Στην έννοια του «Κάθετου Χρόνου», του χρόνου δηλαδή της προσωπικής εμπειρίας που ανασκάπτει το αίσθημα, εστιάζει το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Μιχαήλ Μαρμαρινού. Και όπως μαρτυρά το καλλιτεχνικό του πρόγραμμα οι δημιουργοί του σήμερα, Έλληνες και ξένοι, δεν σταματούν να διοχετεύουν στην τέχνη τους συναισθήματα και βιώματα που αντλούν από τους κόλπους της κοινωνίας.
Στο κάδρο συναντάμε την αναπηρία, τη βία ως αλυσίδα, την πραγματικότητα του πολέμου, την πάλη για ειρήνη, την αλήθεια σε μια κοινωνία που απειλείται το συμφέρον της, την εξορία, την τεχνολογία ως καθρέφτη της ανθρώπινης συνθήκης. Ανθρώπους που καταναλώνουν για να υπάρχουν, γυναίκες στη δίνη της πατριαρχίας, αλλά και φωνές του αραβικού κόσμου.
Παρακάτω ξεχωρίζουμε 10 θεατρικές παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026 που δίνουν φωνή σε όλα όσα συνθέτουν το παζλ που λέγεται κοινωνία, του τότε και του τώρα, σε κάθε πτυχή της, σε όλους όσους την συγκροτούν, σε όσα τη μαστίζουν.
[ 1 ]
«Το παραμύθι των λύκων» του Δημήτρη Τσικούρα (Τσικ)
10 Ιουνίου | Πειραιώς 260
Στο πλαίσιο του Gen 260, της νέας πρωτοβουλίας του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026 που δίνει βήμα στους νέους δημιουργούς, ο Δημήτρης Τσικούρας παρουσιάζει «Το παραμύθι των λύκων» που μας μεταφέρει σε μια επαρχιακή κοινωνία και μας κάνει να αναρωτηθούμε αν ο άνθρωπος μπορεί να σπάσει την αλυσίδα της βίας.
«Αυτά που ζει ο καθένας, αυτά και τον φτιάχνουν, άλλοι όμως τα χρησιμοποιούν για καλό κι άλλοι για κακό. Δεν είμαστε φτιαγμένοι όλοι απ’ το ίδιο υλικό». Η φράση αυτή βγαίνει από τα χείλη της ηρωίδας της ιστορίας σαν συνειδητοποίηση και επισφράγιση μιας μεγάλης, παράξενης και οδυνηρής ζωής. Μια ιστορία για ένα κορίτσι που γεννήθηκε κάπου στην κεντρική Ελλάδα, ένα κορίτσι όχι διαφορετικό από τα άλλα –όπως συνηθίζουν να λένε στα παραμύθια– αλλά ένα κορίτσι ίδιο με τα άλλα. Η μόνη διαφορά είναι ότι τη μέρα που γεννήθηκε 9 ή 10 λύκοι πέρασαν μες στο χιόνι έξω από το σπίτι της, όπως χαρακτηριστικά της έλεγε η μητέρα της. Ένα συμβάν σημαδιακό, σαν κάθε ζώο να συμβόλιζε και από ένα βάσανο που θα ερχόταν αργότερα στη ζωή της. «Αν μπορούσε ο καθένας μας να καταλάβει το υλικό του, θα μπορούσε άραγε και να το σμιλέψει;».
Το παραμύθι των λύκων είναι η πραγματική ιστορία μιας γυναίκας της Θεσσαλίας (1928-2017), είναι ένα όνειρο που είδε ο εγγονός της, είναι ο θάνατος του αδερφού της στον Εμφύλιο Πόλεμο, είναι ένα περιστατικό που έζησε ο γιος της, είναι η παραλογή Του νεκρού αδελφού, είναι η Μηχανή Άμλετ του Μύλλερ, είναι η Ηλέκτρα του Σοφοκλή. Πάνω απ’ όλα όμως, είναι ένα παραμύθι για την ενδοοικογενειακή βία ως επίπτωση της πολιτικής βίας, που γράφτηκε για να μιλήσει ακριβώς για αυτήν και για να θέσει το ερώτημα: μπορεί τελικά ο άνθρωπος να σπάσει την αλυσίδα της βίας;
Μέσα από έναν Χορό πέντε μορφών, τη μουσική, την κίνηση, 9 ή 10 μάσκες λύκων, 9 ή 10 παλτά, ένα βαρέλι, μία αλυσίδα, party poppers, η ιστορία του κοριτσιού αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά. Σε αυτό το παραμύθι (ή μήπως είναι εφιάλτης;) οι απόηχοι μιας ελληνικής επαρχίας που δεν υπάρχει πια, οι συμβολισμοί και οι δοξασίες μιας υπαίθρου που έχει χαθεί προ πολλού και ένας γενναίος γυναικείος κόσμος που διέσχισε σχεδόν έναν ολόκληρο αιώνα συναντιούνται σε ένα έργο που, ενώ αρχικά δεν υπόσχεται την παραμυθία τελικά την κατορθώνει μέσα από την ευεργετική δράση του θεάτρου.
[ 2 ]
“Stores” σκηνοθεσία Γιώργου Βαλαή
14 – 15 Ιουνίου | Πειραιώς 260
Στο “Stores” ο Γιώργος Βαλαής στήνει έναν χορό ανθρώπων που ψωνίζει ρούχα μέσα σε ένα πολυκατάστημα για να μιλήσει για τον καταναλωτισμό και το πόσο καθορίζει την ύπαρξή μας.
Ένα πολυκατάστημα ρούχων που θυμίζει τις γνώριμες αλυσίδες της εποχής μας. Εκεί, ένας χορός ανθρώπων δοκιμάζει ρούχα, ψωνίζει, περιμένει στην ουρά, συνομιλεί σε σύντομους διαλόγους, ξεκουράζεται, συγκρούεται, ξεγυμνώνεται, ξαναρχίζει. Τραγουδά και μονολογεί. Ονειρεύεται το μέλλον. Ξεκινώντας από αυτήν τη ρεαλιστική συνθήκη, τα επεισόδια, τα τραγούδια και οι μονόλογοι των ηρώων διαρρηγνύουν τη γραμμικότητα του ρεαλισμού και αφηγούνται ένα μωσαϊκό πεπρωμένων – μια σύγχρονη χορικότητα από ζωές παγιδευμένες στην αδυναμία των επιθυμιών τους. Ένας κόσμος που επαναλαμβάνεται, που ανακυκλώνει χειρονομίες και συμπεριφορές, σε έναν κλιματιζόμενο χωρόχρονο που οι διέξοδοί του σταδιακά εξαφανίζονται.
Οι ήρωες βρίσκονται αντιμέτωποι με την αμετακίνητη κενότητα των ημερών: μικρά πρακτικά αδιέξοδα, μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα, τη δυσκολία του να ζεις στον 21ο αιώνα. Τα όνειρά τους συνδέονται με τα προϊόντα που κρατούν στα χέρια τους, τη χαμένη ποιητικότητα μιας ζωής που είναι πια συνδεδεμένη με την κατανάλωση, ενώ κάθε ρούχο γίνεται μια πιθανή εκδοχή του ατόμου – μια υπόσχεση μεταμόρφωσης, μια δυνητική ευκτική του μέλλοντος, που άλλοτε εκπληρώνεται και άλλοτε ματαιώνεται.
Μέσα σε αυτήν τη ρεαλιστική συνθήκη, τα τραγούδια λειτουργούν σαν ρωγμές και αφηγούνται τις προσδοκίες αλλά και τις απογοητεύσεις αυτών των ανθρώπων-καταναλωτών που ψωνίζουν για να υπάρχουν, συνθέτοντας μια ευρυγώνια απεικόνιση της ζωής όπου η μυστική θλίψη ελλοχεύει κάτω από τη λάμψη του 21ου αιώνα.
Η σκηνοθεσία, βασισμένη στην ιδέα του Τσάρλι Τσάπλιν, του πώς η κωμωδία είναι τραγωδία σε μακρινό πλάνο, αξιοποιεί ολόκληρο το βάθος της σκηνής, δημιουργώντας παράλληλες εστίες δράσης. Οι χαρακτήρες συχνά αποστασιοποιούνται μεταξύ τους και απευθύνονται στο κοινό, ενισχύοντας τον παραλογισμό των καταστάσεων. Ένα μείγμα πραγματικότητας και φανταστικού, σε έναν κόσμο όπου το συνηθισμένο παρουσιάζεται ως εξαιρετικό και η παράλογη συμπεριφορά του ανθρώπου αποκαλύπτεται με χιούμορ. Η μουσική, με αφετηρία έναν ambient ηχητικό κόσμο, γεννάται μέσα από τις δράσεις των ηθοποιών –σαν αποσπασματικά ντοκουμέντα-samples– ενώ η παράσταση διατρέχει φόρμες που φτάνουν μέχρι την ποπ αισθητική της διαφήμισης. Καθώς το κείμενο μεταμορφώνεται σε ένα λιμπρέτο, αναδύεται μια κανονικότητα που εμπεριέχει την όπερα, μια πραγματικότητα που ερμηνεύεται μουσικά από τους ήρωες.
Ένα πολυκατάστημα γίνεται σκηνή όπου η κατανάλωση αποκαλύπτει –με χιούμορ και τρυφερότητα– το μυστικό δράμα της σύγχρονης ζωής.
[ 3 ]
“Sleeping Fires” του Kurō Tanino
27-28 Ιουνίου | Πειραιώς 260
Για πρώτη φορά στην Ελλάδα έρχεται ο διακεκριμένος Ιάπωνας δημιουργός Kurō Tanino με την τελευταία του δημιουργία, μια συνεργασία της Niwa Gekidan Penino –της θεατρικής ομάδας που ίδρυσε και καθοδηγεί– με το Διεθνές Φεστιβάλ Συμπεριληπτικών Τεχνών του Χονγκ Κονγκ, No Limits. Θέτει επί τάπητος την αναπηρία και τον αποκλεισμό που την ακολουθεί και μιλάει για έναν κόσμο που γίνεται αντιληπτός μέσα από την αφή, την όσφρηση, την ακοή.
Η Ίκου, τυφλή εκ γενετής, ζει στα βουνά με τον σύντροφό της, «διαβάζοντας» σώματα και συναισθήματα μέσα από την οξυμένη ευαισθησία των χεριών της. Η άφιξη της νεαρής Σάγιο, μαθητευόμενης στην τέχνη του μασάζ, ανατρέπει την εύθραυστη ισορροπία της ζωής της Ίκου. Ανάμεσα στις δύο γυναίκες αναπτύσσεται ένας βαθύς, άρρητος δεσμός, καθώς η μαθητεία γίνεται σταδιακά πεδίο αποκάλυψης τραυμάτων, καταπιεσμένων επιθυμιών και ανείπωτης οργής.
Το “Sleeping Fires” αντλεί έμπνευση από την ιστορία των τυφλών θεραπευτών μασάζ στην Ιαπωνία και εκτυλίσσεται σε μια ορεινή περιοχή βόρεια του Έντο, του σημερινού Τόκιο. Σε μια κοινωνία όπου οι τυφλοί άνδρες προστατεύονταν θεσμικά μέσω της ιεραρχικής συντεχνίας Τοντόζα (Tōdōza), οι γυναίκες παρέμεναν ουσιαστικά αόρατες, χωρίς αντίστοιχη κοινωνική ή οικονομική κατοχύρωση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το έργο φωτίζει όχι μόνο τη συνθήκη του αποκλεισμού, αλλά και τις απρόβλεπτες μορφές ελευθερίας που μπορεί να γεννηθούν έξω από τις κυρίαρχες κοινωνικές δομές.
Με τη συμμετοχή ατόμων με οπτική αναπηρία, ο Κουρό Τανίνο συνθέτει μια βαθιά αισθητηριακή εμπειρία, όπου ο κόσμος γίνεται αντιληπτός πέρα από το βλέμμα και την όραση, μέσα από τον ήχο, τον ρυθμό, την όσφρηση και την αφή. Σε ένα ρεαλιστικό και ταυτόχρονα ποιητικό σκηνικό σύμπαν, η παράσταση ψηλαφεί τον πόνο, τη μοναξιά, τη φιλία, την αυτοδιάθεση του σώματος και τη δυνατότητα επαφής με τον άλλον ως πράξη φροντίδας, πλάθοντας ένα χειμωνιάτικο αφήγημα όπου το σώμα γίνεται πεδίο γνώσης και διεκδίκησης, και η τρυφερότητα μορφή αντίστασης.
[ 4 ]
“Mothers – A Song for Wartime” της Marta Górnicka
4 Ιουλίου | Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου
Τον Ιούλιο το Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου υποδέχεται μια παράσταση σε σύλληψη και σκηνοθεσία της Marta Górnicka, με φόντο τον ξεριζωμό και είκοσι μία γυναίκες από την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και την Πολωνία, ηλικίας από 9 έως 71 ετών να συναντιούνται επί σκηνής.
«Όποιος κι αν βγει νικητής, στο τέλος κερδίζει πάντα ο πόλεμος, μωρό μου!», λέει η ίδια. Η γλώσσα του πολέμου παραμένει αμετάβλητη μέσα στον χρόνο. Οι θηριωδίες, οι βιασμοί γυναικών, η εξόντωση των αμάχων και η καταστροφή της ζωής επανέρχονται με οξύτητα στην τεταμένη παγκόσμια πραγματικότητα. Μέσα σε αυτήν τη σκληρή ιστορική διαπίστωση, το “Mothers – A Song for Wartime” αναζητά ό,τι μπορεί να απομείνει από τη φωνή, όταν η βία έχει διαρρήξει ακόμα και τη δυνατότητα του λόγου.
Μια Χορωδία που αποτελείται από μητέρες και κόρες, επιζώσες και μάρτυρες του ολέθρου που γεννούν οι ένοπλες συρράξεις, λειτουργεί εδώ ως φορέας διαφορετικών βιωμάτων και πολιτικών εμπειριών. Ανάμεσά τους υπάρχουν πρόσφυγες από τη Μαριούπολη, το Κίεβο, το Ιρπίν και το Χάρκοβο, γυναίκες που διώχθηκαν, αλλά και γυναίκες που άνοιξαν τα σπίτια τους για να υποδεχθούν άλλες. Οι μαρτυρίες μητέρων και παιδιών, ξεριζωμένων από τον πόλεμο, γίνονται το υλικό ενός έργου που αρθρώνει μια συλλογική φωνή καταγγελίας.
Η Μάρτα Γκόρνιτσκα, ιδρύτρια του CHORUS OF WOMEN στη Βαρσοβία και του POLITICAL VOICE INSTITUTE στο Βερολίνο, δίνει εδώ φωνή σε ένα πολυπρόσωπο σώμα που κουβαλά τη μνήμη των γυναικείων πολυφωνικών παραδόσεων μέσα στον χρόνο. Το έργο ξεκινά με μια shchedrivka, ένα παραδοσιακό ουκρανικό τραγούδι ευχής, συνδεδεμένο με την αναγέννηση και την ανανέωση της ζωής. Στη συνέχεια, ουκρανικά λαϊκά τραγούδια, παιδικές ρίμες, νανουρίσματα, ξόρκια και πολιτικές φράσεις συνθέτουν ένα πυκνό ηχητικό τοπίο, όπου οι επιμέρους παρουσίες παραμένουν ζωντανές μέσα στο σύνολο.
Οι γυναίκες αυτές μεταφέρουν στη σκηνή όσα έχουν ζήσει ως κοινή πνοή. Έτσι αντιστέκονται στη βαρβαρότητα, με το τραγούδι να γίνεται για εκείνες ο τρόπος να θυμούνται, να φροντίζουν η μία την άλλη και να αντέχουν.
[ 5 ]
“Four Walls and a Roof” των Lina Majdalanie & Rabih Mroué
12-13 Ιουλίου | Πειραιώς 260
Σημαντική θέση στο φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου έχουν οι «Φωνές του Αραβικού Κόσμου». Μία από τις παραστάσεις της ενότητας συνδέεται με την επιστροφή του Λιβανέζου καλλιτέχνη Ραμπί Μρουέ στην Πειραιώς 260 μετά την παράσταση “Looking for a Missing Employee” / «Ένας υπάλληλος αγνοείται» που παρουσίασε το 2024. Αυτή τη φορά συμπράττει στη σκηνοθεσία με τη σταθερή του συνεργάτρια Λίνα Ματζνταλανί στο “Four Walls and a Roof” και μαζί συνθέτουν μία αφήγηση γύρω από την εξορία αντλώντας υλικό από τη δική τους εμπειρία εκπατρισμού, τη μετακίνησή τους από τη Βηρυτό στο Βερολίνο πριν από περίπου μία δεκαετία, και αντιμέτωποι με την άνοδο της ακροδεξιάς διεθνώς.
Πώς μοιάζουν οι προσδοκίες για την ελευθερία του λόγου σε μια δυτική δημοκρατία όταν έρχονται σε σύγκρουση με την πραγματικότητα, δηλαδή τη λογοκρισία, την προπαγάνδα, τη δολοφονία χαρακτήρων και όπου αλλού αναπαράγεται η εκάστοτε κυρίαρχη κυβερνητική αφήγηση; Τελικά, πόσο ελεύθερη και ανοιχτή είναι η φιλελεύθερη δημοκρατία στην οποία ζούμε; Για να εξετάσουν αυτό το ερώτημα, οι δημιουργοί στρέφονται σε ένα ιστορικό παράδειγμα που λειτουργεί ως αντικατοπτρισμός των σημερινών μηχανισμών ελέγχου του λόγου. Σε μια ευρηματική δραματουργική κίνηση, συμπλέκουν τις σημερινές εμπειρίες λογοκρισίας με ένα ιστορικό ντοκουμέντο: την ανάκριση του Μπέρτολτ Μπρεχτ το 1947 από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων (HUAC) στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν ο ίδιος βρισκόταν σε εξορία. Με όχημα τη λίστα των παράλογων ερωτήσεων στις οποίες κλήθηκε να απαντήσει ο Γερμανός δραματουργός, η Ματζνταλανί και ο Μρουέ υφαίνουν έναν στοχασμό πάνω στην εξορία, στις διώξεις για ανατρεπτική δράση, στο διαβόητο ‘cold execution’ και την ψευδαίσθηση ενός ‘ανθρωπιστικού καταφυγίου’ σε έναν κόσμο κατακερματισμένο.
Το γεγονός μετασχηματίζεται σε θεατρικό επεισόδιο, ενώ η μνημειώδης αυτή «κατάθεση» συνομιλεί με το προσωπικό τους υλικό. Με πρωτότυπη μουσική σύνθεση του Χανς Άισλερ σε κείμενα του Μπρεχτ, η παράσταση συνδυάζει κριτικό χιούμορ, δημιουργικές παρεκβάσεις και καίρια ερωτήματα για την ευθύνη του καλλιτέχνη σήμερα. Ένα έργο που μας καλεί να αναλογιστούμε τη δική μας ευθύνη απέναντι στην Ιστορία που γράφεται σήμερα και να αναμετρηθούμε μαζί της, μέσα από ένα θέατρο που αποτολμά να ενοχλήσει, να αφυπνίσει και, δυνητικά, να μετατοπίσει τον θεατή.
Οι Λιβανέζοι δημιουργοί έγιναν διεθνώς γνωστοί μέσα από τις θεατρικές lecture-performances τους, ένα υβριδικό είδος ανάμεσα στο θέατρο, τη διάλεξη και το ντοκουμέντο. Το 2026 τιμήθηκαν με το βραβείο Theaterpreis Berlin για τη συνολική τους προσφορά στο σύγχρονο θέατρο. Στη δουλειά τους διασταυρώνουν την πολιτική με τα προσωπικά τους βιώματα από τη ζωή στον Λίβανο, αγγίζοντας, μεταξύ άλλων, και τις συνέπειες των πολέμων στην περιοχή, όπως ο εμφύλιος στη Συρία. Σταθερός πυρήνας του έργου τους είναι το ερώτημα για το καθήκον που φέρει ένας καλλιτέχνης μέσα σε ένα συγκεκριμένο πολιτισμικό και πολιτικό πλαίσιο.
[ 6 ]
«Νοχαβελάνδη» σε σκηνοθεσία Γιώργου Βουρδαμή
18-21 Ιουλίου | Θέατρο 104
Τι απομένει να κατακτήσουμε όταν έχουμε κατακτήσει τα πάντα; Η «Νοχαβελάνδη», μια μαύρη φάρσα σε πρωτότυπο κείμενο του Γιάννη Αποσκίτη και σκηνοθεσία του Γιώργου Βουρδαμή, που παρουσιάζεται στο Θέατρο 104, φωτίζει την αποικιοκρατική κληρονομιά, την απληστία και τη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου που καταναλώνει τα πάντα, ακόμα και τον ίδιο του τον εαυτό.
«[…] αυτός ο κόσμος χτίστηκε στο αίμα – αλλά τώρα μπορεί να το αγοράσει πίσω και να το πουλήσει ξανά […]», αναφέρει ο σκηνοθέτης.
Σ’ ένα ράντσο εκτροφής βισόνων στην Ντακότα, μια οικογένεια επιχειρεί να εμπορευτεί το παρελθόν της – αλλά μια ινδιάνικη κατάρα, τους ανατρέπει τα σχέδια. Μια φαντασιακή εκδοχή της Άγριας Δύσης, όπου οι γενοκτονίες γίνονται αξιοθέατα και τα τραύματα του παρελθόντος εμπορεύσιμα αφηγήματα. Χρησιμοποιώντας τη θεματική και αισθητική των γουέστερν και τον αφανισμό των φυλών της αμερικανικής ηπείρου ως ιστορικό γεγονός και παγκόσμιο αφήγημα, οι δημιουργοί σκαρώνουν μια πολιτική σάτιρα για την ανθρωπότητα και την αδηφάγα φύση της – μια παραβολή για τα πολλαπλά Ελ Ντοράντο* των τελευταίων αιώνων.
Τρεις ηθοποιοί και μία χορεύτρια παρασύρονται στη δίνη ενός ματαιόδοξου λούνα παρκ, όπου μία πρώην πορνοστάρ, ένας Κινέζος επενδυτής, ένας χρεοκοπημένος τζογαδόρος και μία Ελληνίδα οικονόμος συντονίζονται σε ξέφρενους καουμπόικους ρυθμούς, μέσα στις στάχτες του αμερικανικού ονείρου.
* Ελ Ντοράντο (ισπανικά, «ο χρυσός»): φανταστική πόλη στο βόρειο τμήμα της Νότιας Αμερικής, η οποία θρυλούνταν ανάμεσα στους Ισπανούς κονκισταδόρες ότι διέθετε άπλετο χρυσό και αμύθητα πλούτη.
[ 7 ]
“A TRIAL”των Christiane Jatahy, Wagner Moura
26-27 Ιουλίου | Πειραιώς 260
Οι Christiane Jatahy και Wagner Moura παίρνουν στα χέρια τους το κοινωνικοπολιτικό έργο του Ίψεν «Εχθρός του λαού» και το μετατρέπουν σε ένα σύγχρονο, συμμετοχικό «λαϊκό δικαστήριο», όπου η αλήθεια δεν αποκαλύπτεται απλώς αλλά τίθεται υπό κρίση με τίτλο “A TRIAL”. Δεν πρόκειται όμως για αναπαράσταση δίκης. Η παράσταση μας καλεί να πάρουμε θέση, στο τέλος μας αφήνει με το βάρος μιας απόφασης και το ερώτημα πόση αλήθεια αντέχει μια κοινωνία όταν απειλείται το συμφέρον της.
Αφετηρία είναι το σκάνδαλο που πυροδοτεί την πλοκή στο έργο του Νορβηγού δραματουργού (1882): ο γιατρός Τόμας Στόκμαν, υπεύθυνος υγειονομικού ελέγχου των δημοτικών λουτρών από τα οποία εξαρτάται η ευημερία της πόλης, ανακαλύπτει ότι το νερό είναι επικίνδυνα μολυσμένο. Συνειδητοποιεί έτσι ότι η προστασία της δημόσιας υγείας απαιτεί πολιτική δράση, κόστος και σύγκρουση. Όταν ο Στόκμαν επιμένει να μιλήσει, η πόλη –θεσμοί, Τύπος και πλειοψηφία– τον στοχοποιεί και τον βαφτίζει «εχθρό του λαού».
Η Βραζιλιάνα δημιουργός Κριστιάν Ζαταΐ, μία από τις πιο ισχυρές φωνές της σύγχρονης διεθνούς σκηνής και βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα για το Θέατρο στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2022, πιάνει το νήμα της ιστορίας από εκεί που το άφησε ο Ίψεν: ο γιατρός Στόκμαν επιστρέφει και ζητά μια δεύτερη κρίση. Όχι απαλλαγή, αλλά το δικαίωμα σε μια ουδέτερη διαδικασία που θα κρίνει τις πράξεις, τις επιλογές και τη δημόσια στάση του. Υπήρξε, τελικά, προσπάθεια υπονόμευσης της δημοκρατίας; Είναι ή δεν είναι «εχθρός του λαού»; Ο ίδιος αναλαμβάνει την υπεράσπισή του, ενώ ο αδελφός του και δήμαρχος της πόλης Πέτερ εμφανίζεται ως κατήγορος· οι υπόλοιποι χαρακτήρες παρελαύνουν με τις δικές τους εκδοχές της αλήθειας, μετατρέποντας την οικογενειακή σύγκρουση σε συλλογικό καθρέφτη.
Το εύρημα είναι ριζικό: στην απουσία δικαστών και δικηγόρων, η απόφαση περνά στο κοινό. Οι θεατές μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή ως ένορκοι και επιλέγονται δώδεκα άτομα με κλήρωση, τα οποία θέτουν ερωτήσεις και ζητούν διευκρινίσεις. Στο τέλος, αποσύρονται για να συσκεφθούν ώστε να εκδοθεί μια δημόσια ετυμηγορία, αποκαλύπτοντας όχι μόνο την υπόθεση αλλά και τις αξίες αυτών που κρίνουν, προσδίδοντας διαφορετικό τέλος από βραδιά σε βραδιά.
Στο μεταίχμιο θεάτρου και κινηματογράφου, η υβριδική σκηνοθετική γραφή της Ζαταΐ συνδυάζει ζωντανή δράση με προ-γυρισμένο υλικό και διαδικτυακές «μαρτυρίες», συνομιλώντας με τη σύνθετη οικολογική και πολιτική πραγματικότητα της Βραζιλίας. Μέσα από τον κεντρικό ήρωα Στόκμαν, ο υποψήφιος για Όσκαρ ηθοποιός, συνδημιουργός και κεντρικός ερμηνευτής Βάγκνερ Μόουρα λειτουργεί ως καταλύτης μιας σκηνικής διαδικασίας που μετατρέπει το θέατρο σε ανοιχτό πεδίο πολιτικής διαπραγμάτευσης.
[ 8 ]
«Ειρήνη» του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου
24 & 25 Ιουλίου | Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Από τη λίστα αυτή δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι παραστάσεις που θα παρακολουθήσουμε φέτος στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Η Ειρήνη του Αριστοφάνη είναι η κωμωδία του φετινού προγράμματος και την ίδια στιγμή ένα διαχρονικά κοινωνικοπολιτικό έργο. Φέτος παρουσιάζεται σε διασκευή, πρωτότυπο κείμενο και τραγούδια του Φοίβου Δεληβοριά, σκηνοθεσία και σύλληψη του Νίκου Καραθάνου.
H Ειρήνη είναι η γιορτή ενός αγροτικού κόσμου που χάθηκε, ένα κωμικό, ακατανίκητο επιχείρημα, ένα πανηγύρι του λαϊκού ανθρώπου με υλικό τους ίδιους τους καπνούς του πολέμου, ένας αναμμένος μπερντές μέσα στη φρίκη. Ο Νίκος Καραθάνος, ο Φοίβος Δεληβοριάς και ο Άγγελος Τριανταφύλλου είναι οι βασικοί συνένοχοι μιας νέας παράστασης, μιας νέας διασκευής, μιας απάντησης στην τρέλα με την τρέλα.
Η πρωτότυπη κωμωδία του Αριστοφάνη διδάχθηκε για πρώτη φορά στα Μεγάλα Διονύσια του 421 π.Χ., όπου τιμήθηκε με το δεύτερο βραβείο. Γράφτηκε σε μια κρίσιμη ιστορική συγκυρία, λίγο πριν από τη Νικίειο Ειρήνη, ως έκφραση της ελπίδας για κατάπαυση των εχθροπραξιών, η οποία και ανέτειλε χάρη στον θάνατο των φιλοπόλεμων στρατηγών, του Αθηναίου Κλέωνα και του Σπαρτιάτη Βρασίδα, στη μάχη της Αμφίπολης. Η κωμωδία αντανακλά την έντονη κοινωνική κόπωση από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και πραγματεύεται με λυρική ευφράδεια και τον γνώριμο αριστοφανικό σαρκασμό την παράλογη εμμονή στον πόλεμο και τις καταστροφικές συνέπειές του στην καθημερινή ζωή, την εργασία και την ευτυχία των ανθρώπων. Ο Αριστοφάνης αντιπαραβάλλει τη βία και το κέρδος των πολεμοκάπηλων με τη γονιμότητα, τον έρωτα και τη συλλογική ευημερία που φέρνει η ειρήνη. Παρά τη φαινομενικά ουτοπική λύση, η κωμωδία δεν είναι αφελής, καθώς αναγνωρίζει τις αντιστάσεις, τα συμφέροντα και την αδράνεια που εμποδίζουν την αποκατάσταση της ειρήνης.
Η Ειρήνη κατέχει κομβική θέση στο συνολικό έργο του Αριστοφάνη ως η άκρως συμφιλιωτική και πλέον αισιόδοξη από τις πολιτικές του κωμωδίες. Παρά τον ισχυρό δεσμό της με την εποχή που τη γέννησε, παραμένει διαχρονική γιατί φωτίζει έναν μηχανισμό που επαναλαμβάνεται μέχρι σήμερα: τους πολέμους που παρατείνονται εις βάρος των πολλών και προς όφελος λίγων. Η επιμονή του απλού ανθρώπου να διεκδικήσει την ειρήνη, ακόμα και ενάντια στη λογική της εξουσίας, καθιστά το έργο απόλυτα επίκαιρο σε έναν κόσμο όπως ο σύγχρονος, όπου οι εισβολές, η βία, οι απειλές, η ανασφάλεια και ο κυνισμός εξακολουθούν να παρουσιάζονται ως μια αναπόφευκτη πραγματικότητα.
[ 9 ]
«Τρωάδες» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου
31 Ιουλίου & 1 Αυγούστου | Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Η πιο ξεχωριστή στιγμή των φετινών Επιδαυρίων φαίνεται ότι θα είναι το διήμερο που θα παρουσιαστούν οι Τρωάδες του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου. Το κατεξοχήν ανθρωποκεντρικό και βαθιά αντιπολεμικό έργο του μεγάλου τραγωδού ζωντανεύει από ένα σύνολο είκοσι δύο ερμηνευτριών και ερμηνευτών –ανάμεσά τους μέλη της Ομάδας Εν Δυνάμει– κάθε ηλικίας, με και χωρίς αναπηρία, και με ζωντανή μουσική επί σκηνής. Όταν ένα τέτοιο έργο συναντά μια ομάδα με πρόθεση την ουσιαστική ένταξη των ατόµων µε αναπηρία στην τέχνη αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, το κοινωνικό αποτύπωμα δε γίνεται παρά να είναι ισχυρό.
Στις Τρωάδες του Ευριπίδη, τα σώματα των γυναικών δεν βρίσκονταν πάντοτε υπό αιχμαλωσία. Αν και ανήκαν σε μια βαθιά πατριαρχική κοινωνία, ήταν –για τα μέτρα της εποχής– ελεύθερα: είχαν επιλογές, όνειρα και τη δυνατότητα μιας αξιοπρεπούς ζωής. Καθώς, όμως, πλησιάζει το τέλος μιας εποχής –μιας ζωής δοξασμένης και άλλοτε απλώς υποφερτής, της ίδιας της Ιστορίας τους– οι Τρωάδες μιλούν για τη φρίκη του πολέμου μέσα από το φίλτρο του (θηλυκού) σώματος, που διαισθάνεται πως θα αντικειμενοποιηθεί και θα απανθρωποποιηθεί. Μια παράσταση για τη διαχρονική φρίκη του πολέμου και την απώλεια ως συλλογική μνήμη, μα – κυρίως– για το γυναικείο σώμα ως παγκόσμιο σύμβολο της ανθρώπινης τραγωδίας.
Στο ανέβασμα της Ελένης Ευθυμίου, οι Τρωάδες δεν είναι μόνο τα όμορφα, υγιή κορμιά των προνομιούχων γυναικών της βασιλικής οικογένειας που αναμένουν την τελική διαλογή. Τα σώματά τους αναμειγνύονται με άλλα σώματα –ανήλικα, ανάπηρα, ηλικιωμένα– που ούτε πριν τον πόλεμο αποφάσιζαν για τον εαυτό τους και που συνήθως δεν έχουν το προνόμιο της αφήγησης. Σώματα που το σύστημα αγνοεί επιδεικτικά, που η εξουσία επιλέγει με ποιον τρόπο θα διαχειριστεί ή θα αφανίσει. Σε αυτό, άλλωστε, ο πόλεμος είναι ‘δίκαιος’: εξισώνει πάντα το πολύ με το λίγο και με το καθόλου.
Κι αν όλα αυτά τα δέρματα, οι ψυχές, τα βλέμματα, οι μήτρες, οι μνήμες μπορούν να ιδωθούν συμβολικά ως οι (από πάντα) καταπιεσμένες αυτού του κόσμου, μπορούν αυτά τα υποκείμενα να ξανακερδίσουν το δικαίωμα της επιλογής; Πώς; Κραυγάζοντας το μίσος; Θρηνώντας ή γελώντας μέσα στο χάος και το αδιέξοδο; Υπάρχει άραγε τρόπος οι ηρωίδες να επαναοικειοποιηθούν τα σώματά τους;
[ 10 ]
“I-ONE” του Ιβάν Βιριπάγεφ σε σκηνοθεσία Galin Stoev
7 & 8 Αυγούστου | Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου
Στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου θα παρουσιαστεί σε παγκόσμια πρεμιέρα το νέο έργο του Ιβάν Βιριπάγεφ, “I-ONE” σε σκηνοθεσία Γκαλίν Στόεφ, που έρχεται για να ρίξει φως στην τεχνολογία ως καθρέφτη της ανθρώπινης συνθήκης και να θέσει το ερώτημα «τι απομένει όταν το “εγώ” παύει να είναι βεβαιότητα.».
Τρεις ηθοποιοί από διαφορετικές χώρες συναντιούνται στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου για την παγκόσμια πρεμιέρα του . Τον πρωταγωνιστικό ρόλο μοιράζονται η Αντιγόνη Ντυσέν από την Αυστραλία, η Σοφία Κόκκαλη από την Ελλάδα και η Καρολίνα Ζέπα από την Πολωνία, συνθέτοντας από την πρώτη στιγμή μια σκηνική συνάντηση διαφορετικών ερμηνευτικών διαδρομών.
Αντλώντας έμπνευση από τη φόρμα και το πνεύμα της αρχαίας τραγικής παράδοσης, η Μήδεια επανέρχεται ως μια νέα, σύγχρονη τραγωδία για τον 21ο αιώνα. Μια σκηνοθετική πρόταση που δοκιμάζει τα όρια του μύθου και αναμετριέται με το πιο εύθραυστο υλικό του είδους μας: την τεχνολογία, την έννοια του εαυτού και της ταυτότητας. Γραμμένο στα αγγλικά, το έργο είναι εξ αρχής διεθνές, τόσο ως προς την πρόθεση όσο και ως προς τη δραματουργική του ταυτότητα. Συνδέει τα αρχετυπικά μοτίβα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας με τη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη, φουτουριστικές σκηνικές προσεγγίσεις και μια επείγουσα υπαρξιακή διερεύνηση γύρω από την ευθύνη, τη βούληση και τα όρια της ανθρώπινης συνείδησης.
Η ιστορία μάς μεταφέρει σε ένα δυστοπικό μέλλον, στην Αμερική του 2050, όπου η ηρωίδα βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με την ενοχή, τη βία και τη διάρρηξη της ταυτότητάς της, αλλά και με μια νέα μορφή τεχνολογικής μοίρας. Η Τζούντιθ διαπράττει τη διπλή δολοφονία του θετού της γιου και της Γαλλίδας παιδαγωγού του – η οποία ήταν και ερωμένη του συζύγου της. Μια πράξη βαθιάς προσωπικής εκδίκησης που αντηχεί ως σύγχρονος απόηχος της Μήδειας του Ευριπίδη, οδηγώντας σε μη αναστρέψιμες συνέπειες. Η γυναίκα καταδικάζεται. Υποβάλλεται σε μια πειραματική ‘θεραπεία μεταστροφής’ μέσω του νευρωνικού εμφυτεύματος I-ONE, σχεδιασμένου να αναμορφώνει την εγκληματική συμπεριφορά. Ένα τεχνικό σφάλμα όμως διαγράφει τη μνήμη και τη συνείδησή της, απογυμνώνοντάς την από κάθε σταθερή αίσθηση εαυτού. Το θεϊκό στοιχείο της τραγωδίας μετασχηματίζεται εδώ σε τεχνολογικό πεπρωμένο: το εμφύτευμα παρακολουθεί, αναλύει και επεμβαίνει στη συνείδηση της Τζούντιθ, λειτουργώντας ως ένα σύγχρονο ανάλογο του Χορού στο αρχαίο δράμα.
