«Λέμε ο ένας τον άλλον Γερμανό, Γάλλο, Ιταλό. Δεν υπάρχει ιταλικό αίμα. Δεν υπάρχει γαλλικό αίμα. Είναι ανθρώπινο αίμα. Σε αυτή τη Γη υπάρχει μία ανθρωπότητα. Ας κάνουμε κάτι γι’ αυτό. Ας ζήσουμε! Κατά κάποιον τρόπο, η φωτογραφία ήταν ο τρόπος μου να πω στον κόσμο: “Έχουμε καλύτερα πράγματα να κάνουμε από το να αυτοκτονήσουμε”». -Tony Vaccaro
Κάθε μικρή γωνία μέσα στο σπίτι του Tony Vaccaro επιφυλάσσει και μια απροσδόκητη πρόκληση για μια φευγαλέα ματιά στη σύγχρονη ιστορία. Και όταν σε ηλικία 100 ετών άφησε την τελευταία του πνοή πριν από μερικές ημέρες, στις 28 Δεκεμβρίου 2022, το σπίτι του στην καρδιά του Μπρούκλιν, άνοιξε διάπλατα ένα παράθυρο στο παρελθόν, στις κορυφαίες στιγμές της ιστορίας αλλά και στη ζωή δεκάδων γνώριμων προσώπων που με ποικίλους τρόπους άφησαν το σημάδι τους στο πέρασμά τους.
Οι φωτογραφίες του Tony Vaccaro μπορεί να περιλαμβάνουν τον στρατηγό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου Πάτον και τη Σοφία Λόρεν ή την κυρία Ρούσβελτ και τον Τσάρλι Τσάπλιν, τον John F. Kennedy και τον Πάμπλο Πικάσο. Με 2.000 πορτρέτα διάσημων προσωπικοτήτων και 75 χρόνια φωτογραφικής καριέρας, οι πιθανότητες είναι ότι θα αναγνωρίσετε κάποιον:
«Αποφάσισα να φωτογραφίζω πορτρέτα διάσημων ανθρώπων, επειδή πάντα πίστευα ότι οι άνθρωποι που κάνουν κάτι για την ανθρωπότητα αξίζουν ένα καλό πορτρέτο», είχε δηλώσει ο Vaccaro σε συνέντευξη στην κατοικία του. «Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να έχουν πεθάνει εδώ και πολύ καιρό, αλλά έδωσαν στην ανθρωπότητα κάτι ξεχωριστό».
Και αυτός τώρα με τη σειρά του παραδίδει τη δική του παρακαταθήκη. Χιλιάδες ασπρόμαυρες και έγχρωμες φωτογραφίες. Στιγμιότυπα πολέμου και θάρρους αλλά και μοναδικές εικόνες ως φωτογράφος μόδας, ταξιδιών και διασημοτήτων για κορυφαία περιοδικά της Αμερικής.
Γεννημένος στο Greensburg της Πενσυλβάνια, στις 20 Δεκεμβρίου 1922, ο Michelantonio Celestino Onofrio Vaccaro πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στο χωριό Bonefro της Ιταλίας. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ευρώπη, ο 13χρονος Vaccaro, ορφανός και από τους δύο γονείς του, προσπάθησε να ξεφύγει από το φασιστικό καθεστώς της Ιταλίας. Έφυγε από το χωριό και ταξίδεψε μόνος του στη Ρώμη για την απόκτηση αμερικανικού διαβατηρίου. Οι υπάλληλοι του Αμερικανικού Προξενείου τον ενημέρωσαν ότι θα χρειαζόταν έως και μία εβδομάδα για να εκδοθεί το διαβατήριό του. Κατά τη διάρκεια αυτής της εβδομάδας, ο Vaccaro επισκέφθηκε το Βατικανό, όπου θαύμασε τους πολιτιστικούς θησαυρούς της πόλης.
Η εικόνα των ελληνικών και ρωμαϊκών γλυπτών στα μουσεία που θα επισκεφθεί θα του μείνει αξέχαστη και πηγαίνοντας στην Αμερική θα φοιτήσει στο τοπικό λύκειο Isaac E. Young High School δείχνοντας γρήγορα το ταλέντο του στη γλυπτική και στις τέχνες γενικότερα. Ένα από τα δημιουργήματά του στο σχολείο, ήταν μια προτομή του Λίνκολν, την οποία διατηρούσε μέχρι και το τέλος στο σπίτι του. Όμως η συμβουλή ενός καθηγητή να ακολουθήσει τον δρόμο της φωτογραφίας, έμελλε να αλλάξει την πορεία της ζωής του.
Ο Vaccaro έκανε το ντεμπούτο του ως επαγγελματίας φωτογράφος στην πρώτη γραμμή των μαχών. Με το ένα χέρι κρατούσε το όπλο και με το άλλο τη φωτογραφική μηχανή, προσπαθώντας να απεικονίσει αυτό που έβλεπε: έναν κόσμο μαχών, αίματος και θανάτου. Ήταν η εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και ο 18χρονος φοιτητής είχε καταταγεί για να υπηρετήσει στην 83η Μεραρχία Πεζικού.
Επιστρατευμένος το 1943, ο Vaccaro επέζησε από τη μάχη της Νορμανδίας και δημιούργησε αμείλικτες εικόνες από τη σύγκρουση στην Ευρώπη. Η συμμετοχή στον πόλεμο του έδωσε την ευκαιρία να μπει στην καρδιά του πεδίου της μάχης και να παρακολουθήσει τη δράση την ώρα που εκτυλίσσεται. Μέσα στον ηχηρό ήχο των πολυβόλων και των μαχών, ο Vaccaro τραβούσε τις φωτογραφίες του. Το αποτέλεσμα ήταν μια συλλογή φωτογραφιών που κατέγραφε την προέλαση μιας μονάδας από τις παραλίες της Νορμανδίας στο Βερολίνο. Οι φωτογραφίες του περιγράφηκαν αργότερα ως μερικές από τις πιο ρεαλιστικές, γραφικές, ακόμη και πιο σκληρές του πολέμου.
Μαζί με το τουφέκι M-1 που κουβαλούσε σε όλη την Ευρώπη, κρατούσε μια μικρή φωτογραφική μηχανή Argus C3 των 35 χιλιοστών που είχε αγοράσει ως έφηβος. Οι κανονισμοί του στρατού απαγόρευαν στους στρατιώτες να βγάζουν φωτογραφίες, εκτός αν ανήκαν στο Σώμα Σηματοδότησης. Όμως κατάφερε να απαθανατίσει χιλιάδες εικόνες από τον πόλεμο, τραβηγμένες από κοντά. Μετέδιδαν μια οικειότητα που συχνά στερούνταν οι φωτογράφοι του Σώματος Σημάτων, των οποίων η κινητικότητα περιοριζόταν από τις πολύ βαρύτερες φωτογραφικές μηχανές τους.
Μια από τις πιο εμβληματικές και παγκοσμίως αναγνωρισμένες φωτογραφίες του από τον πόλεμο είναι μια λήψη χαράς και ζωής. Το «Φιλί της Απελευθέρωσης» (Kiss of Liberation) τραβήχτηκε στις 14 Αυγούστου 1944, και δείχνει έναν Αμερικανό στρατιώτη, τον λοχία Gene Costanzo, να γονατίζει για να φιλήσει ένα μικρό κορίτσι, ενώ δύο χαμογελαστές γυναίκες χορεύουν μια εορταστική πόλκα στην πλατεία τής μόλις απελευθερωμένης πόλης Saint-Briac-sur-Mer στη Βρετάνη.
Μετά τον πόλεμο, εξαντλημένος συναισθηματικά, αποθήκευσε τις φωτογραφίες του και αποφάσισε να μην επιστρέψει στο πεδίο των μαχών. Αντ’ αυτού, συνέχισε την καριέρα του καταγράφοντας διάσημες προσωπικότητες της τέχνης, του κινηματογράφου και της μόδας.
Tο έμφυτο ταλέντο του Vaccaro να γνωρίζει και να γίνεται φίλος με ενδιαφέροντες ανθρώπους του παρείχε μια σταθερή ροή φωτογραφικών αποστολών. Ένα από τα αγαπημένα του μέρη, όπου συνήθιζε να περνάει τον ελεύθερο χρόνο του, ήταν το Cedar Tavern, ένα μπαρ του Γκρίνουιτς, τόπος συνάντησης πολλών επιφανών συγγραφέων και εξπρεσιονιστών ζωγράφων.
Έγινε φωτογράφος για περιοδικά όπως τα Life, Look, Time, Newsweek, Harper’s Bazaar, Town & Country και Flair και στα θέματά του περιλαμβάνονταν διασημότητες όπως η οικογένεια Eisenhower, η Georgia O’Keeffe, ο Jackson Pollock, ο Frank Lloyd Wright, η Sophia Loren, η Maria Callas και ο Federico Fellini.
Το 2016, η HBO Films παρουσίασε για πρώτη φορά το ντοκιμαντέρ “Under Fire: The Untold Story of Private First Class Tony Vaccaro” που αφηγείται την ιστορία του, πώς επέζησε από τον πόλεμο, πολεμώντας τον εχθρό, και καταγράφοντας την ίδια στιγμή την προσωπική του εμπειρία θέτοντας τον εαυτό του σε μεγάλο κίνδυνο, αναπτύσσοντας τις φωτογραφίες του μέσα σε πεδία μάχης τη νύχτα και κρεμώντας τα αρνητικά από κλαδιά δέντρων.
Η ταινία καταπιάνεται επίσης με ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων θεμάτων σχετικά με το πολεμικό ρεπορτάζ και τις φωτογραφίες, όπως αυτό της ηθικής πρόκλησης της μαρτυρίας και της καταγραφής συγκρούσεων, αλλά και τους τρόπους με τους οποίους η πολεμική φωτογραφία συμβάλλει στον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο οι πόλεμοι γίνονται αντιληπτοί από το κοινό, καθώς και την απόλυτη δυσκολία τού να παραμείνει κανείς ζωντανός κατά τη λήψη φωτογραφιών σε μια εμπόλεμη ζώνη. Η ταινία οδήγησε στην αναγέννηση της καριέρας του Vaccaro.
Οι φωτογραφίες του έχουν εκτεθεί σε κορυφαία μουσεία όπως το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη, το Μουσείο Georgia O’Keeffe στη Santa Fe, το Centre Pompidou στο Παρίσι και η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στην Ουάσιγκτον, ενώ κάποιες τις πούλησε ιδιωτικά μέσω του Tony Vaccaro Studio στο Long Island City.
Για τον εορτασμό των 100ών γενεθλίων του διάσημου φωτογράφου διοργανώθηκαν δύο εκθέσεις στη Νέα Υόρκη και τη Σάντα Φε από τη Monroe Gallery με τίτλο “Tony Vaccaro: Centennial Exhibition”. Μια pop-up έκθεση που ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες στη Νέα Υόρκη και μια δεύτερη έκθεση στη Σάντα Φε που θα ολοκληρωθεί στις 29 Ιανουαρίου 2023.
