Mία σημαντική εξέλιξη έγινε στην αποκρυπτογράφηση αρχαίων κειμένων από καμένους παπύρους του Ηρακλείου (Herculaneum), οι οποίοι είχαν καταστραφεί κατά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Οι πάπυροι του Ηρακλείου (Herculaneum scrolls), πολλοί εκ των οποίων αφορούν έργα Eλλήνων φιλοσόφων, ανακαλύφθηκαν το 1752-54 σε αρχαιολογικές ανασκαφές στη λεγόμενη «Βίλα των παπύρων» στο Ηράκλειο (Ερκολάνουμ) της Καμπανίας στην Ιταλία, κοντά στην Πομπηία. Η βίλα είχε καταστραφεί και θαφτεί στις στάχτες μετά την έκρηξη του γειτονικού ηφαιστείου του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Επιστήμονες, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, κατάφεραν να διαβάσουν λέξεις από αυτούς τους παπύρους χωρίς να τους ανοίξουν φυσικά, αποφεύγοντας έτσι την καταστροφή τους.
Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για τον πάπυρο PHerc. 172, ένας από τους τρεις που φυλάσσονται στη Βιβλιοθήκη Bodleian της Οξφόρδης. Ανήκει στη Βίλα των Παπύρων, στην περιοχή του Αρχαίου Ηρακλείου (Ερκουλάνεουμ), στην Καμπανία της Ιταλίας, στο σημερινό Ερκολάνο, που πιστεύεται ότι ήταν ιδιοκτησία του πεθερού του Ιουλίου Καίσαρα.
Πριν μερικά χρόνια, ερευνητές από το Ινστιτούτο Νανοτεχνολογίας του Εθνικού Συμβουλίου Ερευνών της Ιταλίας στη Ρώμη, με επικεφαλής τις Alesia Centola και Ina Bukreeva, χρησιμοποίησαν την τεχνική της τομογραφίας ακτίνων-Χ αντίθεσης-φάσης (X-ray Phase-Contrast Tomography – XPCT) για να ξετυλίξουν εικονικά τους παπύρους PHerc. 375 και PHerc. 495. Με τη βοήθεια εξειδικευμένου λογισμικού, κατάφεραν να απομονώσουν διαδοχικά στρώματα των παπύρων και να διαβάσουν γράμματα πάνω στο καμένο και παραμορφωμένο υλικό, εντοπίζοντας 14 σειρές με ελληνικά γράμματα, περισσότερα από κάθε άλλη φορά στο παρελθόν.
Η πρόσφατη διαδικασία περιλάμβανε τη χρήση προηγμένων τεχνικών ακτινογράφησης και την ανάπτυξη αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης για την ανίχνευση του μελανιού στους καμένους παπύρους. Μέσω αυτών των μεθόδων, οι ερευνητές κατάφεραν να «ξετυλίξουν» ψηφιακά τους παπύρους και να αναγνωρίσουν λέξεις, όπως η αρχαία ελληνική λέξη «διατροπή», που σημαίνει «αηδία» ή «σύγχυση».
Αυτή η πρόοδος αποτελεί μέρος της Πρόκλησης του Βεζούβιου (Vesuvius Challenge), μιας πρωτοβουλίας που ξεκίνησε το 2023 με στόχο την προώθηση της χρήσης της μηχανικής μάθησης και της υπολογιστικής όρασης για την αποκρυπτογράφηση αυτών των αρχαίων κειμένων.
Η ομάδα χρησιμοποίησε τεχνικές όπως, η Υπολογιστική τομογραφία υψηλής ανάλυσης για τη δημιουργία τρισδιάστατων σαρώσεων των καμένων παπύρων, Τεχνητή νοημοσύνη (AI) και μηχανική μάθηση για την αναγνώριση των σχημάτων των γραμμάτων και του μελανιού, το οποίο δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι και Ψηφιακή αναδίπλωση (unwrapping), που επέτρεψε την οπτικοποίηση του περιεχομένου χωρίς να καταστραφούν οι πάπυροι.
Αυτές οι προσπάθειες ανοίγουν νέους δρόμους για την κατανόηση της αρχαίας πληροφορίας που είναι αποθηκευμένη σε αυτούς τους παπύρους, οι οποίοι μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδύνατο να διαβαστούν λόγω της εύθραυστης και σχεδόν καμένης κατάστασής τους.
Μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη τόσο για την κλασική φιλολογία όσο και για τη μελλοντική χρήση της τεχνολογίας στην ιστορική έρευνα. Η ανακάλυψη θα μπορούσε να αποκαλύψει έργα φιλοσόφων όπως του Επίκουρου, του οποίου πολλά συγγράμματα έχουν χαθεί, ενώ ενδέχεται να βρεθούν άγνωστα κείμενα από την αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή γραμματεία, συμπληρώνοντας τα κενά στην ιστορία της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα, μπορούμε πλέον να μιλάμε για μια επαναστατική μέθοδο για μελλοντικές ανακαλύψεις και αποδεικνύεται περίτρανα ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορά μόνο τις τεχνολογικές επιστήμες, αλλά μπορεί να συνεισφέρει καθοριστικά στην αρχαιολογία, την ιστορία και τη φιλολογία.
Ο Stephen Parsons, επικεφαλής του έργου, δήλωσε με μεγάλη βεβαιότητα στο BBC ότι θα μπορέσουν να διαβάσουν ολόκληρο τον πάπυρο, κάτι που μέχρι πρόσφατα φαινόταν αδύνατο. Ολόκληρος ο πάπυρος είναι γεμάτος κείμενο, κάτι που επιβεβαιώθηκε μέσω των προηγμένων τεχνικών ακτινογράφησης και τεχνητής νοημοσύνης ικανές να αποκαλύψουν όχι μόνο μεμονωμένες λέξεις αλλά και μεγάλα αποσπάσματα.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, αναμένεται να αποκρυπτογραφηθούν σημαντικά κείμενα, που μπορεί να περιλαμβάνουν φιλοσοφικά, ιστορικά ή λογοτεχνικά έργα από την αρχαιότητα. Αν αυτό επιβεβαιωθεί πλήρως, θα είναι μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στον τομέα των αρχαίων χειρογράφων, συγκρίσιμη με την ανακάλυψη των Παπύρων της Νεκράς Θάλασσας ή των έργων του Αρχιμήδη που διασώθηκαν μέσω παλίμψηστων.
Ο Peter Toth, επιμελητής των ελληνικών συλλογών στη Βιβλιοθήκη Bodleian, επιβεβαιώνει στο Associated Press ότι «Βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή μιας μακράς διαδικασίας, αλλά η ομάδα των επιστημόνων είναι πολύ αισιόδοξη πως η ποιότητα των εικόνων και η αναγνωσιμότητα του κειμένου μπορούν να βελτιωθούν ακόμα περισσότερο. Ο Toth υπενθυμίζει ότι υπάρχουν περίπου 1.000 ακόμα πάπυροι στη Νάπολη, οι οποίοι παραμένουν άγνωστοι και αδιάβαστοι.
Ο Brent Seales, καθηγητής πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι και συνιδρυτής του Vesuvius Challenge, επιβεβαιώνει ότι αυτός ο πάπυρος περιέχει περισσότερο ανακτήσιμο κείμενο από οποιονδήποτε άλλο απανθρακωμένο πάπυρο του Ηρακλείου που έχει σαρωθεί μέχρι σήμερα.
