Δεν ξέρω πόσοι από εσάς είχατε την ευκαιρία να δείτε ή να ακούσετε τη σοπράνο, συνθέτρια και πιανίστρια Μαρίκα Κλαμπατσέα. Ο όρος avant-garde που ευρέως τη συνοδεύει, πάντα με γέμιζε επιφυλάξεις, γι’ αυτό δεν τον αναπαράγω. Ωστόσο διαπιστώνω ότι πρόκειται για μια πραγματικά ιδιαίτερη περίπτωση καλλιτέχνη, που δεν διστάζει να εκτεθεί και να αναμετρηθεί με πολύ διαφορετικές μουσικές φόρμες, να αυτοσχεδιάσει και να δοκιμάσει τα όρια της φωνής της στο έπακρο. Είναι ο τρίτος στη σειρά Απρίλης που επισκέπτεται το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, αυτή τη φορά για να μας μυήσει στην διαφορετικότητα μέσα από το “Strange fruit“, σε ένα μίγμα κλασικού με blues, gospels, spirituals, slave songs, ροκ, όπερα, μιούζικαλ ή μουσικής κινηματογράφου. Η μουσικός μιλά στο ελculture για την τέχνη της συνύπαρξης και αναρωτιέται, αν τελικά όλα όσα λέει ακούγονται σαν “strange fruit”. Τι λέτε;
ελculture: Μέσα από τις ερμηνείες και τις συνθέσεις σας αναδεικνύετε εν τέλει ιστορίες. Ποιες ανθρώπινες ιστορίες σας γοητεύουν και πόσο ταυτίζεστε με τους “πρωταγωνιστές” τους;
Μαρίκα Κλαμπατσέα: Ναι αλήθεια είναι αυτό. Κάποιες είναι προσωπικές μου ιστορίες, που ανάλογα προβάλλω μέσα από άλλα πρόσωπα, κι άλλες φορές ταυτίζομαι. Ένα παράδειγμα είναι το πρόσωπο της Καλάμιτυ Τζαίην, που με αφορμή το βιβλίο της έγραψα τη μουσική. Ένα κομμάτι της μουσικής αυτής είμαι εγώ και ένα άλλο η Kαλάμιτυ (Καταστροφή). Πάντα συγγένευα μαζί της σε κάποιες συμπεριφορές μου ενάντια στο κατεστημένο και στην πρόκληση στους κάθε λογής πουριτανούς και έτσι θέλησα να μάθω περισσότερα για το πρόσωπό της. Όταν τραγουδώ, ερμηνεύω και ταυτίζομαι και με τα δυο πρόσωπα, με αποτέλεσμα να γίνεται η φωνή μου ένρινη με αμερικανική προφορά και καταστροφική… Το ίδιο νομίζω γίνεται και στην ερμηνεία μου στο My Ηeart belongs to daddy του Cole Porter που τραγουδά η Μαίριλιν Μονρόε και που θα τραγουδήσω στο Strange Fruit. H Μαίρλιν, που ήταν και αδυναμία του πατέρα μου, με γοήτευε από μικρή και ταυτιζόμουν. Με λίγα λόγια δεν νομίζω ότι είναι συγκεκριμένες οι ιστορίες που διαλέγω γιατί πολλά γίνονται παρορμητικά χωρίς να τα τοποθετώ σε ένα πλαίσιο.
ελc: Σας αποδίδεται ο χαρακτηρισμός avant-garde. Είναι κάτι που επιδιώκετε ή που τελικά μπορεί και να σας (περι)ορίζει;
Μ.Κ.: Η μουσική που συνθέτω είναι αυτή που επιθυμώ και δεν ξέρω αν μπαίνει σε κάποια πλαίσια και στεγανά. Βεβαίως κινούμαι μουσικά στο χώρο της σύγχρονης και αυτοσχεδιαστικής μουσικής. Το γεγονός αυτό και μόνο δεν μπορεί να με περιορίζει, παρά να με απελευθερώνει. Και αυτό, ναι, το επιδιώκω!
ελc: Έχετε δηλώσει ότι νιώθετε σύμμαχος με τη διαφορετικότητα. Καλλιτεχνικά ή και προσωπικά τι μπορεί να σημαίνει αυτό;
Μ.Κ.: Ναι, νιώθω σύμμαχος με την “διαφορετικότητα” που βάζω σε εισαγωγικά γιατί δεν υπάρχει για μένα διαφορετικό. Η κοινωνία θέτει αυτά τα όρια διαχωρίζοντας τους ανθρώπους. Μιλώ και για την ομοφυλοφιλία και για το μίσος που υπάρχει απέναντι στους ομοφυλόφιλους που με εξοργίζει. Ό,τι δεν συμβαδίζει με τις κυρίαρχες αντιλήψεις δεν μπορεί παρά να ‘ναι περίεργο και διαφορετικό… Κι ας αναφερθώ στο τι μπορεί να θεωρείται διαφορετικό στον τρόπο που ένας καλλιτέχνης εκφράζεται ..και συγκεκριμένα ας μιλήσω για μένα μιας και με ρωτάτε. Είναι ίσως περίεργο να αναμιγνύω στη φωνή μου κλασσικές χροιές κι απαλούς ήχους που χαϊδεύουν τ’ αυτιά, με τραχείς ήχους βγαλμένους από τα σωθικά. Ξέρω ότι για κάποιους είναι απαγορευμένο αυτό, θα ’πρεπε να ακολουθούν το Belcanto … για μένα όμως είναι απόλυτα κανονικό και δεν υπάρχει κανένας περιορισμός, αρκεί να ‘ναι αυθεντικό. Χωράει σε μια άρια του Purcel το ροκ; Ναι, η δύναμη του ροκ είναι ισχυρή και προσθέτει παρά αφαιρεί από την ομορφιά μιας άριας. Φοβάμαι ότι στην χώρα που γεννήθηκα, στην Ελλάδα και όχι μόνο, ο συντηρητισμός και τα κλισέ που υπάρχουν ανάμεσα σ’ αυτό που ονομάζουν διαφορετικό και κανονικό είναι ασφυκτικά.
ελc: Για τη συναυλία σας επιλέξατε τον τίτλο του τραγουδιού “Strange fruit”. Τι θέλατε να σηματοδοτήσει αυτό;
Μ.Κ.: Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Το τραγούδι που τραγούδησε η Billie Holiday είναι αιχμή ενάντια στον ανελέητο ρατσισμό που αυτή τη στιγμή υπάρχει στην χώρα μας. Ο τίτλος σημαίνει και ότι η συναυλία ίσως για κάποιους να ‘ναι παράξενη, μιας κι υπάρχει ένα μίγμα μουσικής του χθες, του σήμερα, αλλά και μουσικής διαφορετικής όπως το ροκ, η όπερα αλλά και ο ελεύθερος αυτοσχεδιασμός. Αλλά και τα slave songs – τραγούδια της φυλακής που θα τραγουδήσω και η μουσική κινηματογράφου όπως το Windmills of your mind, από το έργο Υπόθεση Thomas Crown ή My heart belongs to daddy. Δεν είναι όμως για πολλούς επίσης Strange fruit η χωρίς όρια ερμηνεία;
ελc: Η ανασύνθεση της κλασικής φόρμας είναι κάτι που βρίσκει έτοιμο το ελληνικό κοινό; Και τι είναι αυτό που σας ιντριγκάρει σε αυτό το στοίχημα, του να κερδηθεί το κοινό;
Μ.Κ.: Δεν ξέρω τι ακριβώς εννοείτε λέγοντας στοίχημα. Δεν υπάρχει τίποτα προκαθορισμένο και δεν γίνεται κανείς μουσικός με σκοπό να κερδίσει ένα κοινό. Αντίθετα εκφράζει μουσικά αυτό που τον αντιπροσωπεύει. Αν επικοινωνήσει το κοινό, αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό. Όμως δεν είναι ποτέ φερέγγυο, ως προς το αν η μουσική έχει ποιότητα και κανείς δεν πρέπει να παγιδεύεται και να μπαίνει σε μια λογική “στοιχημάτων”. Θέλω να πω ότι δεν συνηθίζεται, είναι αλήθεια, η παρέμβαση σε μια άρια όπως πχ. το Estrano από την Traviata του Giuseppe Verdi ή το Laschiate mi morire του Monteverdi. Δεν ιντριγκάρομαι απλώς μέσα από αυτό, απλά εκφράζομαι. Με ενδιαφέρει να τραγουδώ και να μοιράζομαι με το κοινό, ό,τι έχω βαθειά μέσα μου. Όταν κάνουμε συναυλίες, πράγματι θέλουμε να επικοινωνήσουμε με τους ακροατές μας! Αλλά δεν φτιάχνουμε μουσική κομμένη και ραμμένη στα επίπεδα των τυχόν ακροατών μας. Δεν θα ‘πρεπε να μας αφορά αυτό.
ελc: Ο αυτοσχεδιασμός και η ανατροπή που τόσο σας χαρακτηρίζουν είναι μεταξύ άλλων, νομίζω, καρποί της ανάπτυξης της αυτοπεποίθησης και της φαντασίας. Θεωρείτε ότι η παιδεία στην Ελλάδα παροτρύνει τους νέους για κάτι τέτοιο;
Μ.Κ.: Δέχομαι τον όρο αυτοσχεδιασμό. Όμως δεν ξέρω ακριβώς τι εννοείτε με τον όρο ανατροπή… Η ανασφάλεια και η αποδοχή της είναι αυτή που οδηγεί στην αυτοπεποίθηση. Όσο για την φαντασία, πάντα την είχα ανάγκη γιατί έτσι μπορώ να φαντάζομαι ό,τι επιθυμώ ή και να ονειρεύομαι. Να συντηρώ τέλος ακόμη αυτόν τον μικρόκοσμο που τόσο έχω ανάγκη! Ωστόσο η ελληνική μουσική παιδεία, για την οποία μπορώ να μιλήσω, πιστεύω ότι κατακρεουργεί την ελευθερία του καλλιτέχνη, την προσωπική έκφραση και ερμηνεία του. Η παρτιτούρα, όσο απαραίτητη μπορεί να είναι, άλλο τόσο μπορεί και να ευνουχίζει την ελευθερία που γενναιόδωρα προσφέρει ο ελεύθερος αυτοσχεδιασμός. Είναι ανύπαρκτος ο αυτοσχεδιασμός στην Ελλάδα και η χωρίς όρια χρήση της φωνής του τραγουδιστή …και πραγματικά, μήπως είναι STRANGE FRUIT όλα αυτά που λέω;
Μαρίκα Κλαμπατσέα: Rot| Σάββατο 28 Φεβρουαρίου στις 21.30 | Cabaret Volrtaire
