Τα παιδικά βιβλία που θίγουν κοινωνικά θέματα είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να φέρουμε τα παιδιά σε επαφή με τον πραγματικό κόσμο, προωθώντας την ενσυναίσθηση, την κατανόηση και την κριτική σκέψη. Πολλές είναι εκείνες οι φορές που θυμάμαι να επιλέγω ένα βιβλίο θέλοντας να μοιραστώ κάτι με τις κόρες μου, όταν δεν έβρισκα τα σωστά λόγια, όταν τα νοήματα φάνταζαν πολύπλοκα για τα μικρά και αθώα τους ακόμα μυαλουδάκια.
Μέσα από ιστορίες που αναδεικνύουν ζητήματα όπως η διαφορετικότητα, η ανισότητα, η φιλία και η αποδοχή, τα παιδιά ενθαρρύνονται να σκεφτούν τις αξίες και τις αρχές που καθορίζουν τον τρόπο που αλληλεπιδρούν με τους άλλους και με τον κόσμο γενικότερα. Μαθαίνουν να βλέπουν με ένα προσωπικό βλέμμα τους άλλους, μέσα από το φίλτρο της φιλίας, της ενσυναίσθησης, του νοιαξίματος, της προσφοράς. Μόνο έτσι, ίσως και πάλι ίσως, μπορεί να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε μια πιο συμπεριληπτική και δίκαιη κοινωνία στο μέλλον. Μέσα από αυτή τη νέα γενιά με τη ζεστή ματιά.
Πέντε προτάσεις βιβλίων από τις πρόσφατες εκδοτικές κυκλοφορίες που καταπιάνονται με κοινωνικά ζητήματα που θεωρώ ότι αξίζουν την προσοχή μας κι ένα βιβλίο γυναικείας ενδυνάμωσης που έχω ξεχωρίσει για την εικαστική του αρτιότητα.
Κοινωνική Αλληλεγγύη
[ 1 ]
Ό,τι Χρειάζεσαι για να Ζεσταθείς | Neil Gaiman | Εκδόσεις Παπαδόπουλος
«Ερχόταν ο χειμώνας και οι άνθρωποι θα κρύωναν, ειδικά οι άνθρωποι που δεν είχαν σπίτι, γιατί είχαν τραπεί σε φυγή εξαιτίας των εχθροπραξιών στις χώρες όπου ζούσαν, ή γιατί τα σπίτια τους, και μερικές φορές οι πόλεις τους ή τα χωριά τους, είχαν καταστραφεί. Θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή του κόσμου σε αυτούς τους ανθρώπους και να συγκεντρώσουμε χρήματα για να τους βοηθήσουμε να παραμείνουν ζεστοί.
Στράφηκα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ρώτησα τους ανθρώπους ποιες ήταν οι δικές τους αναμνήσεις ζεστασιάς. Δεκάδες χιλιάδες ανταποκρίθηκαν, ο καθένας με μια ιδιαίτερη ανάμνηση».
Με αυτά τα λόγια ο βραβευμένος Neil Gaiman μας καλωσορίζει στις πρώτες σελίδες του νέου βιβλίου του «Ό,τι χρειάζεσαι για να Ζεσταθείς», ένα συλλογικό ποιητικό έργο που δημιουργήθηκε για την υποστήριξη της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Το έργο αντλεί έμπνευση από τις αναμνήσεις χιλιάδων ανθρώπων που απάντησαν σε μια ερώτηση που έθεσε ο Gaiman στο Twitter: «Τι σας φέρνει στο μυαλό την έννοια της ζεστασιάς;».
Από τις απαντήσεις αυτές, ο συγγραφέας έπλεξε ένα ποίημα που εξερευνά τη σημασία της ζεστασιάς όχι μόνο ως φυσική αίσθηση, αλλά και ως μεταφορά για την ασφάλεια, την αποδοχή και την ανθρωπιά. «Μια ψητή πατάτα μιας νύχτας του χειμώνα, μια κουβέρτα που έπλεξαν τα επιδέξια χέρια της μητέρας σου, τα μέρη που κοιμηθήκαμε παιδιά, να αναδύεσαι από όνειρα σ’ ένα κρεβάτι, ένα βρέφος καθώς κοιμάται ανάμεσά μας, μια τσαγιέρα που βράζει στη σόμπα», μερικές μόνο από τις απαντήσεις που έλαβε.
Ο Neil Gaiman μας καταθέτει ένα ακόμη εξαιρετικό δείγμα του ταλέντου του αλλά κυρίως της ανθρωπιάς και της σπάνιας γενναιοδωρίας τους όπως άλλωστε και των λοιπών εικονογράφων που συνεργάζονται για αυτό το βιβλίο, ανάμεσά τους οι Chris Riddell, Nadine Kaadan, και Oliver Jeffers. Οι εικόνες συνδυάζονται με το ποίημα, προσδίδοντας βάθος στο μήνυμά του.
Μέσα από τις αναφορές σε αντικείμενα και στιγμές που φέρνουν ζεστασιά, το βιβλίο αναδεικνύει τη δύναμη της ενσυναίσθησης και της υποστήριξης σε περιόδους κρίσης, όπως ο εκτοπισμός, ο πόλεμος και οι συγκρούσεις. Σκέφτομαι τις πολλές συζητήσεις που μπορεί κανείς να ξεκινήσει με αφορμή τις σελίδες αυτού του βιβλίου, τις σκέψεις και τις ιδέες που μπορεί να φέρει στο μυαλό των μικρών παιδιών αυτή και μόνο η ερώτηση: Πες μου τι σε κάνει να ζεσταθείς; Μια απλή ερώτηση, ένας χείμαρρος απαντήσεων, ένας χείμαρρος από εικόνες. Μια συγκινητική υπενθύμιση της κοινής μας ανάγκης για ανθρώπινη σύνδεση, για την προσφορά, για τη συντροφιά, για την παρέα, για την οικογένεια.
[ 2 ]
Το σπίτι μου | Δέσποινα Ηρακλέους | Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο
Μια μέρα στο σχολείο, η δασκάλα ζητά από τα παιδιά να περιγράψουν το σπίτι τους. Το κορίτσι υπακούει και περιγράφει το σπίτι της – ένα σπίτι διαφορετικό από τα συνηθισμένα. Όταν τελειώνει τα μαθήματά της, παίρνει το σπίτι της και πάει στο πάρκο. Από το παράθυρο, μπορεί να γλιστρήσει από την τσουλήθρα ή να βουτήξει στη λίμνη. Γιατί το σπίτι της είναι αυτοκινούμενο!
Γνωρίζει ένα αγόρι που ζει σε ένα διαφορετικό σπίτι. Το δικό του έχει τοίχο στην ταράτσα, μια τρύπα στον τοίχο και μια πράσινη γραμμή.
– «Δεν είδα ποτέ καμία Πράσινη Γραμμή όταν κυκλοφορούμε με το σπίτι μας», λέει το κορίτσι.
– «Ούτε εγώ την έχω δει», απαντά το αγόρι. «Αλλά η μαμά μου είπε πως υπάρχει. Πριν πολλά χρόνια, ένας ξένος στρατηγός τράβηξε μια Πράσινη Γραμμή στον χάρτη. Χωρίζει το σπίτι μου από τα απέναντι σπίτια».
Παρά τις διαφορές τους, η φιλία τους θα μεγαλώσει. Το κορίτσι εντυπωσιάζεται από τον τρόπο που το αγόρι κοιτάζει τα αστέρια από την ταράτσα του, ενώ εκείνο μαθαίνει από την ελευθερία του κινητού σπιτιού της.
Το κορίτσι και το αγόρι ζουν σε δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους, αλλά η φιλία τους γεφυρώνει αυτές τις αντιφάσεις. Το κορίτσι, που ζει σε ένα κινούμενο βαν, απολαμβάνει τη νομαδική ζωή και την ελευθερία, αν και περιορισμένη από τα συρματοπλέγματα που καθορίζουν τα όρια του κόσμου γύρω της. Η ελευθερία της βρίσκεται σε αντίθεση με τη ζωή του αγοριού, το οποίο ζει σε ένα σπίτι που κατασκευάστηκε για στρατηγικούς σκοπούς, με τοίχους γεμάτους τρύπες και σκοπευτικά σημεία.
Σύνορα και σπίτια, έννοιες μεταβαλλόμενες ειδικά σε περιόδους πολέμου ή μετανάστευσης. Τα σύνορα χωρίζουν τους ανθρώπους και τις κοινότητες, συχνά δημιουργώντας διαχωρισμούς που καθορίζουν ποιος έχει πρόσβαση σε ένα «σπίτι» και ποιος όχι. Οι εικόνες του αυτοκινούμενου σπιτιού ή των εμποδίων, όπως οι «Πράσινες Γραμμές», μας υπενθυμίζουν ότι οι τόποι που θεωρούμε ως σπίτι δεν είναι πάντα δεδομένοι ή μόνιμοι. Ο πόλεμος και η προσφυγιά καταστρέφουν σπίτια και τη δυνατότητα για μια αίσθηση του ανήκειν.
Ένα βιβλίο που μας καλεί να αναστοχαστούμε την έννοια του σπιτιού, των συνόρων και της πατρίδας μέσα από το πρίσμα της παιδικής αθωότητας και της διαφορετικότητας. Οι εικόνες της Φωτεινής Στεφανίδη σε μια υπέροχη σύμπραξη με τις λέξεις αναδύουν μία έντονη συναισθηματική φόρτιση, νοσταλγία και μια γλυκιά μελαγχολία.
Συγγραφέας: Δέσποινα Ηρακλέους
Eικονογράφηση: Φωτεινή Στεφανίδη
Φιλία, Διαφορετικότητα και Αποδοχή
[ 3 ]
To μεταξένιο | Κυριάκος Χαρίτος | Εκδόσεις Μεταίχμιο
Mια γλυκιά αποκάλυψη διπλωμένη μέσα σε μια μόνο λέξη. Μια λέξη με νόημα βαθύ, νόημα σπαρακτικά συγκινητικό και την ικανότητα να πλέκει, να συνθέτει, να τραγουδάει, να υμνεί. «Το μεταξένιο», «απαλένιο», «απαλάκι μου», «παιδάκι μου και ακριβό μου, μεταξομονάκριβό μου». Μαλαματένιες λέξεις, στάζουν λατρεία, λαχτάρα, στοργή μα και ευθραυστότητα, σπανιότητα, ύψιστη προσευχή.
Με λίγα λόγια: Σε μια χώρα άγνωστη, ζούσε ένα πλάσμα διαφορετικό από τα άλλα, σχεδόν απόκοσμο, ένα παιδί καμωμένο από μετάξι. Ένα παιδί ευαίσθητο, εύθραυστο σαν πορσελάνη, με απαλένια ψυχή, φοβισμένο με τη ζωή, με την έντασή της, με τους ανθρώπους της, προστατευμένο από τη μεταξομάνα του, φυλαγμένο μακριά από τους ανθρώπους. Μέσα σε ένα κουκούλι περνά το μεγαλύτερο μέρος της ύπαρξής του κρυμμένο, ασφαλές και απομονωμένο. Οι φόβοι του το κρατούν μέσα σε μια ζωή γεμάτη αμφιβολίες και δισταγμούς.
«Πρόσεχε τη βροχή, τα δάκρυα, τις πινέζες, τα τριαντάφυλλα, τα φιλιά, την πολλή δροσιά, την παγωμένη ξαστεριά. Μα πιο πολύ από όλα, μα πάνω από όλα, πρόσεχε τους ανθρώπους», του ψιθύριζε τα βράδια η μεταξομάνα του πριν κοιμηθεί. Μα μια νύχτα, κάτι μέσα του αλλάζει. Μια μικρή σπίθα θάρρους τον οδηγεί σε μια γιορτή. Θέλει να ζήσει, να γευτεί, να βουτήξει, να ακούσει και να δει. Αυτή είναι η στιγμή του. Εκεί, όλα έντονα, διαφορετικά, λίγο περίπλοκα, εκρηκτικά, ένα σωστό καρναβάλι, ένα λούνα παρκ εικόνων, ένα roller coaster αισθήσεων, συχνά τρομακτικών, ξένων, διαφορετικών. Εκεί θα απολέσει κομμάτια του εαυτού του. Οι μεταξένιες του κλωστές θα σπάσουν, θρυμματισμένο το προστατευτικό κουκούλι, σκισμένο, διαλυμένο, ξεφτισμένο. Και εκείνο πεταμένο, παρατημένο και ανήμπορο στην άκρη του δρόμου.
Σύντομα στον δρόμο του, ως από μηχανής θεός, σωτήρας, σύντροφος ή αδερφός θα βρεθεί ένα άλλο πλάσμα που θα τον (ξανα)φτιάξει. Ένας μικρός ραφτάκος θα τον φροντίσει, θα του ράψει τις κλωστές του, θα του μαλακώσει τις πληγές του. Δίπλα του ανακαλύπτει κάτι πολύτιμο: την αγάπη, τη φροντίδα και την αποδοχή από τους άλλους.
Ένα εξαιρετικό βιβλίο, σπάνιας ευαισθησίας. Ένα βιβλίο που έρχεται να αναδείξει με τρόπο μαγικό τη σημασία της αποδοχής της διαφορετικότητας, τόσο τη δική μας όσο και των άλλων. Ένα βιβλίο πολυεπίπεδο που από τη μία εντοπίζει και υπογραμμίζει τον προστατευτισμό και συχνά τον φόβο με τον οποίο μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, σε γυάλινα σπίτια, μακριά από κακοτοπιές, ανηφόρες, τραχείς δρόμους, φτιάχνοντας τελικά ανθρώπους που ξεχειλίζουν ανασφάλειες και προσωπικά ραγίσματα, και από την άλλη, αναδεικνύει τη στιγμή που το παιδί θα αποφασίσει να κάνει το μεγάλο προσωπικό του βήμα, ανοίγοντας ένα παράθυρο στον κόσμο, κάνοντας τον δικό του βηματισμό, υιοθετώντας τους δικούς του κώδικες, τη στιγμή εκείνη που μπορεί και να βρεθεί εκτοπισμένος από την αγέλη. Εκείνους που μπορεί να τον περιγελάσουν, να τον κρίνουν, να τον απορρίψουν, να τον φτύσουν, να τον σκίσουν και να τον κατασπαράξουν. Όπως το μικρό μας μεταξένιο. Και θα είναι τυχερός αν στο διάβα του βρεθεί ένα μικρός ραφτάκος να τον φτιάξει, να τον αγαπήσει, να τον αποδεχθεί όπως ακριβώς είναι.
Η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη αναδεικνύει ένα μοναδικό οπτικό σύμπαν, εμπνευσμένο από την ατμόσφαιρα του μεταξένιου κόσμου. Με μαεστρία, συνθέτει εικόνες που συχνά ακολουθούν δικές τους αφηγηματικές πορείες, προσθέτοντας βάθος και δυναμική στο έργο. Το κυρίαρχο μπλε, σε συνδυασμό με το μοβ ενισχύουν τη συναισθηματική ένταση, προσθέτουν υφές που αγκαλιάζουν τις λεπτομέρειες αναδεικνύοντας την πολυεπίπεδη αφήγηση.
Συγγραφέας: Κυριάκος Χαρίτος
Eικονογράφηση: Βασίλης Κουτσογιάννης
[ 4 ]
Ο Τίγρης & η Λεοπάρδαλη | Jill Gill | Εκδόσεις Άμμος
Ένας Τίγρης και μία Λεοπάρδαλη, δύο χαρακτήρες άκρως διαφορετικοί: ο ένας έχει ρίγες και ο άλλος βούλες. Ο Τίγρης και η Λεοπάρδαλη αγαπούν καθένας τη δική του μοναδικότητα: τις ρίγες του ο ένας, τις βούλες της η άλλη. Και αυτά τα χαρακτηριστικά δεν είναι απλά σημάδια διαφοράς, αλλά στοιχεία της ταυτότητάς τους. Ο Τίγρης και η Λεοπάρδαλη επιμένουν να τα προστατεύουν και να τα διατηρούν ξεχωριστά, διεκδικώντας τον δικό τους χώρο σε κάθε τι που τους ανήκει. O Τίγρης θέλει έπιπλα μόνο με ρίγες και η Λεοπάρδαλη από την άλλη, αποκλειστικά διακοσμημένα με βούλες. Μια επιλογή που θα μπορούσε άνετα να τους οδηγήσει σε συνεχείς συγκρούσεις.
Όμως, η ανακάλυψη ότι μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά και να δημιουργήσουν κάτι πρωτόγνωρο μαζί, ανοίγει έναν νέο κόσμο δυνατοτήτων και αμοιβαίου σεβασμού. Μέσα από τη συνεργασία τους, οι δύο φίλοι ανακαλύπτουν ότι οι διαφορές τους δεν είναι εμπόδιο, αλλά πηγή δημιουργίας και έμπνευσης. Η ιστορία τους αποδεικνύει πως η πραγματική μαγεία βρίσκεται στη δύναμη της αποδοχής, στη συνύπαρξη, και στη δημιουργία ενός κόσμου πιο πολύχρωμου και πλούσιου χάρη στη διαφορετικότητα.
Διαβάζοντας το βιβλίο δεν μπορώ παρά να αναγνωρίσω ότι ακτινοβολεί μηνύματα για τη σημασία της αποδοχής, της συνεργασίας και της ομορφιάς μέσα από τη διαφορετικότητα. Τα εντυπωσιακά πορτοκαλί του χρώματα, οι μαύρες και λευκές γραμμές του είναι μια πανδαισία για το βλέμμα μας.
Η Jill Gill, εικονογράφος με πάνω από 60 χρόνια εμπειρίας, δίνει ζωή στην ιστορία με πλούσια χρώματα και έντονες απεικονίσεις, γοητεύοντας μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Αυτό το έργο είναι ιδανικό για παιδιά, καθώς καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, τη δημιουργικότητα και την ανοιχτή σκέψη μέσα από τη διασκέδαση και την οπτική μαγεία.
Συγγραφέας, Εικονογράφος: Jill Gill
Μετάφραση: Κατερίνα Παπαδοπούλου
[ 5 ]
Ο γείτονάς μου ο δεινόσαυρος | David Litchfield | Εκδόσεις Μάρτης
Η ιστορία αυτή της Λιζ και του μυστηριώδους γείτονά της, από τον Ντέιβιντ Λίτσφιλντ, αποτελεί μια διασκεδαστική και τρυφερή αφήγηση που εμπνέει αποδοχή και αυτοπεποίθηση.
Μέσα από την περιέργεια της Λιζ και την αποκάλυψη ότι ο γείτονας είναι πιθανώς… δεινόσαυρος (!), το βιβλίο έρχεται να μας θυμίσει με ψυχαγωγικό, σχεδόν απολαυστικό και ξεκαρδιστικό τρόπο τη σημασία της αποδοχής της μοναδικότητας των άλλων αλλά και τη δική μας, ανεξάρτητα από τη «μορφή» ή το «είδος» μας.
Η Λιζ είναι σίγουρη πως ο γείτονάς της έχει ένα μυστικό. Έχει έναν πολύ μακρύ λαιμό, βαριά πόδια και μια παράξενη αδυναμία στα πράσινα φύλλα… είναι δεινόσαυρος! Δυστυχώς, δεν είναι η μόνη που το έχει παρατηρήσει. Όταν οι επιστήμονες παίρνουν τον κύριο Γουίλσον, η Λιζ συνειδητοποιεί πως ο καθένας έχει δικαίωμα να ζει όπως επιθυμεί και αποφασίζει να σώσει τον φίλο της.
Η πλούσια εικονογράφηση του Λίτσφιλντ ενισχύει τη μαγεία της ιστορίας, συνδυάζοντας χρώματα και λεπτομέρειες που ζωντανεύουν τον κόσμο της Λιζ και μας προκαλούν να δούμε τη διαφορετικότητα ως πηγή ομορφιάς και δύναμης. Θεωρώ πως πρόκειται για μια πολύ ξεχωριστή επιλογή για παιδιά άνω των 4 ετών.
Συγγραφέας, Εικονογράφος: David Litchfield
+ [ 1 ]
Η Πηνελόπη της θάλασσας | Gema Sirvent | Εκδόσεις Μικρή Σελήνη
Εξαίρεση των πρόσφατων κυκλοφοριών αποτελεί ένα βιβλίο που προσωπικά θεωρώ πως ξεχωρίζει τόσο για τα νοήματα που αποτυπώνει αλλά κυρίως για την εικονογραφική τους προσέγγιση και επιμέλεια. Ένα ξεχωριστό βιβλίο γυναικείας ενδυνάμωσης.
«Η Πηνελόπη της θάλασσας» είναι ένα εξαιρετικό εικονοβιβλίο αριστοτεχνικής ομορφιάς που συμπληρώνεται μοναδικά από την εικονογράφηση του Raul Guridi. Απλές γραμμές, απέριττες, περιγράμματα σχημάτων χωρίς πολλές λεπτομέρειες, γραμμές και σκιές από μολύβι συνθέτουν την εικόνα της Πηνελόπης που δεν έχει σαφή χαρακτηριστικά. Γιατί μπορεί να είναι εσύ, εγώ, εκείνη ή κι εκείνος.
Με λίγα λόγια: Της έμαθαν να περιμένει σιωπηλά, καρτερικά στη σκιά, να μένει σιωπηλή, να υπακούει και να περιμένει. Με αλυσίδες ή χωρίς, της έμαθαν πως αυτή είναι η θέση τους, να περιμένουν σιωπηλά την «ανάσταση» της επιστροφής του πατέρα, του άνδρα, του αδερφού. Της φόρεσαν ένα κοστούμι-ρόλο, που είτε φαρδύ και άχαρο, είτε στενό και αποπνικτικό, αυτό ήταν το πεπρωμένο και η θέση της, μέσα σε αυτό. Εκείνη όμως άκουγε το κάλεσμα της θάλασσας, και κατευθύνθηκε προς την ακτή. Ίσως. Για εκείνη δεν υπάρχουν αναβολές και δεύτερες σκέψεις. Εκείνη κοιτάει τη θάλασσα και ρίχνει τη βάρκα σας στο νερό. Ίσως. Εκείνη δεν έχει άλλα περιθώρια. Διακρίνει κρυμμένα μονοπάτια ανάμεσα στα αστέρια και τώρα ταξιδεύει μόνη της. Ίσως.
Η Germa Sirvent κεντάει λέξη-λέξη ένα μοναδικής ομορφιάς picture book, συμπληρωμένο από τις αισθαντικές, λιτές εικόνες του Raul Guridi και μας παραδίδει ένα βιβλίο που μιλάει σιωπηρά για τη γυναικεία ενδυνάμωση αλλά και την εσωτερική δύναμη. Και το κάνει με απόλυτη επιτυχία και μαεστρία μέσω της φιγούρας της Πηνελόπης, το οικουμενικό σύμβολο καρτερικότητας.
Συγγραφέας: Gema Sirvent
Εικονογράφηση: Raul Guridi
