Ο Δημήτρης Ζάχαρης πρόσφατα εξέδωσε το τρίτο του βιβλίο με τίτλο «Κατά Φαντασίαν Υγιείς» –μια λογοτεχνική ανθολογία που γεννήθηκε μέσα από την εμπειρία της ασθένειας, της μοναξιάς και της βαθιάς ανάγκης για αυτογνωσία.
Το 2018 διαγνώστηκε με τη Νόσο του Κινητικού Νευρώνα (ΑLS) και από τότε δεν έχει σταματήσει να πορεύεται με την «πίστη ότι ακόμη και με ένα δάχτυλο –ή μόνο με τα μάτια – μπορείς να γράψεις έναν ολόκληρο κόσμο». Άλλωστε το γράψιμο, και πιο συγκεκριμένα η ποίηση, που παλαιότερα αντιμετώπιζε με δισταγμό, τώρα πλέον είναι μία πράξη λυτρωτικής έκφρασης. Ο τρόπος να επαναστατεί, αθόρυβα αλλά αδιάκοπα.
Ο κόσμος, ένα πέλαγος από θραύσματα
μικρών προσωπικών επαναστάσεων.
Εκεί κολυμπάμε όλοι, κατά φαντασία υγιείς
με πληγές που ανοίγουν
και γεμίζουν το στόμα μας με αίμα.
Και η σκιά μου συνεχίζει να παίζει σκάκι
με ένα σπασμένο ρόδι, στον κήπο
όπου φυτρώνουν κουτσά ρολόγια, δίχως αριθμούς.
Απόσπασμα από το ομώνυμο ποίημα «Κατά φαντασίαν υγιείς»
Η ποίηση –τουλάχιστον αυτή που έχει εκδοθεί– ήρθε μετά την ALS. Ήταν κάτι που προϋπήρχε μέσα σας ή γεννήθηκε μαζί με τις αλλαγές που συνέβησαν;
Η ποίηση μπήκε στη ζωή μου στην εφηβεία. Το πρώτο ποίημα που με συγκλόνισε ήταν το «Όσο μπορείς» του Κωνσταντίνου Καβάφη και ο πρώτος ποιητής που θαύμασα ήταν ο Νίκος Καββαδίας. Τότε ξεκίνησα κι εγώ να γράφω, προσπαθώντας να δώσω διέξοδο στις εφηβικές υπαρξιακές μου αγωνίες, αλλά και σε μια άγουρη επαναστατικότητα και αναζήτηση εαυτού και ανθρώπου.
Η συνθήκη της νόσου έκανε τον λόγο να αποκτήσει άλλο βάρος. Η ποίηση έγινε από έκφραση ανάγκη.
Πώς αντιμετωπίζατε την ποίηση πριν και πώς τώρα; Τι έχει αλλάξει;
Παλαιότερα την αντιμετώπιζα με δισταγμό, λόγω της απλότητας του λόγου μου – σαν κάτι που ανήκε στους άλλους. Τώρα, η ποίηση είναι μια διάσταση στην οποία μπορώ να χορεύω, να τραγουδάω, να αγκαλιάζω ανθρώπους. Είναι πλέον μια πράξη λυτρωτικής έκφρασης.
Τι ή ποιοι σας έχουν βοηθήσει περισσότερο μέχρι σήμερα να φτάσετε έως εδώ;
Ήμουν τυχερός που από την αρχή βρέθηκαν άνθρωποι να σταθούν δίπλα μου – και ακόμη πιο τυχερός που στην πορεία ήρθαν κι άλλοι, γεμίζοντας το κενό εκείνων που έφυγαν.
Περισσότερο απ’ όλα, όμως, πιστεύω ότι με βοήθησε η ίδια η ποίηση. Έδωσε νόημα σε όλο αυτό που ζω. Η ποίηση είναι ιαματική και ο στοχασμός μια μορφή προχωρημένου διαλογισμού.
Στο «Κατά φαντασίαν υγιείς», σε κάποια αποσπάσματα μιλάτε για την απόγνωση. Κατά κάποιον τρόπο, θα λέγατε ότι σας χαρακτηρίζει αυτό το συναίσθημα;
Αν και χρησιμοποιώ σπάνια τη λέξη, το συναίσθημα είναι οικείο. Είναι εκεί όταν βρίσκεσαι αντιμέτωπος με τις ελλείψεις του ΕΣΥ. Είναι εκεί όταν καλείσαι να παλέψεις –ξανά και ξανά– με την ασφυξία του εγκλεισμού και της σιωπής.
Η απόγνωση με επισκέπτεται συχνά, αλλά δεν με ορίζει. Είναι ένα από τα πρόσωπα της διαδρομής – όπως και η σιωπή, η μνήμη, η σκιά. Το ζητούμενο δεν είναι να την αρνηθώ, αλλά να τη μεταστοιχειώσω. Στο έργο μου προσπαθώ ώστε η απόγνωση να βρει την αντιστάθμισή της – όχι στο ψεύδος της ελπίδας, αλλά στη βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης συνθήκης.
Υπάρχουν αποσπάσματα από τον Φρόυντ, τον Γιάλομ, τον Χριστιανόπουλο, τον Έλιοτ. Τι σας συνδέει με αυτά τα πρόσωπα;
Καθετί που έχω διαβάσει είναι κι ένα μικρό ταξίδι, ένας εσωτερικός διάλογος. Με κάποιο τρόπο, όλοι αυτοί έγιναν συνομιλητές μου – ο καθένας πρόσθεσε κάτι στον τρόπο που σκέφτομαι και αντιλαμβάνομαι τον κόσμο, τον άνθρωπο, την ψυχική ασθένεια, τον χρόνο, τον θάνατο. Όλοι τους με βοήθησαν να αρθρώσω τον δικό μου λόγο.
«Ο κόσμος, ένα πέλαγος από θραύσματα μικρών προσωπικών επαναστάσεων. Εκεί κολυμπάμε όλοι, κατά φαντασίαν υγιείς». Ποιες προσωπικές επαναστάσεις συνθέτουν το δικό σας πέλαγος, τον δικό σας κόσμο;
Η υπέρβαση της ακινησίας μέσω της σκέψης. Η επιμονή να μετατρέπω τον φόβο σε εικόνα και τον πόνο σε ποίημα. Η πίστη ότι ακόμη και με ένα δάχτυλο –ή μόνο με τα μάτια– μπορείς να γράψεις έναν ολόκληρο κόσμο. Η αντίσταση στην παθητικότητα. Η μετατροπή της απώλειας σε δημιουργία. Η διατήρηση της συγκίνησης, όταν όλα γύρω σου σκληραίνουν.
Αυτές είναι οι επαναστάσεις μου – αθόρυβες, αλλά συνεχείς. Σ’ αυτές κολυμπώ, μαζί με τους άλλους, αγκαλιά με τις πληγές μας.
