. «Στους παπύρους που διασώζονται, στο τέλος κάθε πράξης (και η «Σαμία» έχει πέντε), υπάρχει η λέξη “χορού”. Σκεφτήκαμε λοιπόν κάθε χορικό να σχετίζεται με το τι γίνεται στην πράξη, να είναι μέρος του έργου, με τολμηρούς συχνά στίχους, όπως: “Τίνος είναι το παιδίον; Μόνος γνώστης το αιδοίον!”».
Τι είναι αυτό που αρέσει στη «Σαμία»; «Στο έργο αυτό συμβαίνουν πράγματα που παρεξηγούνται και είναι καταδικαστέα, ενώ στην πραγματικότητα είναι αθώα. Εν προκειμένω, ο Δημέας έχει μια σύντροφο, τη Σαμία και ένα θετό γιο. Ο Μοσχίων, ο γιος, σχετίζεται με μια γειτονοπούλα που γεννά ένα παιδί. Για να το κρύψει απ’ την οικογένειά της, καθώς ο πατέρας της λείπει με τον Δημέα για δουλειές, το μεγαλώνει η Σαμία. Και βέβαια ο Δημέας επιστρέφοντας νομίζει ότι η Σαμία έκανε το παιδί με το γιο του. Είναι μια παρεξήγηση. Μέχρι να λυθεί, παίζεται ένα είδος φαρσοκωμωδίας. Το έχει ανάγκη ο θεατής και είμαι βέβαιος ότι θα βγει ευχαριστημένος απ’ την παράσταση. Δεν προβληματίζεται για στενόχωρα πράγματα, αλλά χαίρεται με μια παρεξήγηση με αίσιο τέλος».
Ο Αλκίνοος Ιωαννίδης σχολιάζει: «Είναι μια παράσταση με φινέτσα, λεπτότητα και χιούμορ. Είναι ωραία αίσθηση να βγαίνουν αυτές οι λέξεις απ’ το στόμα σου. Σπούδασα θέατρο για να κάνω σκηνοθεσία, γνωρίζοντας ότι δε θα γίνω ηθοποιός. Αυτός ο ρόλος ωστόσο με συνοδεύει χρόνια, θυμάμαι ατάκες και τις χρησιμοποιώ μάλιστα στη ζωή μου».
«Ο Αλκίνοος έχει το προσόν να είναι αγαπησιάρης στην εμφάνιση και στο παίξιμό του, τον χαίρεσαι που τον βλέπεις», λέει με τη σειρά του ο Εύης Γαβριηλίδης. «Διαβάζοντας δε τα πρόσφατα πολιτικά του κείμενα αρχίζω να γνωρίζω τον καινούργιο Αλκίνοο: Είναι καθαρός, σαφής και εγχειρίζει ανοιχτές καρδίες». Ο σκηνοθέτης έχει ακολουθήσει τους άξονες της πρώτης παράστασης: «Είναι αλήθεια ότι νιώθω ασφάλεια όταν επαναλαμβάνω ένα έργο, παρεμβαίνοντας βέβαια εκ νέου σε αρκετά σημεία. Βέβαια, η αληθινή γοητεία είναι να μπεις σε καινούργιους δρόμους, να ψάχνεις τρόπους να κάνεις ένα νέο έργο. Μερικές φορές όταν πάω σε ένα σπίτι που έχω στο χωριό παίρνω μαζί μου ένα βιβλίο για έργο που θα ανεβάσω. Το αφήνω σε ένα τραπέζι, για να το πλησιάσω όταν θα έρθει η ώρα. Μπορεί να περάσουν μέρες, να ασχολούμαι με δουλειές και να μην το έχω πλησιάσει, να μη με έχει φωνάξει το έργο. Θα έρθει η στιγμή που θα το κάνει και τότε ανοίγουν οι πόρτες. Αυτή είναι η ηδονή».
Ο Εύης Γαβριηλίδης έχει διατελέσει διευθυντής του ΘΟΚ (1975-1988). Πώς νιώθει με την κατάσταση στην Κύπρο και ειδικά με την προοπτική στον πολιτισμό; «Θα έλεγα ότι είναι μια Κύπρος πενθούσα. Μας ήρθε ξαφνικό. Άραγε ποιοι το ξέρανε, ποιοι το φοβόντουσαν, ποιοι τον τελευταίο μήνα έστειλαν τα χρήματά τους έξω; Όταν σοκάρομαι βραχνιάζω και είμαι βραχνός ακόμα! Στο θέατρο δεν άλλαξαν πολλά, φοβάμαι όμως μην επηρεαστεί το αναπτυξιακό, η οικονομική δηλαδή βοήθεια που δίνει ο ΘΟΚ σε κάποια ελεύθερα θέατρα, σαν τα ΔΗΠΕΘΕ, στη Λάρνακα, στη Λευκωσία, στη Λεμεσό. Ελπίζω όμως ότι με τη λέξη-μαγνήτη για κάθε κυβέρνηση, τον πολιτισμό, δε θα γίνουν αδικίες».
Η παράσταση «Σαμία» ανεβαίνει στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, στο πλαίσιο του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών, από τις 19 έως τις 20 Ιουλίου.
