Ένα παιδάκι βγάζει από το ντουλάπι μια ελληνική σημαία (με λαχτάρα, σαν να του την έκρυβε κάποιος εκεί) και αρχίζει να τρέχει στα σοκάκια και τους αγρούς του χωριού του, προσπερνώντας τουριστικές καρτ ποστάλ εικόνες (γάιδαρος κουβαλά σανό, ρυτιδιασμένοι αγρότες σκύβουν πάνω απ’ τ’ αμπέλια τους, μαθητές παίζουν μπάλα στην αυλή ενός παλιού σχολείου), συγκεντρώνοντας κι άλλα παιδάκια, που όλα μαζί φτάνουν σε ένα άπλωμα απέναντι από τα Φηρά και ανυψώνουν τη σημαία. Λέει η διαφήμιση: «Αυτό που για κάποιους είναι ένα κομμάτι πανί, για μας είναι ένα κομμάτι της Ιστορίας μας. Και θα κάνουμε τα πάντα για να κρατήσουμε ψηλά όσα αντιπροσωπεύει. Το χρωστάμε στα παιδιά μας. [Το όνομα της εταιρείας] Περήφανοι ως Έλληνες». Η Σαντορίνη (θυμόμαστε όλοι πόσο πληρώναμε για την καλόκαρδη και χαμογελαστή φιλοξενία;), η κρητική λύρα (νησιά είναι και τα δύο, ποιο είναι το πρόβλημά σου;), τα παιδάκια που στέκονται προσοχή μπροστά στη σημαία. Ξέρω πολλούς που θα τους άρεσε αυτή η διαφήμιση: σε αγανακτισμένους bloggers που επειδή δεν την πετυχαίνουν αμέσως μόλις ανοίγουν την τηλεόραση αρχίζουν τις συνωμοσιολογίες («Πού χάθηκε η υπέροχη διαφήμιση με την ελληνική σημαία; Μήπως δεν άρεσε σε κάποιους;»), στον ΣΚΑΪ, για τις νεοπατριωτικές ευαισθησίες του οποίου θα σας πω παρακάτω, σε ανθρώπους που συγκινούνται εύκολα με τα σύμβολα, αλλά δυστυχώς επειδή ξεχειλίζουν από συναίσθημα δυσκολεύονται να προχωρήσουν σε λογικές σκέψεις. Όπως όμως ξέρουμε, αλλά σε καμία διαφημιστική εταιρεία δεν θα σου το πουν, αυτή η κατηγορία των ανθρώπων, στην οποία σίγουρα απευθύνεται η καμπάνια (περιλαμβάνει άλλο ένα σποτ με τίτλο «Όσο υπάρχουν Έλληνες»), δεν είναι οι πιο πιστοί και αφοσιωμένοι καταναλωτές, για εντελώς απλούς δημογραφικούς λόγους, που έχουν να κάνουν με τη μόρφωση και το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο. Είναι οι άνθρωποι που όταν βρεθούν μπροστά στο ψυγείο, δεν θα προτιμήσουν το γάλα ή τη φέτα σου επειδή τους έδειξες στην τηλεόραση ένα οικογενειακό τραπέζι στην αυλή ενός πετρόκτιστου σπιτιού, αλλά θα πάρουν το διπλανό προϊόν, όποιο κι αν είναι αυτό, που δίνει προσφορά «δύο στην τιμή του ενός» και χαρίζει μια ζύμη δώρο. Ο ευσυνείδητος καταναλωτής (αυτός που ενδεχομένως να θυμάται μια κόντρα μεταξύ της γαλακτοβιομηχανίας και της Greenpeace, που έληξε με δεσμευτικές υποσχέσεις της πρώτης) δεν τσιμπάει.
Ομολογώ πως δεν έχω τσεκάρει πρόσφατα τις τιμές, αλλά να σημειώσω ότι δεν αισθανόμουν πολύ περήφανος ως Έλληνας όταν, προ κρίσης, το γάλα της συγκεκριμένης εταιρείας κόστιζε πολύ περισσότερο από ένα πιστοποιημένο βιολογικό αυστριακό γάλα το οποίο εισήγαγε αποκλειστικά σούπερ μάρκετ που κι αυτό τώρα κάπου έχει πάρει το μάτι μου ότι φωνάζει διαφημιστικά την ελληνική καταγωγή του. Γιατί δεν είναι μόνο μία γαλακτοβιομηχανία που χρησιμοποιεί τα ελληνικά σύμβολα για την προβολή της. Το έχω δει στην τηλεόραση, σε ταμπέλες στις βιτρίνες καταστημάτων που αναγράφουν «Είμαστε ελληνική επιχείρηση», στην ελληνική σημαία που υψώνεται έξω από πολυκαταστήματα. Για ποιο λόγο όλα αυτά; Για να αποφύγουν ενοχλήσεις από ακροδεξιούς; Μπα! Μάλλον για να τσιμπήσουν κανέναν φιλότιμο πελάτη, που θα βουρκώσει στο θέαμα της σημαίας και ξαφνικά θα του έρθει επιθυμία να αγοράσει παντόφλες ελληνικής βιοτεχνίας.
Η νεοπατριωτική τακτική της προβολής επιχειρήσεων και προϊόντων είναι το… Σύνταγμα της αγοράς. Αν το καλοσκεφτείς, είναι και μια επικίνδυνη τακτική. Όπως στο Σύνταγμα κατέβηκαν οι εντελώς λάθος άνθρωποι και σε εντελώς λάθος χρόνο για να διαμαρτυρηθούν και να μουτζώσουν τους πολιτικούς που οι ίδιοι εξέλεγαν, έτσι και η προβολή της εθνικής ταυτότητας είναι μια εντελώς καθυστερημένη κίνηση προσέλκυσης καταναλωτών. Όσοι εκτιμούσαν τα ελληνικά προϊόντα, έτρεχαν και τα αναζητούσαν πριν μπουν στα ράφια πανάκριβων ελληνικών ντελικατέσεν. Επίσης, όσοι εκτιμούσαν την ελληνική κουζίνα ήταν ανέκαθεν διστακτικοί με τα μεζεδοπωλεία που θυμίζουν παλιό μπακάλικο (να σταματήσει κάποτε αυτή η διακοσμητική μόδα, εντάξει;) και όλα τα πιάτα του καταλόγου τους αποδίδονταν στις συνταγές της θείας τάδε και της γιαγιάς δείνα.
Είπα ότι η σκέψη κάτω από τη διαφημιστική προβολή της ελληνικότητας είναι επικίνδυνη. Πρώτα απ’ όλα είναι παραπλανητική. Όπως αυτές οι εκπομπές του ΣΚΑΪ (Στην Πράξη ή τα πιο παρελθοντολαγνικά πορτρέτα των Ελλήνων της τέχνης και του πνεύματος), που θεωρούν πως οι Έλληνες τηλεθεατές είναι μαθητές στο σχολείο οι οποίοι χρειάζονται ιδανικά για να πορευτούν. Το ίδιο λάθος που έκανε το ελληνικό σχολείο, δηλαδή το ότι μας στέρησε μια κοσμοπολίτικη κοσμοθεωρία προκειμένου να μάθουμε να αραδιάζουμε παπαγαλία δώδεκα αποστόλους και καμιά εικοσαριά οσιομάρτυρες, το επαναλαμβάνει ένα κανάλι που επί του σκανδάλου του Αγίου Όρους έδειχνε καθαγιαστικά για την υπόθεση ντοκιμαντέρ χωρίς συντελεστές, ενώ τώρα έχει αφοσιωθεί στην κάθαρση του ελληνικού ποδοσφαίρου. Ας μην επιμείνω στο θέμα τηλεόραση – θα είχα αρκετά να πω για την ΕΡΤ3, αλλά και για τους ηθοποιούς που μετά από τις αρπαχτές-αθλιότητες τώρα θυμήθηκαν να γκρινιάξουν για τα τούρκικα.
Το λάθος της γαλακτοβιομηχανίας (αλλά και της κάθε επιχείρησης) που ερεθίζει τον πατριωτισμό των καταναλωτών, δεν είναι ότι δεν κατανοεί τα στατιστικά στοιχεία για το εκλογικό σώμα – αλλιώς θα ήξερε ότι το target group στο οποίο απευθύνεται είναι αδύναμο. Είναι ότι ανάβει μια σπίθα, έστω μια υβριστική αντιπαράθεση στο YouTube, σε μία επικίνδυνη εποχή στην οποία αν δεν υιοθετείς ανεπιφύλακτα τα ελληνικά σύμβολα θεωρείσαι προδότης.
