Πάνω από 100 χρόνια από την ανακάλυψη της Βίλας των Μυστηρίων, μια νέα μεγάλη τοιχογραφία ρίχνει φως στα διονυσιακά μυστήρια στον κλασικό κόσμο. Μια επιβλητική βακχική ζωφόρος, που καλύπτει τρεις τοίχους, ήρθε στο φως σε μια αίθουσα δεξιώσεων στην αρχαία ρωμαϊκή πόλη της Πομπηίας, όπως ανακοίνωσε το αρχαιολογικό πάρκο.
Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν μια πομπή από βάκχες, αφοσιωμένες ακόλουθες του θεού του κρασιού, που εμφανίζονται ως κυνηγοί και χορεύτριες, σάτυρους που παίζουν φλάουτα και απολαμβάνουν το κρασί, καθώς και μια γυναίκα που κρατά πυρσό, συνοδευόμενη από τον Σιληνό, τον μέντορα του Διονύσου. Ανάμεσα στις μορφές διακρίνονται φίδια και θαλάσσια πλάσματα. Η ζωφόρος χρονολογείται μεταξύ 40 και 30 π.Χ.
Η σκηνή αντλεί έμπνευση από την τραγωδία του Ευριπίδη Βάκχες, γραμμένη το 405 π.Χ., όπου ο Διόνυσος φτάνει στη Θήβα αναζητώντας εκδίκηση για τη δυσπιστία απέναντί του. Το έργο κορυφώνεται με τις γυναίκες της Θήβας να παρασύρονται σε μια κατάσταση ανεξέλεγκτης μανίας.
Πρόκειται για μια συγκλονιστική ανακάλυψη που συνδέει τη ρωμαϊκή Πομπηία με τις αρχαιοελληνικές ρίζες της μυθολογίας και του θεάτρου. Η παρουσία των Βακχών, του Σιληνού και των σατύρων, όπως και η έντονη διονυσιακή ατμόσφαιρα, αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι Ρωμαίοι ενσωμάτωσαν και αναδιαμόρφωσαν τις ελληνικές παραδόσεις.
«Σε 100 χρόνια, η σημερινή ημέρα θα θεωρείται ιστορική», δηλώνει ο υπουργός Πολιτισμού Αλεσάντρο Γκιουλί, «επειδή η ανακάλυψη που παρουσιάζουμε είναι ιστορική. Η μεγαλειώδης τοιχογραφία παρέχει μια ακόμη ματιά στις τελετουργίες των μυστηρίων του Διονύσου. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό ιστορικό τεκμήριο, που μαζί με την τοιχογραφία της Βίλας των Μυστηρίων αποτελεί ένα μοναδικό έργο στο είδος του. Η ανακάλυψη αυτή ενισχύει τη σημασία της Πομπηίας ως πολύτιμης μαρτυρίας για μια πτυχή της κλασικής μεσογειακής ζωής, η οποία παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη.
Η επανέναρξη των ανασκαφικών δραστηριοτήτων στην Πομπηία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, με την κυβέρνηση να υποστηρίζει με συνέπεια το έργο αυτό, έχοντας πρόσφατα διαθέσει 33 εκατομμύρια ευρώ για τις ανασκαφές, τη συντήρηση, την αποκατάσταση και την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου και της ευρύτερης περιοχής. Βρισκόμαστε σε μια καθοριστική στιγμή για την ιταλική και παγκόσμια αρχαιολογία, καθώς παρατηρείται και μια εντυπωσιακή αύξηση της επισκεψιμότητας. Ενδεικτικά, το αρχαιολογικό πάρκο της Πομπηίας υποδέχθηκε πάνω από 4.087.000 επισκέπτες το 2023, ενώ το 2024 ο αριθμός αυτός ανήλθε σε 4.177.000.», συνεχίζει.
Η χρονολόγηση της ζωφόρου (40-30 π.Χ.) την τοποθετεί στην ύστερη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, μια περίοδο πολιτικών αναταράξεων αλλά και μεγάλης πολιτισμικής αλληλεπίδρασης. Το γεγονός ότι οι τοιχογραφίες βρέθηκαν σε αίθουσα δεξιώσεων δείχνει πως οι διονυσιακές τελετές και ο μυστικισμός του θεού Διονύσου είχαν σημαντική θέση στις κοινωνικές εκδηλώσεις της εποχής. Η ζωφόρος βρίσκεται μέσα στην Casa del Tiaso ή Οικία του Θιάσου, στη Regio IX της Πομπηίας.
Οι ανασκαφές στη λεγόμενη Περιοχή IX της Πομπηίας – μία από τις εννέα περιοχές στις οποίες υποδιαιρείται ο χώρος – ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο του 2023, σε μια μεγάλη έκταση που καλύπτει περίπου 3.200 τ.μ., σχεδόν ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο της αρχαίας πόλης που θάφτηκε το 79 μ.Χ. από την έκρηξη του Βεζούβιου. Οι ανασκαφές στην περιοχή αυτή βρίσκονται στην τελική τους φάση, η οποία περιλαμβάνει τις τελευταίες παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην ασφάλεια, μετά την οποία ένα έργο βελτίωσης θα επιτρέψει επίσης τη μόνιμη πρόσβαση στο μέλλον σε όλους τους επισκέπτες.
Μέχρι σήμερα οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως αρκετές οικίες με αίθριο, που είχαν ήδη εξερευνηθεί εν μέρει τον 19ο αιώνα, χτισμένες κατά τη σαμνιτική περίοδο και μετατραπεί κατά τον πρώτο αιώνα μ.Χ. σε παραγωγικά εργαστήρια αλλά και πάνω από 50 νέα δωμάτια διάσπαρτα σε μια επιφάνεια άνω των 1500 τ.μ. έχουν ανακαλυφθεί σε ολόκληρη την περιοχή.
Στα νότια αυτών των δύο οικιών-εργοστασίων, έχουν έρθει στο φως δύο καθιστικά που συνδέονται με ένα μεγάλο χώρο. Εκτός από τη μεγάλη αίθουσα με τις διονυσιακές σκηνές, περιλαμβάνουν μια μαύρη αίθουσα υποδοχής, διακοσμημένη με σκηνές από τον Τρωικό Πόλεμο– ένα sacrarium (ιερό) με γαλάζιο φόντο που απεικονίζει τις τέσσερις εποχές και αλληγορίες της γεωργίας και της κτηνοτροφίας και ένα μεγάλο συγκρότημα λουτρών. Οι χώροι που περιμένουν ακόμη την εξερεύνηση περιλαμβάνουν την είσοδο, ολόκληρο το συγκρότημα του αιθρίου και ένα μεγάλο μέρος του περιστυλίου (κήπος με στοές).
