«Θέλω να διευκρινίσω ότι το δικό μου ταξίδι στην αρχαία ελληνική εμπειρία δεν είναι επιστροφή προς τα πίσω, αλλά επιστροφή προς τα μέσα», μοιράζεται στο ελc η διεθνώς καταξιωμένη εικαστικός Βάνα Ξένου. Στο πολυεπίπεδο καλλιτεχνικό έργο της γίναμε μύστες, την προηγούμενη άνοιξη, στο εντυπωσιακό κι επιβλητικό «Μυστήριο 15 Το Ανοιχτό Μουσείο» στην Ελευσίνα. Η Βάνα Ξένου είναι η καλλιτέχνιδα που το όνομά της έχει συνδεθεί με τα Ελευσίνια Μυστήρια όσο καμία. Η συνάντησή της με τον μύθο, την τελετουργία, τα σύμβολα και τα Μυστήρια υπήρξε καθοριστική για το έργο της. Τα αρχαία γλυπτά, οι φρίζες του Παρθενώνα, οι απαντήσεις που έβρισκε ή καλύτερα το έναυσμα που πυροδοτούσαν οι λογοτεχνικές της «συναντήσεις» στα βιβλία των Νίτσε, Καρλ Κερένυι, Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη και Χάινερ Μύλλερ αποτελούν βασικά στοιχεία του πνευματικού, φιλοσοφικού πρώτα, κι έπειτα εικαστικού κόσμου της Βάνας Ξένου.
Η ερευνητική μεθοδολογία και εικαστική πρακτική της στα Ελευσίνια Μυστήρια κρατάει 30 χρόνια εμβύθισης και δημιουργίες της έχουν εκτεθεί ακόμα και στην ιστορική Chapelle Saint-Louis de la Salpêtrière στο Παρίσι, μετά από πρόσκληση του Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού.
Το εικαστικό ταξίδι της ξεκίνησε από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δασκάλους τον Γιάννη Μόραλη και τον Νίκο Νικολάου, ακολούθησε το Παρίσι και η φοίτηση στις École Des Arts Décoratifs και École des Beaux-Arts. Από τη ζωγραφική πέρασε στις εγκαταστάσεις και τη γλυπτική και στα φιλοσοφικά της μονοπάτια η έννοια της καθόδου εγγράφηκε με τις μεταμορφώσεις της Αλίκης στο βιβλίο του Lewis Carroll μέχρι που έφτασε σε αυτήν της Περσεφόνης στον Κάτω κόσμο. Η εικαστική της πορεία χαρακτηρίζεται και από την αναζήτηση της γυναικείας ταυτότητας με τη βιβλική επαναστατημένη Ιουδήθ να τη συγκινεί στο έργο «Ιουδήθ και Ολοφέρνης» της Artemisia Gentileschi. Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε Ελλάδα και εξωτερικό, με σταθμούς όπως το Palais Royal στο Παρίσι, το Παρεκκλήσι της Σαλπετριέρ, και το Fondation Ermitage ενώ το 2014 παρασημοφορήθηκε από τη Γαλλία με τον τίτλο Officier dans l’ordre des Palmes Académiques.
Η Βάνα Ξένου μιλάει στο ελc για το στοχαστικό ταξίδι της στα βάθη της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από το αρχαίο και το ιερό, τις καταβολές του εικαστικού της κόσμου, ξεχωρίζει στιγμές από την πορεία της και μοιράζεται αυτό που έχει ξεχωριστή σημασία στην πολύχρονη εικαστική της δημιουργία:
Πριν «συναντηθείτε» με τα Ελευσίνια Μυστήρια ποιες ήταν οι καταβολές του εικαστικού σας κόσμου. Ποια είναι τα πιο σημαντικά σημεία δημιουργίας σας και πρόσωπα έμπνευσης της πρώτης σας περιόδου.
Οι «συναντήσεις» είναι ο τρόπος που ξυπνά ό,τι έχει απομακρυνθεί από τη μνήμη. To 1976 αρχικά το Σχέδιο είχε καταλάβει όλο τον ορίζοντα όσον αφορά την τέχνη μου, με ενδιέφερε το ανθρώπινο σώμα, έτσι έθεσα εαυτόν στη θέση του μοντέλου/ ώστε να έχω απέραντο χρόνο να σχεδιάζω. Ήταν η στιγμή που εισήλθα στους μηχανισμούς αναπαράστασης, στην ουσία από το παράθυρο του Αλμπέρτι στους μηχανισμούς σιγουριάς του Dürer, στον Leonardo ανατόμο, η περίοδος συνειδητοποίησης των εργαλείων που χρειάζεται κάθε τέχνη. Αυτή η περίοδος προετοιμάστηκε στο Παρίσι, όπου είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω τις μεγάλες μορφές της φιλοσοφίας της τέχνης. Το βλέμμα χρειαζόταν τη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων του, είναι εκείνο που τεμαχίζει αποκλείει εστιάζει, συνθέτει. Είναι αυτή την περίοδο που ένιωσα την ανάγκη να εισέλθω στον χώρο σχεδιάζοντας το δικό μου το σώμα σε δεκάμετρα χαρτιά εν είδει τεράστιας φρίζας. Είναι φανερό πως με είχαν επηρεάσει οι φρίζες των αρχαίων ελληνικών ναών, υπάρχουν σημεία που η ταυτοχρονία παράθεσης των γλυπτών μορφών στις φρίζες των ναών ήταν αρκετή για να φανταστείς ποια ήταν η χρονική στιγμή του γεγονότος που συνέβη στο ιστορικό παρελθόν. Να αντιλαμβάνεσαι τη συνύπαρξη των πολιτών στις φρίζες του Παρθενώνα στη μεγάλη πομπή των Παναθηναίων.
Τα ταξίδια στους αρχαιολογικούς χώρους στην Αθήνα, Ελευσίνα, στον Όσιο Λουκά, τους Δελφούς και την Ολυμπία αποτέλεσαν τους σημαντικούς προορισμούς αναφοράς στο έργο μου -στάδια, ζωφόροι εικόνες, πλούτιζαν το νου και το βλέμμα. Στην Ολυμπία, η εξαρθρωμένη φαινομενικά μορφή του σώματος του Ερμή, όταν παρατηρείς το γλυπτό περίοπτα, οδηγεί στην υπεροχή ενός γαλήνιου προσώπου. Ακριβώς όπως και στις Κόρες στο Μουσείο Ακροπόλεως, ο όγκος του μαρμάρου όταν το βλέμμα αγκαλιάσει ολόκληρο το άγαλμα φθάνει στην αγαλλίαση που προσφέρει το χαμόγελο των μορφών που θαύμασε ο André Malraux.
Έτσι αναμνήσεις από επισκέψεις σε χώρους τέχνης, αναφορές σε βιβλία, όλα κύλησαν στο ίδιο ρεύμα στη ζωγραφική και τη γλυπτική. Έχει ειπωθεί πως μπορούμε να αντικαταστήσουμε τα πάντα εκτός από το παρελθόν. Στρέφομαι πίσω /επιστρέφω έχει το νόημα ότι διευρύνω το υπάρχον αποσπώντας του σε εκείνο που έρχεται στο μέλλον. Θέλω να διευκρινίσω ότι το δικό μου ταξίδι στην αρχαία ελληνική εμπειρία δεν είναι επιστροφή προς τα πίσω, αλλά επιστροφή προς τα μέσα.
Στην έκθεση/1980 /με τον τίτλο “La féminité monstrieuse” επηρεασμένη από το βιβλίο του Lewis Carroll «Η Αλίκη στην χώρα των θαυμάτων», υπερέβαλα με τον χαρακτηρισμό τερατώδης θηλυκότητα και αυτό διότι διέκρινα στις φωτογραφημένες μορφές του Lewis Carroll να συνυπάρχουν στην ίδια παρουσία δύο διαφορετικοί χρόνοι, δύο ηλικίες γυναίκα – παιδί, γεγονός που δημιουργούσε μια ένταση που με εισήγαγε στην αναζήτηση της γυναικείας ταυτότητας. Η διπλή αυτή φύση μπορεί να παραλληλιστεί με τις μεταμορφώσεις της Αλίκης στο βιβλίο του Lewis Carroll , όπως εμφανίζεται η ανασυγκρότηση της μορφής της, στις καθόδους της.
Ήταν τότε που εγγράφηκε μέσα μου η έννοια της καθόδου, ώστε να φτάσω μέχρι τις καθόδους της Περσεφόνης στον Κάτω κόσμο.
Θα ήθελα να σταθούμε και σε μία χρονολογία αυτή του 1983 και την ενότητα έργων σας D’après Judith et Holophèrne de Artemisia Gentileschi επικεντρωμένη στη γυναίκα, και την Artemisia Gentileschi. Πώς θυμάστε το σκεπτικό και το ενδιαφέρον σας για το συγκεκριμένο θέμα και την κοινωνική φύση του.
Στην πολύχρονη πορεία της αναζήτησης της γυναικείας ταυτότητας με συγκίνησε και με ξάφνιασε η βιβλική επαναστατημένη Ιουδήθ στο έργο «Ιουδήθ και Ολοφέρνης» της Α. Gentileschi/1983. Αποσπασμένη από τον άνδρα, η βιβλική γυναίκα θα είναι σύζυγος, αδελφή, κόρη, αλλά σπάνια θα έχει όνομα σύμφωνα με τους νόμους της κοινότητας, δεν θα έχει επίσης πολιτική και θρησκευτική οντότητα. Παράλληλα και η ζωή της Gentileschi πέρασε σε ένα ανδροκρατούμενο κόσμο. Το θέμα της αυτοκτονίας γνώριμο στις γυναίκες της Άπω ανατολής αποτέλεσε το θέμα της έκθεσης μου Λουκρητία /1984, επρόκειτο για τη Ρωμαία Πατρικία που αυτοκτονεί, έργο του Lucas Cranach – πρόκειται για μια ηρωΐδα που συγκίνησε τους Ευρωπαίους καλλιτέχνες. Από τη φωτογραφία του Αμερικανού φωτογράφου P.Outerbridge Οδαλίσκη/ 1985-86 θα προκύψει η εικοσάμετρη φρίζα, όπου το γυναικείο σώμα θα αντιμετωπιστεί με διαδοχικά blow up ως μητρική γη.
Αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό στον τρόπο δουλειάς σας είναι η εκτενής έρευνα και μελέτη σας και ο κεντρικός ρόλος της λογοτεχνίας. Μιλήστε μας για τη σχέση σας αυτή και τη λειτουργία της στο έργο σας.
Συνειδητοποιώ, κάνοντας αυτή την αναφορά στο έργο μου πόσο με απασχόλησε η γυναικεία ταυτότητα μέσα από τις μεγάλες ιστορικές στιγμές και τις εκφράσεις της τέχνης παράλληλα με τη δική μου δημιουργία Για Εκείνη (Αθήνα, Ελλάδα, 2022). Στις συνεχείς, προσεγγίσεις στον πλατωνικό διάλογο Μενέξενο οφείλεται η εκκίνηση για τη δημιουργία των δύο έργων 1999 Ιεροί γάμοι, Άδης και Περσεφόνη σε τεράστιες διαστάσεις. Οι θεές της Γης, Περσεφόνη, Εκάτη, Δήμητρα.
Την ίδια εποχή στη συνάντησή μου με το ριζοσπαστικό έργο /Το μεγάλο γυαλί ή γεωργική μηχανή /του Marcel Duchamp, μέσω των μελετητών του έργου προέκυψε το ερώτημα που έθεσε ο ελληνιστής JJ.Bachofen: Αν είναι η γη που μιμείται τη γυναίκα ή γυναίκα τη γη. Η ελληνική Πόλη απέδιδε την τιμή στη μητέρα γη και φυσικά στην ευγένεια δηλαδή την καλή γέννηση… Τίκτει επιθυμεί ημών η φύσις…τόκος εν καλώ κατά το σώμα και κατά την ψυχή, η οποία προέρχεται καταρχήν από τους νόμους της φύσης και θεσμοθετήθηκε στην Ελευσίνα με την έννοια των γάμων και την καλλιέργεια του σίτου από τη θεά Δήμητρα.
Η γέννηση αποτελεί ένα από τα κεντρικά σημεία του ελευσινιακού μύθου, αφορά στη σύλληψη της τελετουργικής μυήσεως, η οποία θεωρείται ως γενέθλιος ημέρα και αναφερόταν στην ιδέα του θανάτου και της αναγέννησης, καθώς το τελετουργικό εξουδετερώνει τον φόβο του θανάτου. Είναι φανερό πως το γεγονός της γέννησης στην Ελευσίνα εθεωρείτο κάτι περισσότερο από ένα ατομικό συμβάν, μέσα από αυτή τη συνθήκη αντισταθμιζόταν η θνητότητα του ατόμου και επιβεβαιωνόταν η εντελέχεια της ζωής. Με αυτήν τη σύντομη αναφορά έφτασα μέχρι την πόλη της Ελευσίνας – πόλη με διπλή ταυτότητα ένα από τα μεγαλύτερα ιερά του αρχαίου κόσμου, το οποίο ενέπνευσε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό μέσα από τον ελευσινιακό μύθο και τη μυητική και παιδευτική διαδικασία. Στη σύγχρονη εποχή είναι η Ελευσίνα, όπου το νέο Ελληνικό κράτος τοποθέτησε τη Βιομηχανία.
Στα νεανικά μου χρόνια ήρθα σε επαφή με το κρυπτικό κείμενο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη από το βιβλίο του «Προς εκκλησιασμόν». Μιλούσε για το πηγάδι ως μέσον άντλησης για τις πανάρχαιες μνήμες του σώματος είτε της γης. Η κάθοδος και η άνοδος του δοχείου, είναι χαρακτηριστικό στοιχείο για την πράξη της άντλησης. Η κάθοδος στις πλέον απωθημένες μνήμες του είναι, ως διαστολή της ανθρώπινης ύπαρξης στις πιο βαθιές της ρίζες λειτούργησε καθοριστικά για μένα, όταν μέσω του πονήματος του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη ξύπνησε μέσα μου η σχέση με τη γη – τον πλούτο της και τους συμβολισμούς της, μέσα από τη μεγάλη διαδρομή του ελληνικού πολιτισμού και των μεγάλων πολιτισμών της Μεσογείου.
Ποια πρόσωπα του μύθου κατέχουν ξεχωριστή θέση στην έμπνευση και σπουδή για τη δημιουργία;
«Με τον καιρό η αντλούμενη από το πηγάδι μνήμη συνταύτισε δίχως να καταργεί την αυτονομία τους, την Κυβέλη των Λεόντων και των Κουρητών προς τη Δήμητρα. Επίσης εταυτίσθη και Ίσις…». Το κείμενο του ΝΓΠ το διάβασα το 1970, ήρθε στο φως κυριολεκτικά στη μνήμη μου από το σκοτάδι 22 χρόνια αργότερα, όταν έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του Carl Kerenyi «Αρχετυπική εικόνα μητέρας και κόρης», το οποίο αναφέρεται στα Ελευσίνια μυστήρια. Μεγάλη χάρη χρωστώ σε αυτή τη συνήθεια που όταν χρειάζομαι έδαφος να σταθώ αυτό το βρίσκω στα βιβλία. Η ενθύμηση αυτή έφερε ποιος ξέρει από πόσο μακριά στην επιφάνεια και συνταίριασε στο έργο μου δύο κόσμους, αυτόν του μύθου και των συμβόλων. Μήπως δεν έχει δίκιο ο ΝΓΠ να υπογραμμίζει τη βασική επίκληση των μοναχών, «φωτίσουν μου το σκότος».
Η λέξη ΤΙΤΑΝ στην προσωπική ζωή σας και τα Ελευσίνια Μυστήρια τελικά αποτελούν καθοριστικό σημείο στο έργο σας για πάρα πολλά χρόνια. Πώς ξεκινήσατε με αυτά, πώς εξελίχθηκαν στα χρόνια της καλλιτεχνικής δημιουργίας σας, και φτάσαμε στη μεγάλη αναδρομική της Ελευσίνας στον αρχαιολογικό χώρο της και στο πρώην εργοστάσιο Ίρις;
Τη λέξη Ελευσίνα την άκουσα στην πρώτη δεκαετία της ζωής μου, όταν στην πατρική επιχείρηση κατεύθαναν από την Ελευσίνα σάκοι τσιμέντων με γραμμένη τη λέξη Titan, επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν για το κόψιμο όπως έλεγαν τσιμεντόλιθων, υλικό φτηνό που χρησιμοποιήθηκε για να στεγάσουν τις οικογένειές τους οι άνθρωποι που έφταναν από την επαρχία στην Αθήνα. Αυτή η επιχείρηση περνώντας σε άλλη μορφή μεταφέρθηκε στην Ιερά Οδό. Ήταν η περίοδος των κατεδαφίσεων στην Αθήνα και στις μεγάλες αποθήκες μεταφέρονταν αρχιτεκτονικά μέλη από εμβληματικά κτίρια του 19ου αιώνα από την ανάγκη της κατοικίας στη φύλαξη πολύτιμων υλικών, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν πολλές φορές με σεβασμό στις νέες κατοικίες. Παράλληλα με την επιδρομή των υλικών του παρελθόντος εγώ εισήλθα σε ένα ακόμη παλαιότερο παρελθόν, καθώς η ελληνική αρχαιότητα είχε ήδη εγκατασταθεί μέσα μου κατά την περίοδο της προετοιμασίας για τη Σχολή Καλών Τεχνών σχεδιάζοντας με επιμονή στο αρχαιολογικό μουσείο.
Η δεύτερη καθοριστική συνάντηση, καθώς τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη, ήταν όταν έσκυψα σε ένα σωρό από εγκαταλελειμμένα βιβλία και πράγματι έπεσε το μάτι μου σε μια γνωστή έκδοση με τίτλο «Αρχετυπική εικόνα μητέρας και κόρης» του Καρλ Κερένυι, άρκεσε η ανάγνωση αυτού του βιβλίου για να ξεκινήσω ένα μεγάλο επιτοίχιο έργο αποτελούμενο από 100 έργα με τίτλο Ελευσίνια Μυστήρια/1992 ως ένα είδος ημερολογίου. Όμως αυτό που με συγκλόνισε και με έφερε ακόμα πιο κοντά στην Ελευσίνα ήταν το βιβλίο του Νίτσε, Χαρούμενη Γνώση.
Έχετε σημαντικές συνεργασίες και διακρίσεις στην καλλιτεχνική σας πορεία. Μοιραστείτε μαζί μας κάποιες πολύ σημαντικές στιγμές που έχετε ζήσει και κρατάτε.
Σταθμοί στο εικαστικό μου έργο υπήρξαν η Έκθεση στην Chapelle Saint Louis de La Salpêtrière, στο Παρίσι το 2000, Mystéres d’Éleusis lll, οργανωμένη από το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού και Επικοινωνίας. Αυτή την έκθεση είχα την τύχη να την επισκεφθεί μία από τις μεγαλύτερες μορφές που έσκυψαν βαθιά στο ελληνικό πολιτισμό ο Jean Pierre Vernant. Ακολούθησε ή πρώτη εικαστική έκθεση αφιερωμένη στην Ελευσίνα και τα μυστήριά της στον εμβληματικό χώρο του εγκαταλελειμμένου εργοστασίου Κρόνος το 2004 την περίοδο των Αισχυλείων για να γίνει θεσμός. Ή έκθεση Αrrivée-Passage στους κήπους του Palais Royal το 2008, η οποία διήρκεσε έξι μήνες οργανωμένη από το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού και Επικοινωνίας. Η έκθεση «Η Ψυχή του τόπου» 2010 στον Εθνικό κήπο οργανωμένη από τον Δήμο της Αθήνας, η οποία διήρκεσε επίσης έξι μήνες. Και την έκθεση Les sens politique des lieux sacrés. Αθήνα – Ελευσίνα – Δελφοί (Fonds Culturel de l’Ermitage, Παρίσι, Garches, Γαλλία, 2017).
Το 2023 είχα τη χαρά και τη συγκίνηση να αφιερωθεί στο year book τριών χρόνων συνεδρίων στο Εranos (το οποίο ιδρύθηκε από τους C.G Jung και C.Kerenyi το 1935 στην Ελβετία), η εισήγησή μου «Γιατί η Ελευσίνα σήμερα από τη μελαγχολία στο όραμα», αφιερώνοντας στο κείμενο και τα έργα μου εξήντα σελίδες. Η συζήτησή μας αυτή, με την ευκαιρία της μεγαλύτερης έκθεσης που αποπειράθηκα, όσον αφορά στο εύρος των έργων που εκτέθηκαν, αποτέλεσε κυριολεκτικά ένα εξαιρετικά τεράστιο εγχείρημα στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας και το ανακαινισμένο εργοστάσιο Ίρις με έργα μεγάλων διαστάσεων, τα οποία προετοιμάζονταν χρόνια, έφτασε να πραγματοποιηθεί στο τέλος της Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Η δυσκολία εντάθηκε στο πλαίσιο που ανέλαβα εξ ολοκλήρου τις εγκαταστάσεις στον ευαίσθητο αρχαιολογικό χώρο και το ανακαινισμένο πρόσφατα εργοστάσιο Ίρις, ατελές σε πολλά σημεία των χώρων. Στην ουσία επρόκειτο για το σύνολο των έργων που έχω πραγματοποιήσει για την Ελευσίνα, γλυπτών και ζωγραφικών, το θεωρητικό έργο αυτής της τριανταπεντάχρονης πορείας και τις προτάσεις για την περιοχή του τραυματισμένου τοπίου στην περιοχή της Βλύχας.
Ένα από τα μεγαλύτερα εικαστικά (έργα 50μ.x25μ) στον δημόσιο χώρο, ήταν η εγκατάσταση «Πέρασμα-Με το βλέμμα ψηλά (2012)», η οποία στήθηκε κάτω από το υαλοστάσιο της Στοάς Σπυρομήλιου σε όλο το μήκος και το πλάτος του χώρου με τον εξαιρετικό φωτισμό της Ελευθερίας Ντεκώ που προέκυψε από τη συνεργασία μας να φωτίζει τη σημασία του Περάσματος. Το έργο είχε πραγματοποιηθεί με πρωτοβουλία της Τράπεζας Πειραιώς και τεράστια προσπάθεια δική μου και των συνεργατών μου, αξίζει να αναφέρω το σκεπτικό του έργου:
«Η κίνηση του βλέμματος προς τα επάνω μεταθέτει τη συνηθισμένη μετωπική οπτική μας και αυτή η αλλαγή συνήθειας εισάγει ένα νέο χαρακτήρα στην θέαση του αστικού χώρου και δημιουργεί ένα διαφορετικό ρυθμό στην πόλη. Η Στοά τοπογραφικά ανήκει σ’ ένα από τα παλαιότερα σημεία του αθηναϊκού άστεως ευρισκόμενη ανάμεσα στο βράχο της Ακροπόλεως και τον Ιλισσό. Το έναυσμα για τον τρόπο προσέγγισης του έργου αποτέλεσαν δυο μυθικές -θρησκευτικές μορφές του αρχαίου κόσμου, της Περσεφόνης και του Διονύσου. Η στοά αποτελεί πέρασμα και η Περσεφόνη είναι εκείνη η ύπαρξη, η οποία διαβαίνει δυο κόσμους ενώ ο Διόνυσος διασχίζοντας τον κάτω κόσμο μεσολαβεί ανάμεσα στους δυο κόσμους· και οι δυο θεϊκές μορφές τελικά εκφράζονται χωρικά. Από την ανάλυση των μορφών τους προέκυψε η ιδέα των δυο συστημάτων σκέψης με τα οποία αντιπροσωπεύθηκε το αρχαίο άστυ. Η Ελλάδα υπήρξε διαλεκτική χάρις στη συγχώνευση δυο τρόπων σκέψης, μια σκέψη κυκλική επαναληπτική, η οποία αντιλαμβάνονταν την τάξη του κόσμου σε διαρκή κυκλοφορία και μια σκέψη γραμμική, προοδευτική, η οποία εκφράστηκε με τον ορθό λόγο και η οποία μετά από ένα μακρύ δισταγμό, υποχώρησε μπροστά στην αναγκαιότητα που τέμνει. Μέσα από αυτήν την ιδέα αναπτύχθηκε και το χωρικό υπόβαθρο του έργου. Στην ουσία η χωρική πρόσληψη των δυο τεμνομένων επιπέδων που χαρακτηρίζουν και το συνθετικό στοιχείο του έργου αναφέρεται στους δυο αυτούς κόσμους».
Είστε καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου, πείτε μας και γι’ αυτό τον ρόλο, από αυτή τη θέση ποια είναι τα σημαντικότερα πράγματα που θέλετε να προσφέρετε στους σπουδαστές σας.
Το Πολυτεχνείο – στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων και η θητεία μου σε αυτό σχεδόν σαράντα χρόνια χάρη στους φοιτητές μου αποτέλεσε μια πηγή συνεχών αναζητήσεων, διότι στα μάτια τους που σε αντικρίζουνε, τίποτα δεν είναι αρκετό, χρειάζεται συνεχώς μια νέα αρχή και συγχρόνως μια νέα εμβάθυνση. Είναι ίσως το πιο δημιουργικό σημείο διδασκαλίας και πηγή ενός βέβαια σημαντικού διδακτικού υλικού που προέκυψε και αγγίζει τα όρια και τη σχέση της αρχιτεκτονικής και των τεχνών .
Τελικά σε αυτό το πολύχρονο εικαστικό σας ταξίδι τι είναι αυτό που αισθάνεστε ότι έχει ξεχωριστή σημασία;
Πιστεύοντας στον αποκαλυπτικό χαρακτήρα της τέχνης, τύχη αγαθή με οδήγησε να γνωρίσω τη σημαντική παιδευτική και μυητική διαδικασία, η οποία αφορά τα Ελευσίνια Μυστήρια. Αν σκοπός της τέχνης δεν είναι να αποδώσει απλώς το ορατό, αλλά να το καταστήσει ορατό, κατά τον Paul Klee, ‘l’art ne reproduit pas le visible, il le rend visible*, τότε το πέπλο, για το οποίο μας μιλά ο F.Nietszche, παραπέμπει στη μεγάλη παράδοση των Ελληνικών Μυστηρίων, και ενδυναμώνει την πεποίθηση πως οι συχνές επισκέψεις στα Μυστήρια δεν αποτελούν κανενός είδους νεκροψία σε άψυχο σώμα. Τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν μία έκφραση λατρείας χωρίς δογματισμούς, κρατάμε από την Ελευσίνα τις τελετουργίες, την αποτελεσματικότητα των μυστηριακών συμβόλων που προβάλουν, τις συγκρούσεις και τους αγώνες των αντίθετων- δηλαδή την ιδέα του ολόκληρου ανθρώπου. Έχει ενδιαφέρον ο τρόπος που ο Σωκράτης στον πλατωνικό Φαίδρο μας οδηγεί στη μυσταγωγία μέσω της οποίας βιωνόταν το κακό ως μέρος της ύπαρξης, όπως το φως και το σκοτάδι.
*”Creative Credo” αναφερόμενο, από τον Paul Klee and Will Grohmann, Paul Klee, Abrams, New York, 1970, pp. 90
