Αν ρωτούσε κανείς τον πρίγκιπα Μιχαήλ ποιο θεωρούσε το σπουδαιότερο έργο της ζωής του, σίγουρα δεν θα μιλούσε για τον τίτλο κάποιου από τα βιβλία που έγραψε ως Μισέλ Ντε Γκρες. Το ίδιο θα έπραττε και η σύζυγος και συνοδοιπόρος Μαρίνα Καρέλλα. Διότι και εκείνη θα έβαζε πιο ψηλά – από την τέχνη που δημιούργησε – το Σωματείο ΕΛΙΖΑ – Εταιρία κατά της Κακοποίησης του Παιδιού, η οποία με πρωτοπόρες δράσεις φιλοδοξεί να απλώσει ένα ολιστικό δίχτυ προστασίας και πρόληψης για τα κακοποιημένα παιδιά.
Το ζεύγος αποφάσισε να ταχτεί σε αυτόν τον ευγενή αγώνα, ύστερα από μια εξαιρετικά οδυνηρή εμπειρία. Ένα κορίτσι που γνώρισαν προσωπικά στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του 1990, βρήκε τον θάνατο από την ίδια την τοξικοεξαρτημένη μητέρα του σε ηλικία 6 ετών. Τα σημάδια για το άδοξο τέλος είχαν φανεί νωρίτερα αλλά η προσπάθεια που είχαν κάνει τότε να κινητοποιήσουν τις αρχές δεν είχε δυστυχώς αποτέλεσμα. Από το 2008 η μη κερδοσκοπική οργάνωση, που φέρει το όνομα του μικρού κοριτσιού, έχει καταφέρει να σώσει από την κακοποίηση πολλά παιδιά, να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη, να φτιάξει μια τηλεφωνική γραμμή βοήθειας, να συμβάλει στην ίδρυση νοσοκομειακής μονάδας για τα κακοποιημένα παιδιά και βρέφη στην Ελλάδα.
Μπορεί η ιστορία της Ελίζας να μας φαίνεται πολύ «ξένη» για τη χώρα μας ακόμα και για τα άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δυστυχώς όμως τα πρόσφατα επίσημα στοιχεία που κομίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μαρτυρούν ότι πρόκειται για μια συνεχή μάχη που απαιτεί μεγάλες συμμαχίες για την καταπολέμηση του φαινομένου και τη διαρκή μας εγρήγορση. Σύμφωνα με αυτά στην Ε.Ε. υπολογίζεται ότι 18 εκατομμύρια παιδιά υποβάλλονται σε σεξουαλική κακοποίηση πριν ενηλικιωθούν, 44 εκατομμύρια έχουν υποστεί σωματική κακοποίηση και 55 εκατομμύρια έχουν υπάρξει θύματα ψυχολογικής βίας. Σχεδόν 300 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 2-4 ετών υφίστανται τακτικά σωματική τιμωρία ή και ψυχολογική βία στα χέρια των γονέων και των φροντιστών τους.
Αντιλαμβάνεται κανείς ότι εκτός από την αντιμετώπιση, η πιο σπουδαία μάχη είναι η πρόληψη: Πώς δηλαδή θα δημιουργηθεί αυτό το πλέγμα που εγκαίρως θα ενημερώνει τις κρατικές αρχές ώστε να παρέμβουν για να προστατεύσουν ένα παιδί που κινδυνεύει. Εκεί τον πρώτο ρόλο έχουν επαγγελματίες που έρχονται λόγω της φύσεως της εργασίας τους σε άμεση επαφή με τα παιδιά και τα βρέφη: αστυνομικοί, δικαστικοί, ιατροί, νοσηλευτές, εκπαιδευτικοί. Έχουν όμως τη γνώση του πώς να διακρίνουν εκείνες τις ενδείξεις που μπορεί να σημαίνουν λεκτική ή σωματική κακοποίηση είτε παραμέληση; Έχουν την εκπαίδευση να ξέρουν πώς ακριβώς πρέπει να δράσουν; Ποιες μέθοδοι και «εργαλεία» υπάρχουν στη διάθεσή τους για να τους βοηθήσουν να επιτύχουν αυτό τον σκοπό;
Το Σωματείο ΕΛΙΖΑ – Εταιρία κατά της Κακοποίησης του Παιδιού με στρατηγικό εταίρο την Τράπεζα Πειραιώς σχεδίασε ένα καινοτόμο επιμορφωτικό σεμινάριο αναγνώρισης και διαχείρισης περιστατικών παιδικής παραμέλησης ή/και κακοποίησης για νηπιαγωγούς με τίτλο «Αναγνωρίζω – Προστατεύω» υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Η ετοιμασία του έγινε με τη συμβολή πανεπιστημιακών, ειδικών αλλά και των ίδιων των αρχικών συμμετεχόντων που συνέβαλαν με τις δικές τους εμπειρίες ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές τους ανάγκες. Είναι πρωτοπόρο διότι κατά την πρώτη πιλοτική φάση, έχουν ήδη επωφεληθεί 1.650 νηπιαγωγοί και στη συνέχεια θα γίνει διαθέσιμο στο σύνολο των εκπαιδευτικών προσχολικής αγωγής της χώρας που είναι περίπου 16.500 εκπαιδευτικοί αυτής της βαθμίδας.
«Από τον ορισμό του τι είναι κακοποίηση ή παραμέληση ως τι οφείλει βήμα-βήμα να κάνει κάποιος από εμάς αν διαπιστώσει ύποπτα σημάδια»
Το ελc ήρθε σε επαφή με μία από τις νηπιαγωγούς που ολοκλήρωσε τον πρώτο κύκλο και η συνέντευξη μαζί της ήταν αποκαλυπτική τόσο για τα προβλήματα που μπορεί να έχει έναντι των περιστατικών κακοποίησης αλλά και για το πόσο χρήσιμο μπορεί να είναι το σεμινάριο αυτό τόσο για τους έμπειρους όσο και για τους νέους που μπαίνουν στο επάγγελμα αυτό. Το όνομά της και το σχολείο στο οποίο εργάζεται είναι στη διάθεση μας αλλά η εκπαιδευτικός προτιμά να μην αναγραφεί: «Φανταστείτε κάποιο γονιό που κακοποιεί τα παιδιά του και γνωρίζει σε ποιο νηπιαγωγείο δουλεύω. Δεν θα τα εγγράψει ποτέ σε εμάς», δηλώνει αφοπλιστικά.
Ξεκίνησε να εργάζεται στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στην Κρήτη τόσο στην ιδιωτική όσο και δημόσια εκπαίδευση, σε πόλεις όσο και σε πολύ απομακρυσμένα μέρη. «Μέσα σε 33 χρόνια έχουν δει πολλά τα μάτια μου, αλλά αυτό που μου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι διαπίστωσα αύξηση των περιστατικών μετά την εκκίνηση της οικονομικής κρίσης. Το ίδιο συνέβη και με τον κορωνοϊό όπου ο εγκλεισμός είχε το ίδιο αποτέλεσμα. Και σήμερα όμως βλέπετε τι γίνεται με τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας που βγαίνουν κάθε τόσο στην επιφάνεια. Δεν αφορούν μόνον τις γυναίκες αλλά πολύ συχνά και τα παιδιά. Πέρυσι είχαμε μια τέτοια ιστορία στο σχολείο. Με ειδοποίησε μια μητέρα ότι υπήρχε ζήτημα ενδοοικογενειακής βίας στο σπίτι της και αμέσως δράσαμε για να προστατεύσουμε την ίδια και το παιδί της», υπογραμμίζει.
«Το κακοποιημένο παιδί θα το καταλάβεις αμέσως διότι αυτό είναι το είδος της σχέσης που αναπτύσσεται με τον νηπιαγωγό. Όπως έλεγε και ο δάσκαλος και παιδαγωγός Loris Malaguzzi “Τα παιδιά έχουν 100 γλώσσες για να σου μιλήσουν”. Τι σημαίνει αυτό; Είναι η δυνατότητά τους να εκφράζονται μέσα από ποικίλα μέσα, ιδέες, συναισθήματα προκειμένου να κατανοήσουν όλα όσα συμβαίνουν γύρω τους. Μπορεί λοιπόν να μην μπορούν να σου το πουν αλλά θα στο δείξουν. Και με την παρατηρητικότητα θα το καταλάβεις. Θα σας πω ένα παράδειγμα χάρις στο οποίο σώσαμε οριακά δύο αδέλφια, που μάλιστα δόθηκαν αργότερα σε ανάδοχο. Κάποια στιγμή που έπαιζα μαζί τους και έκανα ένα λάθος πάνω στο παιχνίδι, το ένα από τα δύο με χαστούκισε. Αυτό ήταν αρκετό για να καταλάβω τι συμβαίνει στο σπίτι τους.
Από την άλλη ήμουν τυχερή ότι σε αυτά τα χρόνια που δουλεύω έχω δει κυρίως κρούσματα παραμέλησης και κακοποίησης σωματικής αλλά όχι σεξουαλικής. Έχω δει γονείς τοξικοεξαρτημένους, αλκοολικούς που γίνονται βίαιοι. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρώ ότι το σεμινάριο είναι πολύ καίριο. Δύο είναι οι κατηγορίες επαγγελματιών που έρχονται σε τόση επαφή με νήπια, οι γιατροί και οι νηπιαγωγοί. Το σεμινάριο ήταν εξαιρετικά χρήσιμο και για τους νεότερους συναδέλφους – με τους οποίους αλληλεπιδράσαμε εμείς οι πιο έμπειροι – και είδα ότι εκείνοι είχαν μεγαλύτερες δυσκολίες να δουν πώς θα δράσουν σε μια τέτοια περίσταση, ίσως επειδή δεν μπορούν να το αναγνωρίσουν εύκολα ή δεν ξέρουν τη διαδικασία. Πρόκειται για ιδιαίτερα καλοσχεδιασμένο “εργαλείο”. Παρέχει στους συμμετέχοντες όλα τα εφόδια. Από τον ορισμό του τι είναι κακοποίηση ή παραμέληση ως τι οφείλει βήμα βήμα να κάνει κάποιος από εμάς αν διαπιστώσει ύποπτα σημάδια», τονίζει.
«Σήμερα, ακόμα και το ίδιο το κινητό τηλέφωνο είναι σπουδαίο “όπλο” για έναν εκπαιδευτικό, διότι μέσα από αυτό έχει πρόσβαση στις υπηρεσίες. Σκεφτείτε ορεινά χωριά πριν από 30 χρόνια όταν ξεκινούσα την καριέρα μου. Πού να ειδοποιήσεις από εκεί τις αρχές; Ποιος θα επιλαμβανόταν του θέματος; Τώρα είναι θεωρητικά πιο εύκολα τα πράγματα. Όμως αποφοιτώντας από τη σχολή δεν σημαίνει ότι έχεις διδαχτεί και ξέρεις πώς να αντιδράσεις σωστά. Εκεί έρχεται το σεμινάριο και συμπληρώνει αυτά τα κενά που μπορεί να σώσουν τη ζωή ενός παιδιού».
«Οι συμμετέχοντες αποκτούν πλέον τη βασική γνώση για την αναγνώριση περιστατικών και την επίγνωση του ρόλου τους»
«Η καλύτερη αξιολόγηση για το σεμινάριο είναι η ανταπόκριση και αποδοχή των ίδιων των νηπιαγωγών για την πρωτοβουλία», αναφέρει η Μαρίνα Καρέλλα, Ιδρύτρια και Πρόεδρος του Σωματείου ΕΛΙΖΑ – Εταιρία κατά της Κακοποίησης του Παιδιού. «Ένα χρόνο μετά την εκκίνησή της, διαπιστώνουμε πως οι νηπιαγωγοί ανταποκρίνονται με διαρκώς αυξανόμενο ενθουσιασμό. Αυτό φαίνεται όχι μόνο από τη συμμετοχή τους, που διαρκώς αυξάνεται, αλλά και από το ενδιαφέρον που δείχνουν κατά τη διάρκεια των κύκλων εκπαίδευσης: Είναι ευγνώμονες που μπορούν να παρακολουθήσουν ένα τέτοιο σεμινάριο, γιατί το χρειάζονται και το θεωρούν απαραίτητο, θέτουν δύσκολες ερωτήσεις σχετικά με τη διαχείριση περιστατικών που συμβαίνουν στην τάξη και τους απασχολούν. Οι συμμετέχοντες αποκτούν πλέον τη βασική γνώση για την αναγνώριση περιστατικών και την επίγνωση του ρόλου τους: και αυτό το βλέπουμε, καθώς όλο και περισσότεροι καλούν στη Γραμμή ΕΛΙΖΑ 10454 και, με βάση και την επιμόρφωσή τους ζητούν -πιο στοχευμένα – βοήθεια. Και οι ίδιοι, μάλιστα, μας λένε πως το σεμινάριο τους ενδυνάμωσε σημαντικά και νιώθουν πιο θωρακισμένοι για την προστασία των παιδιών, που είναι, τελικά, και το ζητούμενο. Ήδη ο στόχος μας για αυτή τη χρονιά είναι να ανταποκριθούμε στην ανάγκη επιμόρφωσης όλων των νηπιαγωγών της χώρας. Εκτός από τους νηπιαγωγούς μπορεί και πρέπει η τεχνογνωσία του σεμιναρίου αυτού, να αξιοποιηθεί και για άλλες βαθμίδες εκπαίδευσης. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται και η πρόληψη της κακοποίησης, που αποτελεί μέρος του οράματος του Σωματείου ΕΛΙΖΑ».
Το σεμινάριο καταρτίστηκε υπό την επιστημονική καθοδήγηση της Δρ. Λήδας Αναγνωστάκη, Επίκουρης Καθηγήτριας ΤΕΑΠΗ Ε.Κ.Π.Α. και του Δρ. Γιώργου Νικολαΐδη, Διευθυντή του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, με τη συμβολή της νομικού Δρ. Δικαιωμάτων του Παιδιού, κ. Ηλέκτρας Κουτσούκου. Υλοποιείται με τη στρατηγική συνεργασία της Πειραιώς στο πλαίσιο του προγράμματος Εταιρικής Υπευθυνότητάς της «Equall – Για μια Κοινωνία Ισότιμων Ανθρώπων» και ειδικότερα στον πυλώνα «Μέριμνα για τα Παιδιά».
