Κυκλοφόρησε χθες η είδηση, ότι το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο απέρριψε αίτημα να γυριστούν λίγες σκηνές της τελευταίας ταινίας του Γιώργου Λάνθιμου στον χώρο της Ακρόπολης. Ίσως όμως δεν πρόκειται ακόμη για κάτι οριστικό και υπάρχει ακόμη μια πόρτα ανοιχτή, αφού η εταιρεία παραγωγής Either or Productions που είχε υποβάλει το σχετικό αίτημα, αναφέρει σήμερα σε σχετική ανακοίνωσή της:
«Δημοσιεύθηκαν εικασίες στον Τύπο σχετικά με την αίτησή μας για άδεια κινηματογράφησης για μισή ημέρα στην Ακρόπολη. Επισημαίνουμε ότι μέχρι στιγμής δεν μας έχει κοινοποιηθεί καμία επίσημη απόφαση επί του θέματος και παραμένουμε αισιόδοξοι για μια θετική έκβαση της αίτησής μας». Μακάρι να υπάρξει τελικά αυτή η θετική έκβαση. Κι αν είναι να συντελέσει η όποια κατακραυγή υπάρχει από χθες, ας προσθέσουμε ένα ακόμα λιθαράκι.
Τμήμα της είδησης που κυκλοφόρησε ήταν επίσης και το ότι «οι συγκεκριμένες σκηνές κρίθηκαν από το ΚΑΣ ότι είναι ασύμβατες με τους συμβολισμούς που εκπέμπουν τα μνημεία της Ακρόπολης, ειδικά ο Παρθενώνας». Και ακριβώς στη συγκεκριμένη φράση θέλω να σταθώ. Οποιαδήποτε άλλη αιτιολογία μπορώ να την ακούσω, αν αφορά κάτι εντελώς συγκεκριμένο που έχει να κάνει με την προστασία των ίδιων των μνημείων (και όχι της εικόνας τους), νομίζω ότι οι υπόλοιποι, οι μη έχοντες αρχαιολογικές γνώσεις τουλάχιστον, οφείλουμε ως αναρμόδιοι να τις σεβόμαστε, αν πάλι αφορά ανατροπή προγραμμάτων επισκεπτών λόγω δέσμευσης του χώρου, εκεί μπορούμε να τα βάλουμε όλα σε ένα ζύγι, αλλά, συγγνώμη, αν η απόρριψη εδράζεται σε αιτιολογίες έλλειψης συμβατότητας με συμβολισμούς που εκπέμπουν τα μνημεία της Ακρόπολης, τότε θεωρώ ότι κάτι πηγαίνει πάρα πολύ λάθος.
Ποιους συμβολισμούς εκπέμπουν λοιπόν τα μνημεία της Ακρόπολης, αν όχι κατεξοχήν και τον συμβολισμό του πολιτισμού; Δεν προβαίνω σε οποιαδήποτε άλλη σύγκριση μεγεθών, αλλά ανήκουν σε διαφορετική «οντολογική» κατηγορία τα μνημεία της Ακρόπολης και το από κάθε άποψη σημαντικό σινεμά, όπως αυτό που κάνει ο Γιώργος Λάνθιμος; Με τα χρώματα του πολιτισμού δεν κατεβαίνουν να αγωνιστούν στο γήπεδο και ο Παρθενώνας και ο μη σκέτα εμπορικός κινηματογράφος; Αν δεν έχει κατακτήσει ο Λάνθιμος τουλάχιστον αυτό, το να μην μπαίνει σε κανένα φίλτρο έγκρισης περιεχομένου το έργο του, τότε τι ακριβώς κάνουμε; Εξ ορισμού και χωρίς καν εξέταση του ειδικότερου περιεχομένου των σκηνών που ζητά να γυριστούν εκεί, θα μπορούσαν σκηνές ταινιών του να είναι ασύμβατες με τους συμβολισμούς της Ακρόπολης; ΟΚ, αν τυχόν γυρνούσε ριμέικ του «Σαλό» και ήθελε να γυρίσει τη σκηνή της υποχρεωτικής κοπροφαγίας μπροστά στον Παρθενώνα, να δεχτώ ότι μπορεί να ήταν μια -όχι συμβολική και νοηματική, αλλά αισθητική- κόκκινη γραμμή, την οποία τα μέλη του ΚΑΣ δεν θα άντεχαν να την υπερβούν. Αλλά οι πληροφορίες μιλούν για μια σκηνή που περιέχει πτώματα σκορπισμένα στον χώρο. Τόσο απωθητικό, τόσο μη αποδεκτό, τόσο ασύμβατο.
Πολιτισμός τι είναι τελικά; Και τα μνημεία του ποιο μήνυμα εκπέμπουν; Να μας κοιτάτε, αντιμετωπίζετε, αναπαριστάτε με μονοσήμαντο δέος και φανατική ευλάβεια; Τυχόν οριστική απόρριψη του αιτήματός του, είναι στο μυαλό μου το αντίστοιχο του κατεβάσματος έργων από την Εθνική Πινακοθήκη, επειδή είναι βλάσφημα και προσβάλλουν τα ιερά και τα όσια. Ως ένα είδος Βουλευτών της Νίκης βλέπουν άραγε τον εαυτό τους και τον ρόλο τους τα μέλη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου;
Αλλά για να είμαστε δίκαιοι, είναι σαν η εποχή συνολικότερα να επιβάλλει πάνω από τα πάντα ένα γενικό πέπλο ιερότητας, σεβαστικότητας, ευλάβειας, διαρκούς σκανδαλισμού. Και δεν είναι μόνο το θρησκευτικό συναίσθημα και η θρησκεία, δεν είναι μόνο, όπως εν προκειμένω, τα κορυφαία μνημεία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και της ανθρωπότητας εν γένει, αλλά ακόμα και όσοι υπερασπίζονται τον σύγχρονο πολιτισμό καταλαμβάνονται από αντίστοιχες ιερές αγανακτήσεις. Εντελώς πρόσφατο παράδειγμα οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης που μετατρέπουν οποιαδήποτε εικόνα τους ζητήσεις σε εικόνα που θα μπορούσε να είναι βγαλμένη απ’ το στούντιο Ghibli. Γιατί ενώ αποτελεί πράγματι ένα πολύ καίριο ζήτημα το κατά πόσο η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται να τα σαρώσει όλα, κλάδους ολόκληρους επαγγελμάτων, επαγγελματιών αλλά και καλλιτεχνών, ενώ επίσης εννοείται πως, στον βαθμό τουλάχιστον που μας αναλογεί, πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και της τέχνης, βρεθήκαμε ενώπιον ενός φαινομένου οιμωγών ιερής αγανάκτησης, λες και ό,τι έφτιαχνε μια ζωή ο Μιγιαζάκι εν μια νυκτί ακυρώθηκε, ευτελίστηκε, κανιβαλίστηκε, πετάχτηκε στα σκουπίδια.
Σε έναν κόσμο που δεν είναι διατεθειμένος να παίξει με τίποτα και να είναι ασεβής με τίποτα, συμβατό με τους συμβολισμούς του Παρθενώνα θα είναι να γυρίσει ο Λάνθιμος με τη ματιά του μια σκηνή διαφορετική, λοξή, κοιτώντας τον Παρθενώνα αλλιώς. Ως δυστοπικό τοπίο ή ως τοπίο μιας χαμένης ουτοπίας, ως τοπίο εντελώς βαρύ ή αβάσταχτα ελαφρύ, ως οτιδήποτε άλλο ειρωνικά αμφίσημο ή μην νομίζει, μέσα στο πλαίσιο της ιστορίας που θέλει να αφηγηθεί και δια των εικόνων με τις οποίες θα την αφηγηθεί, εικόνων συναρμοσμένων σε ένα ολοκληρωμένο σώμα κινηματογραφικής ταινίας, η οποία είναι και η μόνη τελικά που θα το νοηματοδοτεί έτσι ή αλλιώς. Κι αν είναι κάτι εντελώς σίγουρο, είναι ότι μέσα από τη λοξότητά του θα τον κοιτάξει τελικά με σεβασμό, όχι μόνο επειδή πρέπει να είναι κανείς τραγελαφικά τρόμπας για να κοιτάζει τον Παρθενώνα αλλιώς, αλλά και επειδή η τυχόν ασέβεια είναι ο τρόπος με τον οποίο η τέχνη έχει μάθει να εκφράζεται, να αναζητεί, να στοχάζεται και αναστοχάζεται, να διαλέγεται με όλα όσα σέβεται, ακριβώς επειδή τα τιμά και τα σέβεται. Ό,τι δεν σέβεται απλά το αγνοεί.
Εύχομαι με όλη μου την καρδιά να γυριστούν τελικά οι σκηνές εκεί. Και θεωρώ ότι θα είναι μια τεράστια ήττα η τυχόν οριστική απόρριψη του αιτήματος. Κι αν δοθεί τελικά η άδεια και πάει να γυρίσει μια μπούρδα εκεί ο Λάνθιμος, ο μόνος που δεν θα πάθει το παραμικρό είναι ο Παρθενώνας. Ακλόνητος θα παραμείνει στη θέση του, μαζί με την εικόνα του και όλα όσα εξέπεμπε και εκπέμπει, των συμβολισμών του συμπεριλαμβανομένων. Ο μόνος που ενδέχεται να πάθει κάτι αν αυτό που γυρίσει εκεί αποδειχτεί τελικά μπούρδα θα είναι ο ίδιος ο Λάνθιμος. Αλλά αυτό ακριβώς είναι ένα ακόμα νόημα της τέχνης, το να ζεις εντός της επικινδύνως. Από την άλλη, αν καταφέρει να γυρίσει εκεί μια σημαντική σκηνή, τότε κάθε φορά που θα γυρνάμε αφηρημένοι το κεφάλι και θα βλέπουμε να ξεπροβάλλει από το βάθος της Πατησίων ή της Πέτρου Ράλλη ο Παρθενώνας, μαζί με όλο το υπόλοιπο δέος και ξάφνιασμα που μας προκαλεί, θα κουβαλάμε και μια τοσηδά μικρή υποσημείωση κινηματογραφικής συγκίνησης στη σκεύη των αναμνήσεών μας.
Αφήστε τον Παρθενώνα να γίνει τοπίο νέων ιστοριών. Εντάξει, όχι στον καθένα που το ζητά, ας κατακτήσει ο καθένας πρώτα το δικαίωμα. Ε, για όνομα του Θεού, της Αγίας Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδας, των Δώδεκα Θεών του Ολύμπου, της Αρχαιολογίας, των Μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, της Επί Χιλιετίες Αδιατάρακτης Συνέχειας του Ελληνικού Πολιτισμού, τoυ «Κυνόδοντα», του «Αστακού», της «Ευνοούμενης» και της Μπέλα της Μπάξτερ, ο Γιώργος Λάνθιμος το έχει κατακτήσει.
