Τι κοινό μπορεί να έχει ένα σούπερ μάρκετ με ένα υπαρξιακό σταυροδρόμι; Μπορεί ένας τυχαίος εγκλεισμός στα ράφια της αφθονίας ενός σούπερ μάρκετ να οδηγήσει στην αποκάλυψη του εαυτού; Στην παράσταση Σωτηρία, ο Θανάσης Δόβρης αντλεί έμπνευση από το ομώνυμο διήγημα της Χαράς Ρόμβη και μας χαρίζει ένα πορτρέτο-φόρο τιμής στον «αιώνιο άνθρωπο» – και ιδίως στη γυναίκα της μεταπολίτευσης, της επαρχίας, του χθες και του σήμερα.
Η ηρωίδα, εγκλωβισμένη ανάμεσα σε παγωμένα ράφια και ζεστές μνήμες, έρχεται αντιμέτωπη με τις σκιές της. Όμως αυτό που ξεκινά ως μια σχεδόν κωμική «γκάφα» μετατρέπεται σταδιακά σε μια κατάδυση στην ανθρώπινη μοναξιά, την ανάγκη για νόημα, την ακατανίκητη επιθυμία για ζωή.
Στον πρωταγωνιστικό ρόλο, η Μαρία Παρασύρη μεταμορφώνει τη Σωτηρία σε ένα σύμβολο με φωνή και σάρκα – μια φιγούρα γεμάτη αντιφάσεις, πληγές, χιούμορ και ανθρωπιά. Με αφορμή τη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, μιλά για τη Σωτηρία ως πρόσωπο και ως καθρέφτη συλλογικής μνήμης. Για τον άνθρωπο που γελά μες στη μαύρη νύχτα. Για τις γυναίκες που άντεξαν – και αντέχουν.
Τι σημαίνει για εσάς η «Σωτηρία» που ενσαρκώνετε; Είναι απλώς μια γυναίκα ή ένα σύμβολο;
Είναι σύμβολο με σάρκα, φωνή και ψυχή. Είναι όλες οι γυναίκες της μεταπολίτευσης από την επαρχία. Μια γυναίκα βασανισμένη από απώλειες, κοινωνικές αδικίες και φόβους που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Που ταλαντεύεται ανάμεσα στη μοιρολατρία και την αντίσταση: αποδέχεται την αδικία, αλλά συγκρούεται για να ανακτήσει τον έλεγχο. Παλεύει να ξεφύγει από την πεποίθηση ότι είναι προορισμένη να υποφέρει και η πάλη της γίνεται καθρέφτης συλλογικών τραυμάτων όλων των γυναικών που μεγάλωσαν μέσα στην καταπίεση και αναζήτησαν νόημα. Και όλα αυτά μέσα από το φίλτρο ενός ανηλεούς και ωμού χιούμορ.
Πώς διαχειρίζεστε τον συνδυασμό του κωμικού με το υπαρξιακά δραματικό; Πώς φτιάχνεται αυτή η «εύθραυστη ισορροπία» στη σκηνή;
Αυτή η μετάβαση – από το βαρύ στην ελαφρότητα – χωρίς να χάνεται τίποτα στο ενδιάμεσο, παίζει έντονα μέσα στη Σωτηρία. Και είναι χαρακτηριστικό των γυναικών της επαρχίας νομίζω. Θυμάμαι ας πούμε τη θεία μου την ημέρα της κηδείας της αδερφής της να κλαίει σπαραχτικά- ήμασταν στο σπίτι της γιαγιάς μου- να κλαίει και να γδέρνει τα μάγουλά της και ξαφνικά να γυρίζει προς το μέρος μας και να λέει εντελώς κανονικά «φάτε μωρή λίγο κρέας!». Και άλλα τέτοια πολλά. Η Χαρά Ρόμβη το γνωρίζει καλά αυτό και το τοποθετεί τόσο αριστοτεχνικά στα λόγια της Σωτηρίας, που δεν χρειάζεται να φτιάξω τίποτα. Απλά το κάνω.
Αισθάνεστε ότι η Σωτηρία θα μπορούσε να είναι και μια σύγχρονη ηρωίδα; Τι αλλάζει και τι παραμένει ίδιο στον «αιώνιο άνθρωπο»;
Το ανθρώπινο παραμένει αμετάβλητο: η μάχη με το αύριο, η ανάγκη για μια βαθύτερη αλήθεια. Τα εξωτερικά μπορεί να αλλάζουν —η μόδα, οι συνθήκες, το τι υποστηρίζεται ως «ευτυχία»— αλλά η καρδιά, ο φόβος, η δύναμη να γελάς μέσα στη μαύρη νύχτα, είναι ίδια. Πιστεύω πως ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει τα πάντα—εκτός από την έλλειψη νοήματος. Και το νόημα, συχνά, το ψάχνει εκεί που δεν υπάρχει: στον καταναλωτισμό, στην πληροφορία, στα ταξίδια, στην εισαγόμενη «ευτυχία» ακόμα και στην «ανθρώπινη γνώση» θα πω. Τα σημερινά μέσα του υπόσχονται πληρότητα, αλλά στο τέλος, όταν σβήσει το φως, μένει μετέωρος και άδειος. Αυτός ο αγώνας—να βρει νόημα και να το κρατήσει—είναι που τον καθιστά διαχρονικά τραγική μορφή.
Τι εικόνες ή συναισθήματα ξύπνησε η αναμέτρηση με εκείνες τις δεκαετίες;
Εγώ στο τέλος της δεκαετίας του 80 ήμουν 11 χρονών. Θυμάμαι το γλυκό ελληνικό καλοκαίρι, τις μαμάδες με τα ταπεράκια, τα τεράστια τραπεζώματα στο σπίτι μας με συγγενείς και φίλους με γέλια καυγάδες ανάμεσα. Θυμάμαι «στην υγειά μας», τσιγάρα παντού, εκδρομές, χωριό, πρωτομαγιάτικο στεφάνι με τη γιαγιά, ρίζες ζωντανές, θυμάμαι να κοιμόμαστε στις καρέκλες σε γάμους, βαφτίσεις, γλέντια. Υπήρχε μια αίσθηση προοπτικής στους ανθρώπους, ελπίδα, ξεγνοιασιά, ότι παίρνουμε τη ζωή μας στα χέρια μας, ότι όλα είναι δυνατά…
Τι κουβαλάτε μαζί σας φεύγοντας κάθε βράδυ από τη πρόβα;
Μια βαθιά συγκίνηση. Κατανόηση του πώς φτάσαμε μέχρι εδώ. Αποδοχή χωρίς κατάκριση.
Η φάρσα, το χιούμορ, είναι συχνά τρόποι να κρύψουμε ή να αποκαλύψουμε μια αλήθεια. Τι σας έχει διδάξει το χιούμορ στη σκηνή και στη ζωή;
Το χιούμορ είναι μαχαίρι που κόβει την υπερβολή και γκρεμίζει την έπαρση. Διδάσκει ειλικρίνεια νομίζω. Να λέω όσα νιώθω χωρίς να τα στολίζω. Είναι μια μικρή ανταρσία απέναντι στη μελαγχολία και το πένθος.
Αν μπορούσατε να πείτε μία φράση στη Σωτηρία, τι θα της λέγατε;
Σε «βλέπω» Σωτηρία. Και υποκλίνομαι στην πληγή σου και στη θέληση σου να ζήσεις!
Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου γίνεται 70 χρονών. Πώς βιώνετε τη συμμετοχή σας σε αυτή την επετειακή διοργάνωση; Ποια είναι η προσωπική σας σχέση με τον θεσμό;
Μέχρι τώρα είχα βρεθεί στο Φεστιβάλ μόνο ως θεατής. Δεν με συγκινούν τόσο τα χρόνια ενός θεσμού όσο η μνήμη που κουβαλάει. Το Φεστιβάλ έχει δώσει χώρο σε φωνές, σε τόλμη, σε ρίσκο. Φέτος ήρθαμε με τη Σωτηρία και είναι μεγάλη η χαρά μου- που θα σταθεί μια γυναίκα σύμβολο των απλών γυναικών με θάρρος στη σκηνή και η φωνή της θα προστεθεί στη συλλογική μνήμη του θεσμού.
Ιnfo παράστασης:
Θανάσης Δόβρης: Σωτηρία – Βασισμένο στη συλλογή διηγημάτων της Χαράς Ρόμβη | 19/06 – 20/06/2025 στις 21:30, 21/06/2025 στις 20:00 & στις 22:00 | Πειραιώς 260 (Ε)
