Το καλοκαίρι είναι εποχή αποκαλυπτική. Ξεγυμνώνει το σώμα, το βλέμμα, τις σκέψεις. Και μαζί του και τις αναγνώσεις. Δεν αναζητούμε «εύκολα βιβλία διακοπών», μα ιστορίες που μπορούν να διαταράσσουν, να φέρνουν τον κόσμο λίγο πιο κοντά στην πραγματική του κλίμακα.
Οι εκδόσεις Carnivora, πιστές στον υπότιτλό τους, προτείνουν φωνές «σαρκοβόρες» που δεν υπόσχονται παρηγοριά, ούτε όμορφες λήξεις. Αντίθετα δίνουν χώρο στη μνήμη, τη βία, τη γλώσσα, τη μητρότητα, την ταξική συνθήκη, την απώλεια. Προτείνουν βιβλία που υπενθυμίζουν ότι η απόλαυση της ανάγνωσης μπορεί να προκύψει και από το ακατέργαστο, το ανεπιτήδευτο, το ασύμμετρο.
Πέντε βιβλία. Πέντε γυναίκες συγγραφείς από τη Λατινική Αμερική και την Ιβηρική χερσόνησο. Πέντε αφηγήσεις που μιλούν στο σήμερα με σθένος και τόλμη. Πέντε λόγοι να βουτήξουμε σ’ ένα καλοκαίρι που μας ξυπνά.
[ 1 ]
Το Αήττητο Καλοκαίρι της Λιλιάνα | Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα
Στις 18 Οκτωβρίου 2019, η Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα, διακεκριμένη συγγραφέας, καθηγήτρια και διευθύντρια του Προγράμματος Δημιουργικής Γραφής στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον, επιστρέφει στην Πόλη του Μεξικού με μία και μόνο αποστολή: να εντοπίσει τον φάκελο της δολοφονίας της αδελφής της, Λιλιάνα Ριβέρα Γκάρσα. Εκείνη είχε βρεθεί νεκρή το καλοκαίρι του 1990, θύμα έμφυλης βίας, σε μια εποχή που ο όρος «γυναικοκτονία» δεν υπήρχε ούτε στη νομική ούτε στη δημόσια σφαίρα. Όταν αποδεικνύεται πως ο φάκελος έχει χαθεί -ή ποτέ δεν διατηρήθηκε σωστά- η συγγραφέας ξεκινά ένα άλλο είδος αναζήτησης, αναλαμβάνει μια νέα αποστολή: να γράψει για τη Λιλιάνα, παρουσιάζοντάς την ξανά στον κόσμο.
Το Αήττητο Καλοκαίρι της Λιλιάνα είναι το σπαρακτικό, μα και βαθιά ποιητικό χρονικό αυτής της προσπάθειας να αποκατασταθεί η μνήμη. Ένα πολυφωνικό ντοκουμέντο – απομνημόνευμα, αλλά και πολιτικό μανιφέστο- που ανασυνθέτει τη ζωή της Λιλιάνα μέσα από σχολικά τετράδια, επιστολές, ημερολόγια, μαρτυρίες, αστυνομικές εκθέσεις, και κυρίως: μέσα από τη φωνή μιας αδελφής που θρηνεί, θυμάται και διεκδικεί. Βραβευμένο με το Pulitzer 2024, το βιβλίο παίρνει τη διάσταση ενός μνημειώδους απομνημονεύματος, ενός λογοτεχνικού αρχείου. Ένα κείμενο που φτιάχνεται από γράμματα και ημερολόγια, από μαρτυρίες φίλων και συγγενών, από προσωπικές αναμνήσεις. Η Λιλιάνα αναδύεται μέσα από το κείμενο με τις αντιφάσεις της: είναι ακτιβίστρια και φοιτήτρια Αρχιτεκτονικής, ερωτική, ανήσυχη, παθιασμένη με τον κινηματογράφο και τις λέξεις. Φοράει δερμάτινα μπουφάν και καπνίζει τσιγάρα, βουτάει στο νερό με το σώμα και το μυαλό της ολόκληρο.
Η Ριβέρα Γκάρσα δίχως πρόθεση εξιδανίκευσης, ανασυνθέτει την αδελφή της. Και ταυτόχρονα, αναμετριέται με το δικό της πένθος. Σε σημεία αφήνει τις επιστολές της Λιλιάνα να μιλήσουν αυτούσιες, χωρίς σχόλιο, χωρίς προστατευτικό πλαίσιο. Και ακριβώς εκεί, μέσα στην ωμότητα και την εφηβική ρευστότητα των λέξεων, ξεπηδά η αυθεντικότητα. Η συγγραφέας, βαθιά επηρεασμένη από το φεμινιστικό κίνημα και τη σύγχρονη λογοτεχνία των γυναικών, συγκρίνει την ιστορία της με σύγχρονες θεωρίες για την έμφυλη βία, όπως εκείνες του βιβλίου No Visible Bruises της Rachel Louise Snyder, που αποκαλύπτει πώς η βία των συντρόφων δεν είναι σπάνια ή «στιγμιαία», αλλά προβλέψιμη και βαθιά ριζωμένη στις κοινωνικές δομές εξουσίας. Το Αήττητο Καλοκαίρι της Λιλιάνα είναι τελικά ένα βιβλίο που ξεπερνά το προσωπικό πένθος. Είναι ένα πολιτικό ντοκουμέντο και ένα λογοτεχνικό επίτευγμα. Ένα έργο για τη μνήμη, τη δικαιοσύνη και τη δυνατότητα της γραφής να αντισταθεί στη λήθη.
Η Ριβέρα Γκάρσα, έχει εκδώσει πάνω από δώδεκα βιβλία, μεταξύ των οποίων μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, δοκίμια και ακαδημαϊκές μελέτες. Στο έργο της εξερευνά συνήθως τις ζωές ανθρώπων στο περιθώριο, τη σχέση ψυχικής ασθένειας και κοινωνικών συμβάσεων. Στο Αήττητο Καλοκαίρι της Λιλιάνα, αυτό το σταθερό θεματικό ενδιαφέρον αποκτά προσωπική και πολιτική ένταση: για πρώτη φορά η ίδια η συγγραφέας γίνεται κεντρικό πρόσωπο στην αφήγηση και, μαζί της, η αδελφή της· η γυναικοκτονία δεν είναι πια μόνο μια κοινωνική πραγματικότητα που την απασχολεί θεωρητικά, αλλά γίνεται το ανεπούλωτο τραύμα της.
«Δεν ήταν ότι οι γυναίκες δολοφονούνταν επειδή είναι αδύναμες. Δολοφονούνταν επειδή διεκδικούσαν χώρο. Επειδή τολμούσαν να πουν όχι. Να φύγουν. Να αντισταθούν.»
Μετάφραση: Ασπασία Καμπύλη, Χριστίνα Φιλήμονος
[ 2 ]
Σουπερόσαυρος | Μέργεμ Ελ Μεγντάτι
Το χαρακτήρισαν «ένα από τα πιο εκθαμβωτικά ντεμπούτα της χρονιάς», «ακατέργαστο και ξεκαρδιστικό», «ένα βιβλίο που κάνει την πραγματικότητα να μοιάζει λίγο πιο γελοία απ’ όσο είναι». Κι όμως, ο Σουπερόσαυρος δεν είναι μια ιστορία αποκλειστικά μυθοπλασίας. Είναι η ιστορία της Μέργεμ – ή μάλλον μιας Μέργεμ που, στα 25 της, προσπαθεί να σταθεί όρθια μέσα στην επισφάλεια, τον ρατσισμό και την κούραση του «κανονικού» κόσμου. Η πρώτη της δουλειά; Πρακτική άσκηση σε σούπερ μάρκετ στα Κανάρια Νησιά, με καθημερινό δρομολόγιο μιας ώρας με το λεωφορείο, ελάχιστα λεφτά και αφόρητη πίεση.
Με γλώσσα νευρώδη, χιούμορ σαρκαστικό και αφήγηση που μπλέκει το ρεαλιστικό με το φανταστικό, η Ελ Μεγντάτι μετατρέπει τη γενιά της, τη γενιά της κρίσης, των ακυρωμένων ονείρων, του Tinder και του καφέ, σε ένα ενιαίο σώμα, που ζητά φωνή, χώρο και αξιοπρέπεια. Ο Σουπερόσαυρος είναι το alter ego που επιστρατεύει για να επιβιώσει. Ένα είδος εσωτερικού τέρατος-προστάτη: γελοίο, τεράστιο, δυνατό, πολύχρωμο. Όπως και η ίδια. Ο Σουπερόσαυρος είναι η μάσκα που φοράει η ηρωίδα για να επιβιώσει στον κόσμο της. Μια περσόνα που την προστατεύει από τον ρατσισμό, την κακοπληρωμένη εργασία, την ταπείνωση, μια υπερβολή που λειτουργεί ως άμυνα, σαρκάζοντας την ίδια την έννοια του «επιτυχημένου νέου ανθρώπου» αλλά και ένα σύμβολο παιδικής φαντασίας, που παραμένει ζωντανό μέσα σε έναν κόσμο που ζητά ωριμότητα και υποταγή. Θα μπορούσε κανείς να πει πως ο Σουπερόσαυρος είναι το αντίθετο του superman: όχι τέλειος και άτρωτος, αλλά ευάλωτος, γελοιοποιημένος, καταπιεσμένος, κι όμως, ακόμη εκεί. Με μια στολή χοντροκομμένη, χιούμορ πικρό, και επιβίωση πεισματάρα.
Αν και η πρωταγωνίστρια φέρει το όνομα της συγγραφέα, η Ελ Μεγντάτι ξεκαθαρίζει πως το βιβλίο είναι 99% μυθοπλασία. Κι όμως, ο Σουπερόσαυρος κουβαλά όλη την αλήθεια μιας γενιάς που προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της με χιούμορ, ειρωνεία και βαθιά απογοήτευση. Να το διαβάσεις γιατί θα σε κάνει να γελάσεις και να θυμώσεις ταυτόχρονα. Γιατί θα αναγνωρίσεις φίλους, σκέψεις, ραντεβού και αφεντικά στις σελίδες του. Γιατί, όσο κι αν φοράει στολή δεινοσαύρου, αυτό το βιβλίο λέει την πιο ανθρώπινη αλήθεια της γενιάς του.
Μετάφραση: Ιφιγένεια Ντούμη
[ 3 ]
Μια Πληγή Γεμάτη Ψάρια | Λορένα Σαλασάρ Μάσο
Στον ποταμό Ατράτο της Κολομβίας, μια λευκή γυναίκα και ένα μαύρο παιδί ταξιδεύουν με κανό. Δεν γνωρίζουμε πολλά στην αρχή, μόνο ότι η γυναίκα το έχει μεγαλώσει σαν δικό της, και τώρα το πηγαίνει να γνωρίσει τη βιολογική του μητέρα. Το ταξίδι όμως είναι μόνο η αφορμή, η επιφάνεια. Από κάτω υποβόσκουν αναμνήσεις, τραύματα, βία και σιωπές, που παρασύρονται μαζί με τη λάσπη του ποταμού.
Το Μια Πληγή Γεμάτη Ψάρια είναι ένα καθηλωτικό πρώτο μυθιστόρημα, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα (τη σφαγή στην Μποχαγιά, το 2002), αλλά γραμμένο με ποιητική ευαισθησία και γλώσσα που δεν αφήνεται ποτέ στην ωμότητα του συμβάντος. Αντιθέτως, επιστρέφει ξανά και ξανά στην πιο εύθραυστη μορφή της ανθρώπινης σχέσης: τη μητρική.
Η αφήγηση είναι εσωτερική, αργή και ποιητική, με τη βία να λειτουργεί υπόγεια ώσπου στο φινάλε εμφανίζεται απότομα, σχεδόν ωμά. Κι ενώ για κάποιους αναγνώστες η βίαιη κορύφωση μπορεί να μοιάζει αποκομμένη σε σχέση με τον τόνο του υπόλοιπου βιβλίου, για άλλους λειτουργεί ως αναπόφευκτη έκρηξη μιας πραγματικότητας που ποτέ δεν έπαψε να υποβόσκει.
Η Κολομβιανή συγγραφέας πετυχαίνει, σε αυτό το πρώτο της ριψοκίνδυνο αφηγηματικό εγχείρημα, να μετατρέψει ένα πραγματικό γεγονός σε λογοτεχνία: τη σφαγή στην Μποχαγιά το 2002, όταν μια βόμβα που εκτόξευσαν αντάρτες των FARC έπληξε εκκλησία γεμάτη αμάχους, προκαλώντας τον θάνατο περίπου 119 ανθρώπων, ανάμεσά τους πολλά παιδιά. Το γεγονός καταδικάστηκε διεθνώς ως έγκλημα πολέμου και παραμένει σύμβολο της εγκατάλειψης και της βίας που έχουν βιώσει οι κοινότητες της ζούγκλας του ποταμού Ατράτο. Μέσα σε αυτό το ιστορικό, ποτισμένο από αίμα και σιωπή τοπίο, η Σαλασάρ Μάσο χτίζει μια αφήγηση που αντιστέκεται με γλώσσα, μνήμη και αγάπη. Μας χαρίζει μια αφήγηση όπου η φύση, η βία, η ρίζα, η εγκατάλειψη, αλλά και το παιχνίδι και η παιδική φαντασία συνυπάρχουν. Το παιδί, μέσα από τις ακατάπαυστες ερωτήσεις του, αναγκάζει τη μητέρα να δει τον κόσμο από την αρχή. Και μαζί της, κι εμείς.
Μετάφραση: Ασπασία Καμπύλη
[ 4 ]
Ήρθα Εδώ και μας Θυμήθηκα | Άννα Πατσέκο
«Είσαι κι εσύ ένας από αυτούς που τραβούν φωτογραφίες μπροστά στην Sagrada Familia και λένε “ήμουν κι εγώ εκεί”; Ίσως, χωρίς να το ξέρεις, μόλις υπέγραψες το νέο τουριστικό φυλλάδιο της πόλης.»
Με οργή, χιούμορ και διαύγεια, η Ισπανίδα δημοσιογράφος Άννα Πατσέκο ξεγυμνώνει τον μηχανισμό της τουριστικής βιομηχανίας που έχει κατακλύσει τη Βαρκελώνη – και όχι μόνο. Στο Ήρθα Εδώ και μας Θυμήθηκα μας καλεί να αναρωτηθούμε τι σημαίνει τουρισμός σήμερα: εμπειρία, κατανάλωση ή εξάντληση του ελεύθερου χρόνου πριν καν τον ζήσεις; Πίσω από τα φανταχτερά airbnb, τα boutique ξενοδοχεία και τον «εναλλακτικό τουρισμό», κρύβεται μια πόλη στα όρια: εργαζόμενοι που δεν ξεκουράζονται ποτέ, εξώσεις, επισφάλεια, ακρίβεια, διαρκής πίεση για εξυπηρέτηση των «απαιτήσεων» του επισκέπτη. Η Πατσέκο, μέσα από έρευνα πεδίου διάρκειας επτά μηνών, μιλά με εργαζομένους, συνδικάτα, διευθυντές και διαχειριστές και φέρνει στην επιφάνεια την ταξική συνθήκη που ο τουρισμός καμουφλάρει με το χαμόγελο της φιλοξενίας.
Το βιβλίο σαν μια εύστοχη κριτική στην Airbnb-οποίηση της ζωής, μοιάζει με ένα μανιφέστο ταξικής ενσυναίσθησης, μια διεισδυτική ματιά στον παράλογο κόσμο όπου αυτοί που δουλεύουν στον τουρισμό δεν έχουν ούτε χρόνο, ούτε χρήματα, ούτε δικαίωμα στην ξεκούραση. Και είναι, επίσης, μια πρόσκληση για να αναστοχαστούμε τις δικές μας πρακτικές, ως ταξιδιώτες, καταναλωτές ή απλώς παρατηρητές. Ένα βιβλίο που αποδομεί τον «ρομαντισμό» του τουρισμού και μας γυρνάει τον καθρέφτη της Sagrada Familia κατάμουτρα θέτοντάς μας την ερώτηση: ποιανού ελευθερία πληρώνεις;
Μετάφραση: Χριστιάννα Νικηφοράκη
[ 5 ]
Οι Χήρες της Πέμπτης | Κλαούδια Πινιέιρο
Γήπεδα γκολφ, τένις, πολυτελή αυτοκίνητα, επώνυμα ρούχα, ιδιωτικά σχολεία και υπηρετικό προσωπικό που δεν φαίνεται αλλά κρατά όρθια όλη την πρόσοψη. Καλώς ήρθατε στην καρδιά της μεσαίας τάξης του ’90. Ή στο φάντασμά της.
Κάπου έξω από το Μπουένος Άιρες, μια ομάδα πλούσιων οικογενειών ζει σε ένα απομονωμένο, ιδιωτικό συγκρότημα κατοικιών, το Country Los Altos de la Cascada. Όλα δείχνουν τέλεια: ιδιωτική φύλαξη, πισίνες, τένις, δείπνα και κοινωνικές βραδιές κάθε Πέμπτη, την ημέρα που οι άντρες μένουν «μόνοι» να χαλαρώσουν μεταξύ τους. Ώσπου, μια τέτοια Πέμπτη, τρεις από αυτούς βρίσκονται νεκροί στην πισίνα ενός σπιτιού. Ήταν ατύχημα; Αυτοκτονία; Φόνος;
Οι Χήρες της Πέμπτης είναι ένα καίριο, καυστικό μυθιστόρημα για τη ματαιότητα της κοινωνικής επίδειξης, τις ρωγμές κάτω από την επιφάνεια αλλά και την ψευδαίσθηση της «καλής ζωής», τη βαθιά οικονομική, ηθική και ψυχολογική κρίση της μεσοαστικής Αργεντινής λίγο πριν την κατάρρευση του 2001. Μέσα από τις ιστορίες τεσσάρων οικογενειών και τις αφανείς φιγούρες του υπηρετικού προσωπικού, ξεδιπλώνεται ένας κόσμος ταξικής εμμονής, καταναλωτικής ψευδαίσθησης και ανομολόγητης απόγνωσης. Η υποκρισία, η βία και η κατάρρευση έρχονται σιωπηλά, σαν τη βόμβα που σκάει σε καλά ηχομονωμένα σπίτια. Ένα βιβλίο που ανατέμνει το πώς οι άνθρωποι ζουν εγκλωβισμένοι σε έναν τρόπο ζωής που δεν μπορούν πλέον να συντηρήσουν και που αποκαλύπτει πώς, όταν καταρρεύσει η πρόσοψη, απομένει μόνο ο φόβος και η ενοχή.
Μεταφρασμένο σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες, με μεταφορά στη μεγάλη οθόνη το 2009 και σε σειρά Netflix το 2023.
Μετάφραση: Ασπασία Καμπύλη
