Τρεις γυναίκες με ρίζες από τη Μικρά Ασία τα ‘φερε έτσι το νήμα της μοίρας να ενώσουν τις δυνάμεις τους. Το αποτέλεσμα η έκθεση «Από Μελάνι σε Μετάξι». Η εικαστικός Νικομάχη Καρακωστάνογλου έβαλε τα σχέδια και την αισθητική της και από το μελάνι, η ιστορικός τέχνης και τρίτης γενιάς βιοτέχνης χαλιών με την πρωτοβουλία Art Rug Projects της, Ηλέκτρα Σουτζόγλου, τα μετέτρεψε σε χαλιά μεταξωτά. Η τρίτη της παρέας η εθνολόγος Βιργινία Ματσέλη με την τεχνογνωσία της και την αγάπη της για το μετάξι έδωσε την ιδέα για το πού θα εκτεθούν αυτά τα έργα τέχνης: Στον ιστορικό χώρο της Νηματουργίας Μέντης – Αντωνόπουλος (ΝΗ.Μ.Α.)
του Μουσείου Μπενάκη, στην οδό Πολυφήμου 6 στα Κάτω Πετράλωνα. Στον εκθεσιακό χώρο που φιλοξενεί την έκθεση συναντήθηκα με αυτές τις τρεις γυναίκες κι αφού βγάλαμε τις φωτογραφίες μας καθίσαμε πάνω στο μεταξωτό χαλί με τη Νικομάχη και την Ηλέκτρα που αλληλοσυμπλήρωναν η μία την άλλη και ξεδίπλωναν τις μεταξένιες τους ιστορίες.
Eίμαστε στη Νηματουργία Μέντης – Αντωνόπουλος (ΝΗ.Μ.Α.) και εσείς τώρα κάνατε να τολμήσω να πω γυναικεία «κολεγιά» με τρεις γυναίκες, τρεις γενιές.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Να την πεις απροκάλυπτα.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Πάρα πολύ περήφανες για αυτό. Είναι τρεις γενιές που ήρθανε μαζί για να δημιουργήσουν κάτι πολύ δημιουργικό, ξεχωριστό και πάρα πολύ προσωπικό κιόλας. Κυρίως προσωπικό.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Ναι, κυρίως προσωπικό και τα υπόλοιπα ήρθαν από μόνα τους.
Είναι προσωπικό επειδή εμπλέκεστε γενεαλογικά κιόλας από τη Μικρά Ασία;
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Ακριβώς γι’ αυτό και από τις καταγωγές της καθεμιάς. Δηλαδή και οι τρεις ερχόμαστε από οικογένειες που έχουν σχέση με το νήμα και την ύφανση. Ο πατέρας μου κι ο παππούς μου, ήταν στη Σμύρνη υφαντουργοί.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Εμένα από την Σπάρτη (Ισπάρτα) της Μικράς Ασίας, ταπητουργός ο παππούς μου.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Και της κυρίας Βιργινίας επίσης ο μπαμπάς και η οικογένειά του είχαν μεταξουργία στη Χίο της Μικράς Ασίας. Οπότε με έναν τρόπο το νήμα που κρατάμε μέσα μας, είναι σαν να ήρθαμε και να το πλέξαμε καιοι τρεις μεταξύ μας τώρα.
Και έχουμε ένα νήμα το οποίο πλέκουν τρεις γυναίκες, που η μία είναι εικαστικός, η άλλη είναι εθνολόγος και η άλλη είναι ιστορικός τέχνης. Αλλά με μια οικογένεια που είσαστε ακόμα ενεργοί στην κατασκευή χαλιών.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Ναι, ανήκω στην τρίτη γενιά της οικογενειακής μας επιχείρηση. Ο παππούς μου ήταν ταπητουργός από τα Ισπάρτα της Μικράς Ασίας. Με τη Μικρασιατική καταστροφή του ’22 ήρθε στην Ελλάδα. Τα έχασε όλα, ξεκίνησε ξανά εδώ, μετά πήρε τη σκυτάλη ο πατέρας μου που ουσιαστικά ξεκίνησε το εμπόριο χαλιών κι εγώ με το μικρό μου λιθαράκι ξεκίνησα το Art Rug Projects. Συνδύασα το κομμάτι της σύγχρονης τέχνης, δουλεύω 15 χρόνια σε αυτόν το χώρο, με την ιστορία της τέχνης και με την ταπητουργία και τον χώρο των χαλιών: Πώς αυτά μπορεί να έρθουν μαζί. Και προσκαλούμε καλλιτέχνες να κάνουμε συνεργασίες, όπου πλέον το χαλί το χρησιμοποιούν σαν ένα καινούργιο υλικό. Δεν είναι designer rugs. Είναι ξεκάθαρα το πώς ένας καλλιτέχνης θα πάει από το γλυπτό στη ζωγραφική, από τη ζωγραφική σε κάτι άλλο.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Είναι στην πραγματικότητα σαν να προσκαλεί έναν καλλιτέχνη η Ηλέκτρα να αλλάξει στιγμιαία υλικό έκφρασης. Που σημαίνει ότι για μένα, ας πούμε, ήταν ότι από τα νερά που χρησιμοποιούσα τα μελάνια, να χρησιμοποιήσω το μετάξι από κάποιον που χρησιμοποιεί τα λάδια, να μεταφράσει τα λάδια του σε ένα μεταξωτό νήμα σε ένα νήμα, το οποίο μπορεί να είναι μπαμπού, μπορεί να είναι μαλλί, οτιδήποτε. Αυτό που είναι πάρα πολύ σημαντικό είναι ότι ουσιαστικά σε προσκαλεί και σε προκαλεί ως εικαστικό να αλλάξεις μέσο και τελικά να δεις αυτή η αλλαγή του μέσου τι κάνει στην εικαστική σου γλώσσα. Το οποίο όταν δεν το ξέρεις σαν υλικό χρειάζεσαι πάρα πολύ καιρό έρευνας. Όταν όμως κάποιος έρχεται με την εμπειρία που έχει εκείνη και ο πατέρας της από πίσω και σου φέρνουν τη δική τους εμπειρία στην αλλαγή του υλικού, αυτό είναι κάτι το οποίο εκείνη τη στιγμή στο κάνει εσένα ως εικαστικό πάρα πολύ εύκολο.
Εσένα Βιργινία τι συναισθήματα σου προκαλεί αυτή η έκθεση;
Βιργινία Ματσέλη: Αυτή η έκθεση εδώ -με τα χειροποίητα μεταξωτά χαλιά- που έγινε από την Ηλέκτρα και τη Νικομάχη και με τη συμβολή του Νήματος του Μουσείου Μπενάκη με έκανε ξαφνικά να γυρίσω πίσω. Όλο αυτό το πράγμα μέσα μου και το γεγονός ότι βρεθήκαμε και οι τρεις με αυτή την ίδια καταγωγή, ενεργοποίησε μέσα μου πολλές μνήμες. Γεννήθηκα σε ένα χωριό τότε, σήμερα είναι ο Δήμος Άργους Μυκηνών που ήταν εγκατάσταση των προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Εκείνη την εποχή, δηλαδή, αμέσως μετά την εγκατάστασή τους, δύο τρία – χρόνια μετά, κάποιοι ταπητουργοί που είχαν έρθει από την Σπάρτη και από άλλες περιοχές της Μικράς Ασίας, όπως ήταν οι: Εμφιετζόγλου, Εφραίμογλου, Σουτζόγλου, πήγαιναν αργαλειούς στις Μικρασιάτισσες γυναίκες και έφτιαχναν τα χαλιά τους κι έτσι και διατηρήθηκε αυτή η τέχνη της ταπητουργίας στον μικρασιάτικο αυτό πληθυσμό, τέχνη από τη χαμένη τους πατρίδα, από τη μια και από την άλλη ήτανε πολύ σημαντικό, γιατί κέρδιζαν χρήματα και μπορούσαν να επιβιώσουν που ήταν πολύ δύσκολα τα πρώτα χρόνια. Θυμάμαι τη μητέρα μου που μου έλεγε, όταν πια είχα μεγαλώσει και ήμουνα 10 – 12 χρονών: Όταν μεγαλώσεις θα μου φέρεις έναν αργαλειό να σου φτιάξω ένα χαλί, να το έχεις για την προίκα σου, ένα μεταξωτό χαλί για την προίκα σου. Γιατί στη Νέα Κίο οι Μικρασιάτες γύρω στο 1925 – 26, κάπου εκεί, δηλαδή αμέσως μετά που άρχισαν κάπως να προσαρμόζονται στην περιοχή, η οποία ήταν ένα έλος και παίρνανε δάνεια -τα έχω βρει σε προσφυγικά βιβλιάρια- για να αγοράσουν μουριές, να φυτέψουν μουριές και κινίνα, γιατί τους σκότωνε η ελονοσία, φτιάξανε εργοστάσιο μεταξουργίας, στο οποίο εργοστάσιο και η μητέρα μου πήγαινε και δούλευε. Και βεβαίως ήταν μια πολύ ωραία κατάσταση τότε, όσο μπορούσε να ήτανε. Όμως αυτό το εργοστάσιο το ’41 βομβαρδίστηκε με τη γερμανική κατοχή και δεν λειτούργησε ποτέ πια και οι Μικρασιάτες εκεί παίρνανε δάνεια για να αγοράσουν μουριές, να τις φυτέψουν και να κάνουν κουκούλια, όπως τα κάνανε και στην Κίο της Μικράς Ασίας. Μου ξυπνάει πολλές μνήμες, γιατί στη Νέα Κίο, στα είκοσι έξι μου χρόνια, μετά από μία πενταετή θα έλεγα, μεγάλη έρευνα που έκανα, όπου υπήρχαν εγκαταστάσεις προσφύγων σε όλη την Ελλάδα, έκανα ένα μικρό λαογραφικό μουσείο με τις μνήμες, με τα χαλιά, με όλα αυτά τα πράγματα. Και ξαφνικά τόσα χρόνια μετά, όλη αυτή η δημιουργία της έκθεσης μου ξαναέφερε τις παλιές μνήμες και την αγάπη μου.
Το χαλί εικαστικά ανήκει και στο πάτωμα να το πατάμε και στον τοίχο. Εσύ τώρα στη νέα γενιά αστικών ανθρώπων. Πώς το επανασυστήνεις ως έργο τέχνης;
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Επειδή εγώ καταρχάς πάντα όταν παρουσιάζω τη δουλειά μου, λέω ότι είμαι γλύπτρια. Και όταν λοιπόν έρχεται κάποιος και βλέπει τα γλυπτά μου, πάντα του λέω χάιδεψέ τα. Όμως στα ζωγραφικά μου σχέδια ποτέ δεν μπορώ να πω σε κάποιον χάιδεψέ τα. Ίσα ίσα του λέω προσοχή, είναι πολύ ευαίσθητα. Οπότε εγώ σε αυτή τη μετάβαση υλικού, είχα την ευκαιρία να φτιάξω δισδιάστατα θεωρητικά σχέδια, τα οποία μπορούσα να σου πω: Χάιδεψέ τα.
Αυτό κάνω αυτή τη στιγμή πάει το χέρι μου ασυναίσθητα.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Ναι, κι αυτό ήταν κάτι πάρα πολύ σημαντικό για τον τρόπο που δουλεύω. Τελικά κάτι που είναι δισδιάστατο, να μπορείς να το απολαύσεις μέσα από μια ακόμα διάσταση των αισθήσεων που είναι η αφή.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Και τα συγκεκριμένα έργα δεν θα μπορούσαν να γίνουν με άλλο υλικό. Το μετάξι είναι αυτό που νομίζω συνδέει πάρα πολύ τη Νικομάχη και μπορεί να μεταφράσουμε τα έργα της σε μετάξι, σε μεταξωτά χαλιά. Η Νικομάχη δουλεύει πάρα πολύ με το φως και το νερό και αυτό πώς μπορείς να το κάνεις; Αυτό ήταν και ένα από τα challenges που είχαμε μεταξύ μας. Πώς θα μπορούμε να το μεταφράσουμε; Γιατί εμείς δεν πάμε να κοπιάρουμε ένα έργο τέχνης. Πάμε να δούμε πώς με το νέο αυτό υλικό και αυτό το μέσο μπορούμε να το μεταφράσουμε καλύτερα. Οπότε το μετάξι επειδή έχει αυτή την τρομερή ιδιότητα με το φως να αλλάζει, άμα δεις, άμα πας γύρω γύρω το βλέπεις, αλλάζουμε τον φωτισμό, αλλάζει όλο. Το πιάνεις, αλλάζει …και έτσι είναι ένα ζωντανό πράγμα, όπως είναι και το φως και το νερό, γι’ αυτό και τα χαλιά αυτά είναι ολομέταξα.
Η συνάντηση πώς έγινε; Πώς δημιουργήθηκε αυτή η συνεργασία; Καθόσασταν πάνω σε ένα χαλί καλή ώρα όπως καθόμαστε εμείς;
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Όχι, ζούσα χρόνια στο εξωτερικό και όταν επέστρεψα ήθελα πάρα πολύ να γνωρίσω πιο πολύ τους καλλιτέχνες στην Ελλάδα. Τους νέους καλλιτέχνες και είχα δει μια έκθεση της Νικομάχης πριν κάποια χρόνια. Δεν είχαμε γνωριστεί και απλώς της έστειλα ένα μήνυμα «Γεια σου, είμαι η Ηλέκτρα Σουτζόγλου θα ήθελα να βρεθούμε» και κατέληξα να πηγαίνω στο ατελιέ της μετά από μία εβδομάδα και μιλούσαμε τρεις ώρες, αλλά δεν ασχοληθήκαμε με το θέμα χαλιού. Απλά γνωριστήκαμε και από εκεί ξεκίνησε μια συνεργασία που έγινε φιλία και συνεχίζουμε.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Κι επίσης είναι κάτι που μας είχε πει κάποτε κάποιος ότι αυτό είναι μία συνεργασία υπομονής. Και η αλήθεια είναι ότι από το 2019 ξεκινήσαμε να συζητάμε τι θα κάνουμε, τι έργα, ποια θα είναι, πώς θα είναι. Πήρανε πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα τα δείγματα που κάναμε.
Γίνανε δοκιμές υποθέτω.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Πάρα πολλές δοκιμές που τα στέλναμε στην Ινδία, μας φέρνανε πίσω τα δείγματα, τα διορθώναμε ξανά. Καταρχάς είχε ως συνεργασία ένα πολύ μεγάλο σεβασμό στον οριζόντιο χρόνο που είχε ο καθένας στη ζωή του. Δεν βιάσαμε τίποτα.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Είπαμε θα γίνει και θα γίνει σωστά. Γιατί ψάχναμε και σε ποιον χώρο θα τα εκθέσουμε. Είχαμε βρει κάτι, δεν ήμασταν σίγουροι και έτσι βρεθήκαμε εδώ πέρα, σε αυτό το τρομερό χώρο στο ΝΗ.Μ.Α.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Το οποίο προέκυψε γιατί πήρα την κυρία Βιργινία να τη ρωτήσω που ξέρει τα πάντα στην Αθήνα, με έναν τρόπο την παλιά Αθήνα. Είχαμε πει ότι θέλαμε ένα νεοκλασικό, το οποίο να είναι εγκαταλελειμμένο, οπότε να έχει την έννοια του οίκου, αλλά όχι την αίγλη και την αστική ένταση και ζητήσαμε να τη συναντήσουμε. Μας είπε «Κορίτσια έχω κάπου να σας πάω σε ένα πιλοποιείο που έχει εγκαταλειφθεί και μάλλον θα εξαφανιστεί γιατί αγοράζουν το κτίριο». Μας πάει εκεί που ήταν σε πάρα πολύ κακή κατάσταση, οπότε δεν μας ενδιέφερε. Πίνοντας έναν καφέ μαζί της μετά από αυτή τη συνάντηση μας λέει «Βρε κορίτσια, θέλετε να έρθετε και στον δικό μας χώρο; Δεν το λέω γιατί δεν θέλω να σας φέρω σε εμάς, αλλά νομίζω ότι θα σας κάνει».
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Σημείωση δεν ήταν ο δικός της χώρος, το ΝΗ.Μ.Α. που πήγαμε δίπλα με τα μηχανήματα, αλλά εδώ που ήταν ουσιαστικά τα αρχεία σαν μια αποθήκη.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Ουσιαστικά ήταν όλα τα ράφια γεμάτα με τα αντικείμενα που βλέπεις αλλά άνω κάτω.
Εγώ τώρα βλέπω μια τάξη εδώ.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Το βλέπουμε λοιπόν και λέμε φανταστικό, αλλά της λέω: κυρία Βιργινία, θα πρέπει να τα τακτοποιήσουμε αυτά. Δεν λέει η γυναίκα τίποτα. Και τελικά όταν έρχεται η στιγμή να φτιάξουμε την έκθεση, μένουμε εδώ μέσα τέσσερις μέρες, πέντε άτομα όπου κατεβάζουμε όλα ό, τι βλέπεις έχει κατέβει στο πάτωμα κι αρχίζω και το συντάσσω χρωματικά. Αυτό το ντεγκραντέ που βλέπεις των χρωμάτων, το οποίο ήταν λυτρωτικό ακόμα και για μένα. Κι ενώ ήταν πάρα πολύ δύσκολη δουλειά, γιατί είχε πάρα πολλή σκόνη, είχε πολλή μεγάλη ένταση και έπρεπε να τα αγαπήσεις αυτά για να τα ανασυντάξεις -κάποια ήταν βρώμικα. Δεν ήθελες να τ’ αγαπήσεις και όμως τελικά μέσα από αυτή τη διαδικασία ήταν ο τρόπος αληθινά να μπούμε μέσα στον χώρο, να γίνουμε μέρος αυτού του αρχείου, να ανασυνταχθεί το αρχείο ανά ποιότητα υλικού και χρώμα και τελικά να δημιουργηθεί αυτή η αρμονία που υπάρχει αυτή τη στιγμή στα ράφια, που είναι η προϋπόθεση για να μπορέσεις να εκθέσεις κάτι.
Και είναι μέρος της εμπειρίας και για μένα ως θεατή που θα περάσω και θα δω μια αλληλουχία χρωμάτων που δεν είναι ατάκτως ερριμμένα.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Βέβαια και αν θες και με ποιο ήθος μπαίνεις σε έναν χώρο. Αυτό είναι ένα μικρό μουσείο. Οφείλεις κάτι σε αυτό. Σου δίνει ένα περιβάλλον πολύ αξιοσημείωτο.
Το κάθε μεταξωτό χαλί – έργο έχει και ένα όνομα, υποθέτω.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Ναι, τα οποία έρχονται από τη σειρά των σχεδίων που διαλέξαμε. Που είναι βέβαια μοναδικά, δεν έχουν editions και έχουν τον ακριβές τίτλο του έργου τον οποίο μεταφράσαμε.
Έχοντας μεγαλώσει μέσα στην κατασκευή: το σέβεσαι, το αγαπάς… τι νιώθεις για αυτό που λέμε χαλί. Γιατί υπάρχει μια μετάβαση δεν έφτασες ξαφνικά να το αντιμετωπίσεις ως έργο τέχνης.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που είχαμε παντού χαλιά. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που είχαμε χρώμα. Ο πατέρας μου κάθε Κυριακή, ήμασταν πολύ τυχεροί, μας έδειχνε μια αντίκα. Ένα καινούργιο απόκτημα. Κάτι που θυμόταν και ήθελε να το μοιραστεί. Οπότε μεγάλωσα σε αυτό το πλαίσιο. Βέβαια, για να είμαι ειλικρινής, δεν είχα σκεφτεί ότι θα μπω στην οικογενειακή επιχείρηση. Ακόμα και όταν γύρισα από την Αγγλία, συνέχισα στον χώρο της τέχνης. Αλλά σιγά σιγά πήγαινα δούλευα με τον πατέρα μου. Άρχισα να αναρωτιέμαι, να ρωτάω πράγματα. Και έτσι μετά κάποια στιγμή του λέω «θέλω πάρα πολύ να δουλέψουμε μαζί. Αλλά θα ‘θελα να σου προτείνω και κάτι». Έτσι ξεκίνησε το Art Rug Projects με αυτές τις συνεργασίες, να υπάρχει αυτή η γεφύρωση. Το χαλί είναι κάτι το οποίο το αγαπάω πάρα πολύ και όσο το μαθαίνω τόσο πιο πολύ το αγαπάω. Έχει τρομερή ιστορία, χρειάζεται αρκετή γνώση κάποιος για να «καταλάβει» το χαλί. Προφανέστατα τα χρώματα, τα σχέδια, όλα αυτά είναι κάτι πολύ ελκυστικό, αλλά νομίζω ότι επειδή και ο πατέρας μου έχει τρομερό πάθος γι’ αυτό που κάνει, κάπως κι εγώ μέσα μου υπάρχει στο DNA και νομίζω ότι ανέκαθεν έβλεπα το χαλί σαν έργο τέχνης. Κι είναι το χαλί κάπως παρεξηγημένο στον χώρο της τέχνης, επειδή είναι και κάτι χρηστικό, ενώ έναν πίνακα δεν το βάζεις στο πάτωμα, να κάτσουμε εδώ πέρα και να μιλήσουμε. Αυτό κάπως μπλέκεται μεταξύ του κόσμου του ντιζάιν και του χώρου της τέχνης. Το αγαπάω και στις δύο του μορφές, αλλά αυτό που θέλω με το Art Rug Projects είναι να δει και ο περισσότερος κόσμος ότι το χαλί είναι ένα τρομερό έργο τέχνης που έχει φοβερή ιστορία. Έχει τόσο πολύ το handcraft, το οποίο είναι σημαντικό. Και είναι κάτι το οποίο μπορείς να ζεις με αυτό είτε είναι στο πάτωμα είτε είναι στον τοίχο. Σου αλλάζει τον χώρο σου, ομορφαίνει τον χώρο, σου ομορφαίνει τη ζωή. Χτίζεις πάνω σε αυτό και έτσι το έχω ζήσει εγώ και έτσι θέλω να το μοιραστώ και με τον υπόλοιπο κόσμο.
Εσύ Νικομάχη είχες φανταστεί ποτέ ότι θα αγγίζουν τα έργα σου και θα τα πατάνε κιόλας;
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Όχι τα σχέδια μου; Όχι, ποτέ.
Πώς είναι αυτή η αίσθηση;
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Έχουν έναν αισθησιασμό και την ίδια στιγμή μια πολύ βαθιά ψυχική μετακίνηση. Δηλαδή αυτό το τόσο ήπιο και μεταξένιο χάδι νομίζω ότι πάει βαθιά μέσα στην ψυχή σου και σε γαληνεύει. Είναι σα να χαϊδεύεις τον εαυτό σου, με την έννοια ότι είσαι καλός μαζί του τον ησυχάζεις.
Για κλείσιμο. Θα ‘θελα να μοιραστείτε μαζί μου μια ωραία ανάμνηση που έχετε από οποιαδήποτε στιγμή της ζωής σας που έχει σχέση με ένα χαλί.
Βιργινία Ματσέλη: Όταν τα δυο μου παιδιά τελείωσαν το πανεπιστήμιο, το δώρο που τους έκανα ήταν να πάμε ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη και βεβαίως και στην Κίο της Μικράς Ασίας που σήμερα τη λένε Gemlik και εκεί να βρούμε το μεταξουργείο των παππούδων μας. Και θυμάμαι μετά σε ένα παζάρι στην Κωνσταντινούπολη τους αγόρασα από ένα μικρό χαλί μεταξωτό με πολλή συγκίνηση στη μνήμη των παππούδων μας.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Λοιπόν, όταν παντρεύτηκα. Από την πλευρά του άντρα μου, ο ένας παππούς μας είπε ότι θέλω να σας κάνω ένα δώρο και θα πάτε στο τάδε μαγαζί με χαλιά στη Θεσσαλονίκη και θα διαλέξετε όποιο χαλί θέλετε. Πάω λοιπόν εγώ εκεί και λέω: Θέλω να μου δείξετε το πιο λεπτό ολομέταξο χαλί που έχετε. Και μου δείχνουν ένα χάλι, το οποίο ήταν 1,5 επί 1, δηλαδή ένα χάλι που είναι για μπροστά από το κρεβάτι σου, το οποίο το σήκωνες και ήταν σαν να σήκωνες ένα ύφασμα. Διάλεξα αυτό, γιατί είπα ότι εγώ θέλω κάθε πρωί να ξυπνάω και να ακουμπάω, να έχω αυτή την εμπειρία, τη σχέση με το μετάξι. Και είναι ένα χαλί, το οποίο το πήραμε μαζί μας και στην Κίνα που μετακομίσαμε και το παίρνουμε μαζί μας, όπου πάμε, πάντα μας ακολουθεί και πάντα είναι η πρώτη σχέση το πρωί. Με αυτό ξυπνάω, αυτή η σχέση με το μετάξι…
…και σύμβολο γάμου κιόλας.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Σύμβολο ένωσης. Ξυπνάω κάθε μέρα πατώντας τον κοινό μας τόπο.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Είναι φοβερό, είναι πολύ συγκινητικό, γιατί έχω μια πολύ παρόμοια ιστορία. Έχω γενικά πολλές ιστορίες, αλλά θα σου πω κάτι το οποίο είναι πολύ προσωπικό για μένα. Μου αρέσουν κάποια χαλιά που είναι πιο πολύ σαν κέντημα λέγονται σούζανι ή σουζάνι, αυτά γινόντουσαν στο Ουζμπεκιστάν τον 18ο αιώνα. Είναι πάρα πολύ σπάνιο να είναι ολομέταξα, τα έφτιαχναν οι γυναίκες, όλες οι γυναίκες σε μια οικογένεια, η κόρη, η μαμά, η θεία, η αδελφή και τα δίνανε, όταν παντρευόταν σαν προίκα στην κόρη τους. Ήταν ένας τρόπος ή ένα σύμβολο αν θες για να δείξει η οικογένεια της νύφης πόσο καλή ήταν και ταλαντούχα στην οικογένεια του γαμπρού. Λοιπόν, όταν παντρεύτηκα ο πατέρας μου μου έδωσε ένα πάρα πολύ σπάνιο σούζανι αντίκα, το οποίο είναι ολομέταξο και ήταν πάρα πολύ συγκινητικό, γιατί εμένα μου άρεσαν ανέκαθεν τα σούζανι. Μου το έδωσε έτσι όπως συνεχίζεται η παράδοση, όπως συνεχίζεται η παράδοση από τον πατέρα στην κόρη, η προίκα, που πλέον όλα αυτά κάπως έχουν εξαλειφθεί, δεν υπάρχουν. Έτσι και ο πατέρας μου και η μητέρα μου μας δώσανε δώρο αυτό το σούζανι, το οποίο το έχουμε στο σπίτι μας και το χαιρόμαστε καθημερινά και αντίστοιχα τώρα εγώ το δείχνω στα παιδιά μου να το πιάσουν να το δούνε. Είναι πάρα πάρα πολύ όμορφο. Έχει χρυσό και μπλε, είναι ένα καταπληκτικό έργο τέχνης, δηλαδή δεν θα μπορούσα να φανταστώ οποιοδήποτε άλλο έργο να κοσμεί το σπίτι μας και να το βλέπουμε καθημερινά. Αλλά έχει πολύ ενδιαφέρον που και η Νικομάχη έχει μια αντίστοιχη παρόμοια εμπειρία
Δεν είναι τίποτα τυχαίο.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Όχι, όχι. Δεν είναι τυχαίο, πώς συναντηθήκαμε και πώς ήρθαμε μαζί και πώς δουλέψαμε. Και αυτό που είπε και η Νικομάχη, η υπομονή και ο σεβασμός που έχει ο ένας για τον άλλον. Γιατί για να βγει κάτι όμορφο και να έχει και νόημα, νομίζω ότι πρέπει όλοι να συμβάλλουν σε αυτό. Τίποτα δεν γίνεται από μόνο του. Είμαστε μια ομάδα και νομίζω ότι αυτό είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό.
Όπως μια ομάδα νήματα φτιάχνουν ένα χαλί, έτσι και εσείς.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Θέλω να πω και κάτι άλλο, ότι αυτό που για μένα ήταν πάρα πολύ σημαντικό, ήταν ότι στην περίοδο της ζωής μου που είμαι αυτή τη στιγμή, κοιτάζω με πάρα πολύ σεβασμό και ενδιαφέρον τις γυναίκες στην ηλικία της κυρίας Βιργινίας Ματσέλη που βρίσκονται σε μία τρίτη νιότη. Και αυτή η τρίτη νιότη είναι κάτι το οποίο το παρατηρώ και το αφουγκράζομαι, αφενός γιατί είναι κάτι που ενδεχομένως ελπίζω να ζήσω κι εγώ, αλλά είναι κάτι το οποίο με γεμίζει με πάρα πολλή αισιοδοξία για το πόσο ενώ θεωρητικά σε μια κοινωνία, καθώς μεγαλώνει μια γυναίκα σιγά σιγά, ενώ γεμίζει εμπειρίες, γνώσεις κτλ, γίνεται αόρατη. Όταν βλέπεις μια τέτοια γυναίκα να έχει τόσο δυνατό αποτύπωμα. Οπότε ήταν πάρα πολύ σημαντικό το ότι ήμασταν κοντά σε αυτή τη γυναίκα. Μάθαμε από αυτή τη γυναίκα, δουλέψαμε μαζί της
Σαν να κάνατε μια μικρή μαθητεία.
Νικομάχη Καρακωστάνογλου: Ακριβώς αυτό.
Πάντως καταφέρατε κάτι το οποίο το φτιάχνανε κάποιες για την προίκα τους, κάποτε σε κατώγια να το αναγάγει σε ένα είδος τέχνης για το σπίτι που ξεπερνάει όμως το κατασκευάζω ένα χαλί με ένα σχέδιο.
Ηλέκτρα Σουτζόγλου: Και δεν είναι μόνο για το σπίτι. Μπορεί να είναι για οποιοδήποτε χώρο. Κάποιος ενδιαφέρεται να το βάλει στο γραφείο του ή το σπίτι του και να το ζει και να το χαίρεται κάθε μέρα. Άλλος ενδιαφέρεται να το βάλει σ’ ένα ξενοδοχείο, δηλαδή μπορεί να είναι για οποιοδήποτε χώρο. Αυτό είναι και το τόσο όμορφο που έχει το χαλί. Θες να το βάλεις στο πάτωμα; Θες να το βάλεις στον τοίχο; Θες να το βάλεις στο σπίτι σου; Διακοσμεί τόσο όμορφα και αλλάζει τόσο πολύ έναν χώρο που αυτό είναι κάτι το οποίο είναι μοναδικό.
Μοναδική και η σχέση της Νικομάχης και της Ηλέκτρας τόσο μεταξύ τους όσο και με το μετάξι. Επισκεφθείτε την έκθεση Από Μελάνι σε Μετάξι χαϊδέψτε τα μεταξωτά χαλιά έργα τέχνης της Νικομάχης, δείτε τα σχέδια και το πώς αλλάζουν οι ποιότητες των χρωμάτων με το φως. Μετά επισκεφθείτε και την κυρία Βιργινία Ματσέλη στον διπλανό χώρο το ΝΗ.Μ.Α. και ρωτήστε την. Γνωρίζει τα πάντα και για την Αθήνα που χάνεται και για τη νηματουργία – μεταξουργία.
