Μετά την πρώτη του διοργάνωση, το Πιλοτικό Εργαστήρι Σύγχρονης Μουσικής επιστρέφει δυναμικά για δεύτερη χρονιά στις Σπέτσες, στο υπέροχο περιβάλλον της Αναργύρειου και Κοργιαλένειου Σχολής. Στα masterclasses διεύθυνσης ορχήστρας και σύνθεσης διδάσκουν ο διακεκριμένος αρχιμουσικός Λουκάς Καρυτινός και ο συνθέτης και καθηγητής στο Βασιλικό Ωδείο Μουσικής της Χάγης Γιάννης Κυριακίδης. Το επίκεντρο του Εργαστηρίου είναι η εκπαίδευση νέων μαέστρων και η ανάδειξη νέων συνθετών από όλο τον κόσμο, οι οποίοι καλούνται να διευθύνουν την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και να εργαστούν πάνω σε σύνθετα έργα, με καθοδήγηση, διάλογο και δημιουργική ανταλλαγή.
Με πολυετή εμπειρία στην όπερα και στο συμφωνικό ρεπερτόριο, ο Λουκάς Καρυτινός, καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και εμπνευστής του Πιλοτικού Εργαστηρίου Σύγχρονης Μουσικής, δεν περιορίζεται στον ρόλο του μαέστρου, αλλά αναλαμβάνει και τον ρόλο του δασκάλου, δημιουργώντας έναν χώρο ελεύθερης έκφρασης. Μας μιλά για τις προκλήσεις και τις εκπλήξεις του Εργαστηρίου, για το πώς διαμορφώνονται οι αυριανοί καλλιτέχνες, αλλά και για τη διαχρονικότητα της κλασικής μουσικής που υπερβαίνει τις προτιμήσεις της εκάστοτε εποχής.
Πώς προέκυψε η ιδέα για το Πιλοτικό Εργαστήριo Σύγχρονης Μουσικής και τι θέλατε να πετύχετε με αυτό;
Η ύπαρξη της Αναργύρειου και Κοργιαλένειου Σχολής Σπετσών, με τις εξαιρετικές εγκαταστάσεις και την υπέροχη θέση της στο νησί των Σπετσών, έδωσε την ιδέα της οργάνωσης εκεί των μουσικών μας εργαστηρίων. Δεν υπάρχει ιδανικότερος τόπος για τις εργασίες μας. Όλοι οι συμμετέχοντες ζουν για δέκα μέρες στους ίδιους χώρους, όπου εργάζονται, μαθαίνουν, δημιουργούν και διαμένουν. Το τόσο ειδυλλιακό φυσικό, οικιστικό και εργασιακό περιβάλλον είναι εκείνο που κάνει τα εργαστήριά μας να ξεχωρίζουν παγκοσμίως.
Το γεγονός ότι συμμετέχουν νέοι μαέστροι και συνθέτες από όλο τον κόσμο προσδίδει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Πώς γίνεται η επιλογή τους για την συμμετοχή τους στο Πιλοτικό Εργαστήριο Σύγχρονης Μουσικής;
Η επιλογή, όπως συνηθίζεται, γίνεται από την αποστολή υλικού του υποψηφίου, το οποίο περιλαμβάνει βιογραφικό σημείωμα και ταινία εικόνας-ήχου. Ανάλογα με το γνωστικό επίπεδο και την εμπειρία που δηλώνει ο κάθε αιτούμενος, γίνεται επιλογή των 20 ατόμων που θα συμμετάσχουν δωρεάν στα εργαστήρια. Προσπαθούμε εκτός από Έλληνες συνθέτες και μαέστρους να καλούμε νέους απ’ όλο τον κόσμο, ώστε, εκτός της ποικιλίας της διαφορετικής κουλτούρας, να υπάρξει και διασπορά της δραστηριότητάς μας σε κάθε γωνιά του κόσμου.
Ποια είναι πιστεύετε η μεγαλύτερη πρόκληση για ένα νέο μαέστρο όταν καλείται να διευθύνει μέρος από μία όπερα, ένα συμφωνικό έργο και βέβαια ένα νέο έργο σύγχρονου συνθέτη με τον οποίο συνυπάρχει κιόλας στο Εργαστήριο;
Τόσο οι νέοι μαέστροι όσο και οι νέοι συνθέτες πολύ δύσκολα έχουν ευκαιρίες να συνεργαστούν με συμφωνική ορχήστρα. Οι ορχήστρες προτιμούν τη σιγουριά του καταξιωμένου συνθέτη και του πεπειραμένου αρχιμουσικού. Έτσι, ενώ όλοι οι υπόλοιποι μουσικοί μπορούν να εξασκούν συνεχώς το όργανο που επιλέγουν, οι μαέστροι δεν έχουν όργανο για εξάσκηση και παρουσίαση των δυνατοτήτων τους. Ούτε οι συνθέτες μπορούν να ακούσουν και να ελέγξουν τις συμφωνικές τους συνθέσεις. Η ευκαιρία που δίνεται με τα εργαστήρια είναι να συνθέσουν οι μαθητές της σύνθεσης μεγαλύτερα έργα και οι μαθητές της διεύθυνσης να αποκτήσουν μεγαλύτερη εμπειρία στη διεύθυνση ορχήστρας, τόσο στη συμφωνική μουσική όσο και στην όπερα.
Ποιος είναι ο δικός σας ρόλος κατά την διάρκεια του Εργαστηρίου; Λειτουργείτε ως μέντορας, συντονιστής, κριτής ή όλα αυτά μαζί;
Λειτουργώ ως δάσκαλος. Οι μαθητές έρχονται για να αποκτήσουν χρήσιμες γνώσεις για το επάγγελμά μας, να διαλευκάνουν απορίες, να εξασκηθούν με την ζωντανή ορχήστρα, να δουν στην πράξη τα προβλήματα και να βρουν τις λύσεις τους. Εγώ στέκομαι δίπλα τους και προσπαθώ να τους προσφέρω γνώσεις και εμπειρία.
Υπάρχουν κάποιες στιγμές από την διδασκαλία, τις πρόβες ή την παράσταση του 1ου Εργαστηρίου που σας συγκίνησαν ιδιαίτερα;
Η αλληλεγγύη! Παρακολουθούσα την βοήθεια των έμπειρων μουσικών της ορχήστρας προς τους νέους συνθέτες. Τους έδιναν πληροφορίες για κάθε όργανο (πού ακούγεται καλύτερα, πού εμφανίζονται δυσκολίες) και παρουσίαζαν τις νέες συνθέσεις με σοβαρότητα και πάθος. Στους μαέστρους επίσης, έπαιζαν με μεγάλη προσοχή και επιθυμία να ακουστεί ένα άψογο αποτέλεσμα. Αλλά δεν ήταν μόνο η σχέση που αναπτύχθηκε μεταξύ των μουσικών της ορχήστρας και των μαθητών. Ήταν και η αλληλεγγύη μεταξύ των ίδιων των νέων καλλιτεχνών. Οι μαέστροι διηύθυναν τις νέες συνθέσεις των μαθητών της σύνθεσης με τόση σοβαρότητα, πνεύμα συνεργασίας και επιθυμία επιτυχίας που τα αποτελέσματα της κοινής προσπάθειας ήταν θεαματικά. Αυτό το τόσο δυνατό πνεύμα αλληλεγγύης που αναπτύχθηκε για τον κοινό μας σκοπό ανάμεσα στα μέλη των εργαστηρίων μας, μου έδωσε μεγάλη συγκίνηση και ελπίδα για το μέλλον.
Πώς βλέπετε τον ρόλο των νέων μαέστρων σήμερα; Ποιες δεξιότητες πρέπει να καλλιεργήσει κάποιος, πέρα από την μουσική γνώση;
Η θέση του μαέστρου είναι ηγετική. Καλείται να ηγηθεί ενός συνόλου που απαρτίζεται από πολλές διαφορετικές ομάδες οργάνων και πολλές διαφορετικές μουσικές προσωπικότητες. Όμως ο σκοπός όλων είναι ένας: η κατά το δυνατόν πιο άψογη μουσική εκτέλεση του έργου του συνθέτη. Για να επιτευχθεί ο σκοπός, το πρώτο ζητούμενο είναι ο αλληλοσεβασμός. Και ο σεβασμός, ως γνωστόν, κερδίζεται. Άρα ο μαέστρος θα πρέπει, από την πρώτη στιγμή που θα εμφανιστεί στην ορχήστρα, να ηγηθεί και να γίνει σεβαστός. Γι’ αυτό θα πρέπει να κατέχει άψογα τα έργα που παρουσιάζει, να έχει αισθητική αντίληψη, οργανωμένο τρόπο εργασίας, θετική αλληλεπίδραση με το σύνολο, μουσική άποψη, πειθώ, ευγένεια και απέραντη αγάπη για την Μουσική.
Ποια είναι η θέση της Ελλάδας στον διεθνή χάρτη όσον αφορά την ανάδειξη νέων διευθυντών ορχήστρας; Μπορεί το Πιλοτικό Εργαστήριο Σύγχρονης Μουσικής να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς;
Είμαστε μια μικρή χώρα, με λίγο πληθυσμό και με τεράστια Ιστορία που υπερκαλύπτει και επικάθεται στον σύγχρονο πολιτισμό μας. Χρειάζεται πάρα πολύς κόπος, από πολλούς, για να προκύψει μια μικρή κουκίδα αναφοράς. Το Εργαστήρι είναι στα σπάργανα ακόμη. Αν συνεχιστεί η ύπαρξή του για πολλά χρόνια, θα υπήρχε ελπίδα να καθιερωθεί σαν πόλος έλξης, διεθνώς.
Πώς αντιδρά το κοινό σε ένα πρόγραμμα όπου εναλλάσσονται διαφορετικοί μαέστροι και συνθέτες με διαφορετικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις;
Με ενδιαφέρον και περιέργεια. Αυτό είναι και το ζητούμενο. Να θελήσει το κοινό να ακούσει συνθέσεις που δημιουργήθηκαν επιτόπου, τις τελευταίες ημέρες (τι πιο νέο και πηγαίο!). Άρα να πάρει μια γεύση για το πού οδηγείται η μουσική σήμερα, τώρα. Και να απολαύσει νέους μαέστρους -σε γνωστά κομμάτια συμφωνικής και όπερας- ξεχωρίζοντας ίσως κάποιο ταλέντο που μπορεί αργότερα να εξελιχθεί.
Ο θεσμός φαίνεται να έχει τη δυναμική να καθιερωθεί. Υπάρχουν σκέψεις ή σχέδια για επόμενες εκδοχές εξέλιξης με επιπλέον διαφορετικές θεματικές και εργασίες;
Οι θεσμοί καθιερώνονται πολύ δύσκολα. Χρειάζονται πολλά χρόνια επανάληψής τους για να αποκτήσουν ρίζες ακλόνητες. Η εποχή μας με τις συνεχείς εναλλαγές δεν ευνοεί την δημιουργία θεσμών. Όμως εμείς είμαστε διατεθειμένοι, όσο υπάρχει η οικονομική δυνατότητα, να συνεχίσουμε στο ίδιο επιτυχημένο μοντέλο, καθώς οι τομείς σύνθεση-διεύθυνση είναι αυτοί που χρήζουν μεγαλύτερης υποστήριξης.
Στην εποχή της ταχύτητας και της εικόνας, υπάρχει χώρος για την κλασική μουσική;
Η συμφωνική μουσική είναι το δυσκολότερο μουσικό είδος και, όπως πιστεύω, η δυσκολότερη -νοητικά- Τέχνη. Ενώ χειρίζεται τον χρόνο και τον ήχο, είναι διαχρονική και, ως δημιούργημα φαντασίας, πλαισιώνει τον ήχο με εικόνες. Γι’ αυτό ξεπερνάει την εποχή της και τις εκάστοτε προτιμήσεις του κοινού. Γι’ αυτό έχει θαυμαστές και ακολούθους σε όλον τον πλανήτη. Γι’ αυτό έχει πάντα τον χώρο και την προβολή της.
Πριν λίγες ημέρες ανακοινώσατε το νέο πρόγραμμα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών για την καλλιτεχνική περίοδο 2025-26, με το μότο «Άνοιξη όλο τον χρόνο». Φαίνεται να είναι μια δυνατή χρονιά, με ιδιαίτερα αξιόλογο πρόγραμμα και εξαιρετικές καλλιτεχνικές συμμετοχές. Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών διανύει μια πολύ επιτυχημένη περίοδο, με μεγάλο εύρος δραστηριότητας και απήχηση σε μεγάλο κοινό. Τι οραματίζεστε για το μέλλον της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών;
Να συνεχίσουμε για πολλά χρόνια την ίδια ανοδική πορεία, ώστε να ζούμε σε μια παντοτινή Άνοιξη.
