Η Ελλάδα το 2024 μπήκε στον χάρτη με την 1η διοργάνωση της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής Τέχνης στη Σαντορίνη με έμπνευση από το Ακρωτήρι της Σαντορίνης και τον θησαυρό του Προϊστορικού Αιγαίου. Η Λουκία Θωμοπούλου είναι η ιδρύτρια και Καλλιτεχνική Διευθύντρια της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK), είναι το πρόσωπο που έχει αφιερώσει το έργο της στην ανάδειξη της κεραμικής ως σύγχρονης καλλιτεχνικής πρακτικής και της δυναμικής της τόσο ως φορέα πολιτιστικής μνήμης όσο και ως πεδίο καλλιτεχνικού πειραματισμού. Η Λουκία Θωμοπούλου μαζί με την ομάδα της συνεχίζει να εξελίσσει αυτό το έργο και να μας υπόσχεται σημαντικά πολιτιστικά γεγονότα που προωθούν τη σύγχρονη κεραμική ως μια εξελισσόμενη μορφή τέχνης.
Έτσι λοιπόν η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK) ανακοίνωσε πρόσφατα την ομάδα των επιμελητών (Anissa Touati, Σταματία Δημητρακοπούλου, Λουκία Θωμοπούλου) της δεύτερης διοργάνωσης, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο νησί της Ρόδου από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο του 2026. “Where the Day Starts” είναι ο τίτλος της BCK 2026 στη Ρόδο, η οποία θα συγκεντρώσει σύγχρονους καλλιτέχνες από τη Μεσόγειο, που είτε ζουν σε μία από τις χώρες της ευρύτερης περιοχής, είτε διατηρούν ουσιαστικό δεσμό με τη Μεσόγειο. Η Μπιενάλε θα ζωντανέψει το Νεοκλασικό κτίριο στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου, το οποίο και ανακαινίζεται υπό την επίβλεψη του Υπουργείου Πολιτισμού, και θα εγκαινιαστεί με την κύρια έκθεση της Μπιενάλε με έργα που επιλέχθηκαν μέσω ανοιχτής πρόσκλησης, έργα προσκεκλημένων καλλιτεχνών και παραδοσιακά ροδίτικα κεραμικά.
Εμείς μιλήσαμε με τη Λουκία Θωμοπούλου για την επερχόμενη BCK 2026 στη Ρόδο, το σκεπτικό πίσω από την επιλογή του νησιού, τον τίτλο της “Where the Day Starts” και τη ροδιακή κεραμική:
Η Ρόδος έρχεται μετά τη Σαντορίνη για την 2η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK). Ποιό ήταν το σκεπτικό και ποιες οι σκέψεις που σας οδήγησαν σε αυτή την επιλογή του μέρους;
Η επιλογή της Ρόδου για τη 2η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK) δεν ήταν καθόλου τυχαία. Η Ρόδος είναι ένα νησί-σταυροδρόμι πολιτισμών, ένα σύμβολο της Μεσογείου ως πεδίου διαλόγου, ανταλλαγής και συνύπαρξης. Με βαθιά ριζωμένη κεραμική παράδοση, αλλά και με έναν πολυπολιτισμικό ιστορικό πυρήνα, η Ρόδος ενσαρκώνει ακριβώς το πνεύμα που θέλουμε να αναδείξουμε σε αυτή τη δεύτερη διοργάνωση: τα κοινά μονοπάτια της κεραμικής στη Μεσόγειο, τις σχέσεις συμβίωσης μεταξύ των πολιτισμών, και το διαχρονικό φως που ενώνει τις ακτές της. Η Ρόδος έρχεται ως το νησί της συνύπαρξης συνεχίζοντας φυσικά το αφήγημα της Μπιενάλε και δίνοντας νέο βάθος και γεωπολιτική διάσταση. Καταλυτικός παράγοντας στην απόφασή μας υπήρξε η εξαιρετική συνεργασία με την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, η οποία στήριξε ουσιαστικά την πρώτη διοργάνωση. Μέσα από αυτό το νέο κεφάλαιο έχουμε τη δυνατότητα να εξελίξουμε τη συνεργασία, δίνοντας μεγαλύτερη ώθηση και διεθνή ακτινοβολία στον θεσμό.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η παρουσία και η συμβολή της κας Αλίκης Μοσχή, Επίτιμης Προξένου της Γαλλίας στη Ρόδο, καθώς και η μακρόχρονη δράση του Καταλύματος της Γαλλίας (Auberge de France), το οποίο έχει ήδη συμβάλει ενεργά στην αναβίωση της ροδίτικης κεραμικής μέσα από ένα πλούσιο πρόγραμμα με φιλοξενίες και συνεργασίες καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. H Ρόδος είναι ένα μεγάλο και εύκολα προσβάσιμο νησί, με τις απαραίτητες υποδομές για να υποδεχτεί διεθνές κοινό και σημαντικές πολιτιστικές διοργανώσεις. Η αναγνωρισιμότητα και το εκτόπισμά της μπορούν να προσφέρουν στον θεσμό της Μπιενάλε νέα δυναμική και διεθνή προβολή, κάτι που αποτελεί στρατηγικό στόχο.
Η Μπιενάλε θα φιλοξενηθεί στο Νεοκλασικό Σχολείο στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου, το οποίο και θα συγχρονιστεί και με τα εγκαίνιά του μετά την ανακαίνιση που υλοποιείται. Πώς σκεφτήκατε τη συγκεκριμένη τοποθεσία σε σύνδεση με τη θεματική και την επιμελητική προσέγγιση της 2ης Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK);
Η επιλογή του Νεοκλασικού Σχολείου στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου για τη φιλοξενία της 2ης Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK) είναι τόσο ουσιαστική όσο και συμβολική. Η ίδια η Μεσαιωνική Πόλη αποτελεί ένα ζωντανό πολιτιστικό αποτύπωμα διαδοχικών εποχών και πολιτισμών. Ο τίτλος της Μπιενάλε “Where the Day Starts” εμπνέεται από τον μυθολογικό συσχετισμό του Ήλιου με τη Ρόδο, το πρώτο μέρος που αγγίζει κάθε μέρα το φως και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου ως πεδίο διαλόγου και δημιουργίας, αλλά και στην ίδια την αναγέννηση του κτιρίου που θα τη φιλοξενήσει.
Το Νεοκλασικό Σχολείο, χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αρχιτεκτονικής της οθωμανικής περιόδου. Με την πρόσφατη αποκατάστασή του, επανεντάσσεται στο πολιτιστικό ανάγνωσμα της Ρόδου όχι μόνο ως αρχιτεκτονικό κόσμημα αλλά και ως κοινωνικός, πολιτιστικός και πνευματικός κόμβος. Αποτελεί συστατικό στοιχείο της ταυτότητας της Μεσαιωνικής Πόλης. Η επαναλειτουργία του ως χώρος πολιτισμού και τέχνης ξεκινά με τα εγκαίνια της Μπιενάλε, προσφέροντας μια νέα σκηνή για τη σύγχρονη δημιουργία. Το κτίριο θα λειτουργήσει ως χώρος φιλοξενίας της βασικής έκθεσης, και ως τόπος διαλόγου ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, την τοπικότητα και τη μεσογειακή πολυπολιτισμικότητα. Αυτός ο διάλογος βρίσκεται στον πυρήνα της επιμελητικής πρότασης της φετινής BCK.
Η σύγχρονη κεραμική θα έρθει σε διάλογο τιμώντας και με αυτόν τον τρόπο την παραδοσιακή ροδιακή κεραμική. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της που ξεχωρίζεις;
Η σύγχρονη κεραμική θα έρθει σε άμεσο και ουσιαστικό διάλογο με την παραδοσιακή ροδιακή κεραμική, όχι μόνο για να την τιμήσει αλλά και για να αναδείξει τη διαχρονική της αξία ως φορέα ταυτότητας, τεχνικής αρτιότητας και πολιτισμικών ανταλλαγών. Η ροδιακή κεραμική ξεχωρίζει για την πλούσια διακοσμητική της γλώσσα — τα φυτικά μοτίβα, τις καμπύλες γραμμές, τις γαλάζιες και καστανές αποχρώσεις — και για τη μοναδική της σχέση με το φως, τον ήλιο και τη λειτουργικότητα. Είναι μια κεραμική παράδοση που δεν διαχωρίζει ποτέ το ωραίο από το χρηστικό. Αυτή η αδιάρρηκτη ενότητα μορφής και χρήσης αποτελεί πηγή έμπνευσης για πολλούς σύγχρονους δημιουργούς.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι η Ρόδος υπήρξε ιστορικά ένα σταυροδρόμι πολιτισμών, τεχνών και αισθητικών ρευμάτων τριών ηπείρων. Η κεραμική της παράδοση αντλεί επιρροές από την Ανατολή και τη Δύση, κάτι που αποτυπώνεται τόσο στα τοπικά χρηστικά αγγεία της Αρχαγγέλου, όπως το «τακίμι» του γάμου διακοσμημένο από τις «πλουμίστρες», όσο και στη συνύπαρξη κεραμικών από το Ιζνίκ, την Ιταλία, τη Γαλλία και αλλού, που κοσμούσαν τα σπίτια του νησιού. Οι σκουτελότοιχοι στα λαϊκά σπίτια και οι πιατελότοιχοι των αρχοντικών της Λίνδου αποτελούν μαρτυρίες μιας κουλτούρας που έβλεπε την κεραμική όχι μόνο ως εργαλείο καθημερινής χρήσης αλλά και ως καλλιτεχνικό και αισθητικό τεκμήριο κοινωνικής ταυτότητας.
Η επιμελητική ομάδα αποτελείται μαζί με σένα από τρεις γυναίκες, είναι μαζί και μία κοινωνική τοποθέτηση/θέση αυτή ως προς το γυναικείο φύλο στην τέχνη και την εκπροσώπησή του;
Αναμφίβολα η εκπροσώπηση έχει σημασία, όμως για μένα η ουσία δεν είναι η έμφυλη ταυτότητα. Η επιλογή των συνεργατριών μου δεν έγινε στη βάση του φύλου αλλά βάσει της εμπειρίας και της διεθνούς δράσης τους. Πιστεύω στη συνεργασία με όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως φύλου, καταγωγής ή κοινωνικού υποβάθρου. Η σύνθεση αυτής της επιμελητικής ομάδας είναι αποτέλεσμα κοινού οράματος, εμπιστοσύνης και κοινού κώδικα για το πώς διαμορφώνουμε πολιτισμό που ενώνει.
Η Anissa Touati, μέσα από το έργο της, έχει συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός νέου οράματος για τη Μεσόγειο, συνδέοντας θεσμούς και δημιουργούς από τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ευρώπη. Αντίστοιχα, η Σταματία Δημητρακοπούλου, με το έργο της τόσο στην Art Athina, όσο και με τις συνεργασίες της με σημαντικούς διεθνείς θεσμούς, ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας στον παγκόσμιο καλλιτεχνικό χάρτη.
Η ίδια προσέγγιση χαρακτηρίζει και τη συγκρότηση της διεθνούς κριτικής επιτροπής. Τα μέλη της προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά και επαγγελματικά περιβάλλοντα, φέρνοντας γνώση γύρω από τη σύγχρονη κεραμική, την επιμέλεια, τη θεωρία της τέχνης και τη δημιουργική πρακτική. Η επιλογή τους βασίστηκε στην ικανότητά τους να αναγνωρίσουν και να αναδείξουν προτάσεις που εμπνέουν διάλογο, τόλμη και ενότητα μέσα από την τέχνη και νιώθω ιδιαίτερα ευγνώμων και χαρούμενη που όλοι αυτοί οι σπουδαίοι επαγγελματίες της τέχνης δέχτηκαν να συμβάλουν στο όραμα για την ανάδειξη της BCK σε Διεθνή Θεσμό.
“Where the Day Starts” / «Εκεί που Αρχίζει η Μέρα»: είναι ο τίτλος της 2ης Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK). Τι σημαίνει για σας αυτός ο τίτλος σε σχέση με τον θεσμό που έχετε ιδρύσει, την πρώτη Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής στην Ελλάδα;
Είναι μια φράση ελπίδας και νέας αρχής. Η Μπιενάλε δημιουργήθηκε για να φέρει στο φως τη σύγχρονη κεραμική. Ο τίτλος “Where The Day Starts” σηματοδοτεί τόσο γεωγραφικά την Ανατολή στη Ρόδο ως πρώτο σημείο της αυγής όσο και μεταφορικά μια νέα εποχή για την κεραμική στην Ελλάδα, μια εποχή εξωστρέφειας, διαλόγου και διεθνούς αναγνώρισης. Ένας τίτλος που προσδοκά να προβάλει την καλλιτεχνική δημιουργία κάτω από το φως του ήλιου αλλά και κάτω από το πνεύμα της ειρήνης και της ενότητας, που όλοι έχουμε μεγάλη ανάγκη αυτό το διάστημα με όλες τις ασχήμιες που συμβαίνουν γύρω μας. Το άνοιγμα του Νεοκλασικού Σχολείου ως χώρου πολιτισμού και τέχνης με την Μπιενάλε ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτό το όραμα. Συμβολίζει την επένδυση σε ένα μέλλον όπου η τέχνη έχει κεντρικό ρόλο.
Εύχομαι η 2η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK) να… συμπληρώστε τη φράση.
…αγγίξει τις ψυχές, να δημιουργήσει νέα δίκτυα, να γίνει σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη κεραμική και να αποδείξει πως η τέχνη με όποιο μέσο και αν εκφράζεται έχει τη δύναμη να ενώνει, να θεραπεύει και να φωτίζει.
…..μας φέρει πιο κοντά στο όραμα ενός θεσμού αντίστοιχου των μεγάλων διοργανώσεων παγκοσμίως.
