Τι συμβαίνει όταν ο δημόσιος υπάλληλος Ιβάν Ντμίτριτς Τσερβιακόφ φτερνίζεται κατά τη διάρκεια μιας παράστασης πάνω στον υψηλόβαθμο κρατικό υπάλληλο Μπριζάλωφ; Γιατί ο ηθοποιός που αναζητά τον τάφο του ηθοποιού Μούσκιν μοιάζει τόσο με έναν δημόσιο υπάλληλο; Και ποιο «σουξέ» παίζει σε κάθε γάμο ο Πιοτρ Ρουμπλιόφ — ο «πιανίστας» του Τσέχωφ; Ο ηθοποιός δεν πεθαίνει αντικειμενικά. Πεθαίνει όταν η αξία του εξαρτάται ολοκληρωτικά από την έγκριση του Άλλου. Κι αυτός ο Άλλος, αυτός ο Άλλος… Έτσι, ένα απλό φτέρνισμα μπορεί να γίνει η αφορμή για έναν θάνατο.
Η ομάδα Dulcinea, από τις 16 Απριλίου και για λίγες παραστάσεις, παρουσιάζει το έργο «Ο θάνατος ενός ηθοποιού», σε σκηνοθεσία της Άννας-Μαρίας Ιακώβου. Το έργο συνομιλεί με το διήγημα του Άντον Τσέχωφ «Ο θάνατος ενός δημοσίου υπαλλήλου» και μεταφέρει τον πυρήνα του στον σύγχρονο κόσμο, εκεί όπου η κοινωνική απαξίωση και η ενοχή του καλλιτέχνη έχουν πλέον εσωτερικευτεί. Στο δραματουργικό υλικό της παράστασης ενσωματώνονται επίσης θεατρικές διασκευές των διηγημάτων του Άντον Τσέχωφ «Ο Πιανίστας» και «Στο Νεκροταφείο». Αντλώντας από τη σκέψη του Theodor W. Adorno, η παράσταση προσεγγίζει την τέχνη ως πεδίο κοινωνικής ενοχής: το «λαμπερό θέαμα» συχνά οικοδομείται πάνω στην ανασφάλεια, την έκθεση και τη ματαιότητα εκείνων που το παράγουν.
Δύο ηθοποιοί, ένας μουσικός και μία δημόσια υπάλληλος συνθέτουν ένα θέατρο που σταδιακά καταρρέει, μέσα από σκηνικές εικόνες που παραπέμπουν στην αισθητική των κλόουν και των παλιών μπουλουκιών. Μια παράσταση για τη μικρή, καθημερινή απαξίωση που γίνεται εσωτερική καταδίκη.
«Τι να μας κάνει και το θέατρο την ώρα των πολέμων, των οικονομικών κρίσεων, των ανισοτήτων και των μεγάλων φόβων;», διατυπώνει στο σκηνοθετικό της σημείωμα η Άννα-Μαρία Ιακώβου. Συνεχίζοντας: «Οι ηθοποιοί φοβούνται. Οι καλλιτέχνες φοβούνται. Οι δουλειές τους δεν θεωρούνται σημαντικές και ο άνθρωπος τον 21ο αιώνα προσδιορίζεται από το επάγγελμά του. Κι όμως, οι ηθοποιοί είναι αυτές οι γενναίες, αυτές οι ευαίσθητες, αυτοί οι εύθραυστοι, αυτοί οι δυναμικοί, που επενδύουν τελικά στο συλλογικό φαντασιακό και στην κοινή εμπειρία, παρά τις απογοητεύσεις και τις ματαιώσεις. Με τον “Θάνατο ενός ηθοποιού” επιχειρούμε μια μικρή αντίσταση απέναντι στη ματαίωση που συχνά συνοδεύει το επάγγελμα του ηθοποιού. Αντιστεκόμαστε με τον τρόπο του Μπέκετ: “Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα”».
Η Άννα-Μαρία Ιακώβου μοιράζεται στο ελc το Ημερολόγιο προβών της παράστασης «O θάνατος ενός ηθοποιού»:
Τον Σεπτέμβριο ξεκίνησαν οι συναντήσεις. Τον Δεκέμβριο ξεκίνησαν οι πρόβες. Τον Φεβρουάριο είχα γενέθλια. Τον Απρίλιο έχουμε πρεμιέρα. Τον Μάιο πηγαίνουμε στη Θεσσαλονίκη. Η παράσταση λέγεται «Ο θάνατος ενός ηθοποιού».
Αυτό είναι ένα μίνι ημερολόγιο προβών. Αν ήθελα να το εμπλουτίσω, θα ξεκινούσα από πιο πίσω. Το καλοκαίρι του 2025 πεθαίνει ο Βασίλης Παπαβασιλείου. Εγώ έχω μαθητεύσει κοντά του, κάνοντας πολλή διαγενεακή παρέα. Η πρώτη μου φορά στην Επίδαυρο είναι μαζί με τον Β.Π. και την τελευταία φορά που βλεπόμαστε μου λέει πόσο σκέφτεται τον Τσέχωφ και πόσο αστείο τον βρίσκει.
Η Dulcinea έχει επιχορηγηθεί πλέον ήδη τρεις φορές, έχει μετακομίσει από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, έχει πολλά ωραία στο βιογραφικό της. Εγώ ποτέ δεν είμαι ικανοποιημένη. Με τον Κώστα Χατζηγεωργίου λέμε: «Αυτή τη φορά θα κάνουμε μια παράσταση που πραγματικά θέλουμε πολύ». Το διήγημα του Τσέχωφ «Ο θάνατος ενός δημοσίου υπαλλήλου» μας φαίνεται πολύ αστείο όταν φανταζόμαστε: κι αν ο δημόσιος υπάλληλος ήταν ηθοποιός; Κι αν ο ηθοποιός κατά λάθος φταρνιζόταν επάνω στην υπουργό πολιτισμού;
Εγκρίνεται η επιχορήγηση και ξεκινάμε αμέσως συναντήσεις μαζί με τον Αλέξανδρο Καλτζίδη. Τότε γίνονται οι πρώτες μεταγραφές. Του διηγήματος. Και ο Αλέξανδρος Καλτζίδης γράφει: «Η ντροπή δεν είναι αυτό που έκανες, αλλά αυτό που νομίζεις ότι σκέφτονται οι άλλοι».
Τον Δεκέμβριο ξεκινάνε οι πρόβες, αυτές στην αρχή. Οι πιο δημιουργικές. Οι πιο ανοιχτές. Εκεί αυτοσχεδιάζει ο καθένας πάνω στο τι σημαίνει «Ο θάνατος ενός ηθοποιού». Τότε ο Αλέξανδρος Νικολαΐδης τραγουδάει στην πρόβα το «Ήρθα κι απόψε στα σκαλοπάτια σου» προλογίζοντάς το ως εξής: «Αυτό είναι αφιερωμένο σε όσους στέκονται στο σκαλοπάτι. Ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα ανοίξει μια πόρτα. Ή έστω ένα φως».
Τον Ιανουάριο παίρνει μορφή το κείμενο και η Λένα Σιταρά, ως δραματουργός που είναι, προτείνει να ενσωματωθούν στην παράσταση και οι θεατρικές διασκευές των διηγημάτων του Άντον Τσέχωφ «Ο πιανίστας» και «Στο νεκροταφείο». Τότε είναι που βρίσκει και μια φράση του E.H. Gombrich που της αρέσει πάρα πολύ: «Η τέχνη δεν υπάρχει. Υπάρχουν μόνο οι καλλιτέχνες».
Τον Φεβρουάριο έχουμε τη φωτογράφιση στο ιστορικό κινηματοθέατρο «ΙΡΙΣ» επί της οδού Ακαδημίας. Έχουμε κοστούμια και σκηνικά. Έχουμε μουσική. Η Ζενεβιέβ Αθανασοπούλου, ως σκηνογράφος που είναι, ετοιμάζει μια μεγάλη μπορντό αυλαία, η οποία δεν θα κρεμαστεί ποτέ. Ο Χάρης Αναστασιάδης, ως μουσικός που είναι, συνειδητοποιεί ότι το “Aullay” της Yma Sumac γράφηκε για νανούρισμα. Πρέπει οπωσδήποτε να το ακούσεις.
Είναι Μάρτιος. Βάζουμε στο κείμενο ένα ψήγμα από το ποίημα «Εκείνος ο ήχος που κάνει η σιωπή» της Ηλιάνας Αντωνιάδου· ως βοηθός σκηνοθέτη που είναι, έγραψε ένα ποίημα.
Μπαίνει Απρίλιος. Ο Στέφανος Μανουσαρίδης, ως υπεύθυνος παραγωγής που είναι, λέει συνέχεια «το ‘χουμε». Καμιά φορά λέει και «το ‘λουσα». Ευτυχώς. Φαντάζεσαι να είχαμε στην ομάδα κάποιον που δεν κάνει ποτέ λάθος;
Είναι Απρίλιος. Έρχεται ο Σωτήρης Ρουμελιώτης να φωτίσει το σκοτεινό μας μυστικό. Την παράστασή μας. Ένα μυστικό που κατά κανόνα περιμένει να το μοιραστούν πολλοί πολλοί άνθρωποι.
Info:
Ο θάνατος ενός ηθοποιού
16, 17, 23, 24, 29, 30 Απριλίου στις 21:00
ΠΛΥΦΑ – Κτίριο 7Γ, Κορυτσάς 39, Αθήνα 10447, Βοτανικός
