Γυναικεία λογοτεχνία. Γυναικεία περιοδικά. Βάλε το επίθετο «γυναικείος» να προσδιορίζει οποιαδήποτε λέξη και είναι σαν να ξυπνάς τον εφιάλτη. «Γυναικεία λογοτεχνία» έχω να διαβάσω από τότε που ο Ιούδας που Φιλούσε Υπέροχα. Τώρα που ξεφυλλίζω το βιβλίο θυμάμαι ότι ο Ιούδας μπορεί να φιλούσε υπέροχα, όμως η Μάιρα Παπαθανασοπούλου έγραφε χάλια. Για να μην την αδικώ, καθώς δεν τη γνωρίζω, μπορεί να ήξερε για ποιες έγραφε γι’ αυτό να μην κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια. «Ένα τρυφερό βιβλίο, γραμμένο με πολύ χιούμορ και ευαισθησία, που δείχνει ότι τα καλύτερα μυθιστορήματα τα υπαγορεύει η ίδια η ζωή». Αυτό αναφέρεται στο οπισθόφυλλο. Λυπάμαι που θα διαφωνήσω. Τα καλύτερα μυθιστορήματα τα υπαγορεύει η έμπνευση και η ικανότητα γραφής. Η ζωή υπαγορεύει τα περιοδικά και τα «γυναικεία περιοδικά» είναι μια απόδειξη ότι η ζωή πολλών γυναικών είναι αρκετά ανιαρή και εγωκεντρική. Περιστρέφεται, δηλαδή, γύρω από τις γκομενικές ανασφάλειες και τα προϊόντα με τα οποία θα πασαλειφτούν μήπως νιώσουν πιο όμορφες. Δε γράφω «μήπως γίνουν πιο όμορφες», αλλά «μήπως νιώσουν πιο όμορφες», γιατί γενικά στα γυναικεία περιοδικά υπάρχει μια διεστραμμένη αντίληψη της απόλαυσης. Οι γυναίκες χαζεύουν στα περιοδικά ημίγυμνες θηλυκές διασημότητες. Η αρχική απορία αφορά τις σεξουαλικές τους προτιμήσεις. Η πραγματικότητα είναι ότι το κάνουν για να συγκρίνουν την κυτταρίτιδά τους.
Την περασμένη Κυριακή ξεκίνησε η κωμική σειρά Girls κι όλη η Αμερική μιλάει γι’ αυτήν. Δημιουργός της είναι μια 26χρονη ηθοποιός. Η Lena Dunham. Και μόνο η ηλικία της αρκεί για να σκάσω από τη ζήλεια μου. Η κοπέλα έχει μία μόνο ταινία στο ενεργητικό της, το Tiny Furniture, που δε διαφέρει και πολύ από τα δικά μας 45m2 του Τζίτζη σε ιδέες και εκτέλεση, και ολόκληρο HBO της έδωσε το ελεύθερο να κάνει τη δική της σειρά. Με παραγωγό μάλιστα τον Judd Apatow! Η κίνηση αυτή είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Το συνδρομητικό HBO και προσπαθεί και καταφέρνει να είναι «προχώ» στις παραγωγές του. Αυτό είναι το σπίτι των πιο καθοριστικών σειρών: του Oz, του The Sopranos, του Six Feet Under και, φυσικά, του Sex and the City. Όταν, λοιπόν, στο ρεπερτόριό σου φιγουράρει η καθοριστική γυναικεία σειρά των αρχών του 2000, γιατί να μη βάλεις κάποιον άνθρωπο άξιο και αντιπροσωπευτικό της γενιάς του να εκμεταλλευτεί μυθοπλαστικά τις νέες συνθήκες και να σου φτιάξει το Sex and the City του 2010; Άλλοι χαρακτηρίζουν το Girls ως το SatC της νέας εποχής, άλλοι ως ένα αντι-SatC. Η Lena Dunham γνώριζε ότι η σειρά της δε θα απέφευγε με τίποτα τις συγκρίσεις και έκανε την πιο έξυπνη κίνηση. Στο πρώτο επεισόδιο υπάρχει μια εκτενέστατη αναφορά όταν η Shoshanna (την υποδύεται η κόρη του David Mamet, Zosia) δείχνει στην ξαδέρφη της Jessa (αυτή την υποδύεται η Jemima Kirke, κόρη του ντράμερ των Bad Company) μια αφίσα του Sex and the City και ακολουθεί ένας μονόλογος για τους χαρακτήρες της σειράς. Όλοι έχουμε κάνει κάποια στιγμή στη ζωή μας αυτήν τη συζήτηση, δηλαδή σε ποιον χαρακτήρα μοιάζουμε, και η Lena Dunham το χρησιμοποιεί ως αυτοάμυνα και ως πολιτισμικό σημείο αναφοράς ταυτόχρονα. Στο μισάωρο πιλότο προχωράει όμως σε ένα γερό update. Ναι, μεν, βρισκόμαστε πάλι στη Νέα Υόρκη και η γυναικοπαρέα αποτελείται από τέσσερα μέλη, σε νεαρότερη όμως ηλικία (λίγο μετά τα είκοσι), με πιο δύσκολες οικονομικές συνθήκες και με έπιπλα μαζεμένα από τα σκουπίδια και αναπαλαιωμένα με προσωπική τους δουλειά. Το Girls παρουσιάζει ενδιαφέρον, γιατί έχει άβολες σκηνές σεξ και ατάκες που δεν είναι αστείες με την πρώτη, αλλά καταλαβαίνεις ότι κάτι λένε για τον τρόπο που σκέφτεται ο κόσμος σήμερα. Είμαι πολύ περίεργος πόσο θα προχωρήσει η σειρά, αφού οι συζητήσεις δείχνουν να έχουν εξαντληθεί από το πρώτο κιόλας επεισόδιο. Είναι άδικο που η Lena Dunham έχει επιφορτιστεί με το να φτιάξει το Sex and the City της εποχής μας, αλλά δεν τη λυπάμαι. Το αντίθετο, τη ζηλεύω, γιατί είναι μόλις 26.
Το Girls με ενδιαφέρει βασικά για ένα λόγο. Γιατί αφήνοντας στη μέση την κουβέντα για τη «γυναικεία» δημιουργικότητα, δεν αναφέρθηκα καθόλου στη γυναικεία τηλεόραση. Για να μην μπερδευόμαστε, δεν αναφέρομαι στην ελληνική τηλεόραση τύπου «Άννα Αδριανού» και «Ελένη Ζιώγα», δηλαδή σε δύο γυναίκες που τις έχουμε ανεχτεί για λόγους πολιτικής ορθότητας. Είναι σαν τα κόμματα που ανακοινώνουν με υπερηφάνεια ότι στα ψηφοδέλτιά τους έχουν 40% γυναίκες υποψηφίους. Δεν έχει σχέση που οι περισσότερες απ’ αυτές δεν έχουν κανένα ουσιαστικό προσόν, όμως για λόγους ποσόστωσης πρέπει να βρίσκονται εκεί. Η ελληνική γυναικεία τηλεόραση, αυτή που φτιάχνεται από γυναίκες κι αυτή που απευθύνεται σε γυναίκες, είναι μια πολύ σοβαρή αιτία για να αυτοκτονήσουν όλες οι φεμινίστριες. Να μην πω πολλά. Τατιάνα Στεφανίδου και Η Ζωή της Άλλης. Η πρώτη είναι δημοσιογράφος που παρουσιάζει εκπομπές για τη σύγχρονη γυναίκα που ασχολείται με τα οικιακά, ενώ η Ζωή της Άλλης είναι μια σαπουνόπερα με γυναικείους χαρακτήρες που κυμαίνονται από τους ψυχοπαθείς μέχρι τους μειωμένης αντιληπτικής ικανότητας. Δε μιλάμε γι’ αυτά. Μιλάμε όμως για μια τηλεόραση είτε φεμινιστική είτε αντανακλαστική της γυναικείας εικόνας στην εκάστοτε εποχή.
Το Sex and the City σταμάτησε νωρίς να μιλάει για τη γυναίκα που απελευθερωνόταν από τις κοινωνικές και σεξουαλικές αναστολές, διεκδικούσε τη θέση της στην πιο ανταγωνιστική μεγαλούπολη, διαχειριζόταν το σώμα της όπως επιθυμούσε και ξόδευε απενοχοποιημένα σε παπούτσια. Από το δεύτερο κύκλο και μετά, οι τέσσερις ηρωίδες απλώς ξόδευαν για να υπάρχουν και το μοναδικό που απελευθέρωναν ήταν οι νευρώσεις τους. Η κατρακύλα που μετέτρεψε το Sex and the City από κοινωνιολογικό δοκίμιο σε άλλο ένα εξώφυλλο του Cosmopolitan έφτασε στον πάτο με τις δύο ταινίες, ίσως από τις χειρότερες των τελευταίων χρόνων, δε στερεί όμως από τη σειρά τη συμβολική της θέση στην τηλεοπτική ιστορία. Η Lena Dunham καλό θα ήταν να πάρει μαθήματα απ’ αυτήν τη δημιουργική έκπτωση και να κοιτάξει αλλού. Να παραδειγματιστεί από την Tina Fey, αυτή τη δαιμόνια δημιουργό του 30 Rock, που έχει ξεφύγει από το άγχος να αποδείξει την αξία του φύλου της και αγωνίζεται να αποδείξει εκείνη του προϊόντος της. Ή από την Amy Poehler του Parks and Recreation. Ή το Ally McBeal. Και πιο πίσω ακόμα, στο The Mary Tyler Moore Show, στο Maude και στο Murphy Brown. Αυτές οι τρεις μυθοπλαστικές ηρωίδες θα μνημονεύονται για πάντα ως σημαδιακοί χαρακτήρες για το φεμινιστικό κίνημα, ενώ οι τέσσερις της παρέας του Sex and the City έχουν καταντήσει κουίζ τύπου «Βρείτε ποια είστε». Η Lena Dunham κινδυνεύει να πέσει εύκολα σε hipster παγίδες, γιατί αυτό είναι προφανώς το πραγματικό κοινωνικό της περιβάλλον που της υπαγορεύει το Girls. Ωστόσο, προτιμώ να πατήσει τις νάρκες στην αχαρτογράφητη περιοχή των hipsters, παρά να ξαναδώ γυναίκες να αισθάνονται ότι έχουν φτάσει στο απόγειο της χειραφέτησης, επειδή μπορούν να μιλούν με τις φίλες τους για ένα πήδημα φτιάχνοντας τα νύχια τους.
