Η ποιητική συλλογή Ακόμα παιδί της Σταυρούλας Παγώνα μας απλώνει ένα τρυφερό, ευφυές και βαθιά ειλικρινές σύμπαν, όπου οι λέξεις κινούνται με ρυθμό και μουσικότητα, αλλά και με εκείνη τη διαύγεια που μόνο η παιδική ματιά μπορεί να προσφέρει. Μέσα από έμμετρα ποιήματα που ισορροπούν ανάμεσα στο χιούμορ και τη σοβαρότητα, η συγγραφέας καταπιάνεται με όλα εκείνα που συνθέτουν τον μικρό, καθημερινό κόσμο των παιδιών: το πρωινό ξύπνημα, τον οδοντίατρο, τους εφιάλτες, τις αταξίες, τις μικρές απορίες που γίνονται μεγάλα ερωτήματα. Και το κάνει με έναν τρόπο αφοπλιστικό, χωρίς διδακτισμό, αφήνοντας χώρο στη φαντασία, στο παιχνίδι και –κυρίως– στην ελευθερία. Γιατί, όπως η ίδια λέει, γράφει για παιδιά «για να μπορεί να επιστρέφει πάντα σε εκείνο τον τόπο και τον χρόνο μέσα της όπου όλα είναι δυνατά». Εκεί όπου ο ρυθμός των λέξεων γίνεται καταφύγιο, το χιούμορ τρόπος κατανόησης του κόσμου και η παιδική εμπειρία μια ανεξίτηλη μνήμη που μας συνοδεύει στην ενήλικη ζωή.
Σε αυτή τη συνομιλία, μιλάμε μαζί της για τη δύναμη της παιδικής ποίησης, για την αξία του λάθους, για τις ερωτήσεις που μας αλλάζουν, αλλά και για τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο κείμενο και την εικόνα, μέσα από τη συνεργασία της με τον εικονογράφο Πέτρο Μπουλούμπαση.
Ο τίτλος «Ακόμα παιδί» μοιάζει με δήλωση ζωής. Πόσο παιδί νιώθετε ότι παραμένετε εσείς η ίδια όταν γράφετε;
Χμ… δεν το είχα σκεφτεί ποτέ πριν έτσι αλλά έχετε δίκιο, είναι δήλωση ζωής και τρόπος θέασης των πραγμάτων. Νομίζω τελικά γι’ αυτό γράφω για παιδιά… Για να μπορώ να επιστρέφω πάντα σε εκείνο τον τόπο και τον χρόνο μέσα μου όπου όλα είναι δυνατά!
Γιατί επιλέξατε την έμμετρη μορφή; Τι προσφέρει ο ρυθμός και η μουσικότητα όταν γράφετε για παιδιά;
Αγαπάω τις ρίμες! Από πολύ μικρή θυμάμαι τον εαυτό μου να προσπαθεί να συνδυάσει συλλαβές, καταλήξεις, ρυθμούς. Και όσο πιο δύσκολη η λέξη, τόσο πιο μεγάλη η πρόκληση. Η έμμετρη μορφή έχει πρώτα από όλα μια ξεχωριστή αισθητική αξία. Η συμμετρία προσφέρει απόλαυση, αίσθηση αρμονίας αλλά και «ασφάλεια» στα παιδιά. Και βασίζεται στην προσμονή της δικαίωσης… ακούς τη λέξη «τραγούδι» στο τέλος ενός στίχου για παράδειγμα, και υποψιάζεσαι ότι θα βρει το ταίρι της σε ένα «λουλούδι», ένα «χνούδι», ένα «αγγελούδι»… Και όταν τελικά συμβαίνει αυτό, όταν το πάντρεμα ήχου και ρυθμού συμβαίνει με επιτυχία, επέρχεται και μια μικρή «ανακούφιση», που λειτουργεί πολύ καλά στα παιδιά.
Υπάρχει κάποιο ποίημα της συλλογής που γεννήθηκε από μια πραγματική στιγμή ή από μια παιδική σας ανάμνηση;
Σχεδόν όλα γεννήθηκαν παρατηρώντας τον γιο μου, τους φίλους μου και τα παιδιά που συναντώ καθημερινά. Αλλά και κρατώντας ζωντανές τις εικόνες του εαυτού μου ως παιδί. Το «Στη μέση» για παράδειγμα καθρεφτίζει ξεκάθαρα εμένα, γιατί ήμουν ένα παιδί που δυσκολευόμουν να τελειώσω πράγματα με τα οποία καταπιανόμουν, και χρειάστηκε να το δουλέψω πολύ μεγαλώνοντας για να βρω την πειθαρχία και τη στοχοπροσήλωση που χρειαζόμουν. Το «Ξύπνα κύριε κόκορα» ήρθε σαν έμπνευση από τις αναμνήσεις μου, όταν το έγραφα είχα τόσο ζωντανή την ανάμνηση του πετεινού να φωνάζει, στο χωριό που μεγάλωσα. Να έχει μόλις χαράξει η μέρα και έξω να κάνει κρύο και παγωνιά… και εγώ να μην θέλω με τίποτα να τινάξω από πάνω μου το ζεστό πάπλωμα για να πάω στο σχολείο. Αυτή η αίσθηση του κατεπείγοντος που διαλύει τη θαλπωρή, κι αυτό το μακρινό «κικιρίκου» που φτάνει στα αυτιά μου από το παρελθόν, ζωντανεύουν κάθε φορά που το διαβάζω.
Τα ποιήματα της συλλογής κινούνται ανάμεσα στο χιούμορ και στη σοβαρότητα. Είναι αυτός ένας τρόπος να μιλήσουμε για δύσκολα θέματα χωρίς να τα βαραίνουμε;
Ναι. Το πιστεύω πολύ αυτό. Το χιούμορ είναι ένας καταλύτης για να επεξεργαστούμε και να διαχειριστούμε τις καταστάσεις στη ζωή μας, και σε μεγάλο βαθμό να τις επηρεάσουμε. Στην εποχή της υπερανάλυσης και των αυθεντιών, η «λοξή ματιά» στα πράγματα, το παράδοξο, η ελαφρότητα που πηγάζει από την ομορφιά, τον θαυμασμό και την εμπιστοσύνη στην ίδια τη ζωή, ίσως τελικά καταφέρει να μας ανοίξει δρόμους που πριν δεν μπορούσαμε να σκεφτούμε.
Τα παιδιά συχνά κάνουν ερωτήσεις που οι μεγάλοι αποφεύγουν. Υπάρχει κάποια ερώτηση παιδιού που σας έχει μείνει και σας έχει κάνει να σκεφτείτε διαφορετικά;
Ναι! Και σας ευχαριστώ που μου την ξαναθυμήσατε! Σαν μαμά κι εγώ, έχω πέσει αρκετές φορές στην παγίδα του «εγώ ξέρω καλύτερα για σένα». Πολλές φορές οι μεγάλοι ασκούμε έναν αχρείαστο καθημερινό έλεγχο στα παιδιά που – ακόμη κι αν πηγάζει από καλές προθέσεις – το παιδί το αντιλαμβάνεται και αντιδρά. Κάποια στιγμή λοιπόν ο μικρός μου, τότε θα ήταν 8-9 χρονών, με ρωτάει: «Μαμά, αν τώρα ξέρεις εσύ για μένα, εγώ μετά, πώς θα ξέρω ότι ξέρω;». Αυτό ήταν! Συμπύκνωσε σε μια του μόνο πρόταση όλες μου τις αστοχίες… νομίζω μετά από εκείνο το περιστατικό κατάφερα να περιορίσω κατά πολύ την παρεμβατικότητά μου. Ο αυθορμητισμός των παιδιών κάποιες φορές είναι ένας πραγματικά πολύτιμος δάσκαλος.
Στο βιβλίο εμφανίζονται πολύ καθημερινές στιγμές: το πρωινό ξύπνημα, ο οδοντίατρος, οι αταξίες, οι εφιάλτες. Τι είναι αυτό που κάνει τις μικρές στιγμές της παιδικής ζωής τόσο μεγάλες μέσα στη μνήμη μας;
Αν έχουμε την τύχη να μεγαλώσουμε σε ένα περιβάλλον όπου η στήριξη και η ελευθερία συνυπάρχουν, οι πρώτες μας μνήμες και αισθήσεις είναι σαν διαμάντια αξεθώριαστα στον χρόνο. Το παιδί είναι κυρίως σώμα, κίνηση, ροή. Όλα καταγράφονται εκεί. Οι όμορφες στιγμές της παιδικής μας ηλικίας, αν βιωθούν με ελευθερία, αποτελούν τη σπίθα, τη χαρά και τη μαγεία της ύπαρξης.
Η ποίηση για παιδιά συχνά θεωρείται πιο «εύκολη». Είναι πράγματι έτσι ή, αντίθετα, απαιτεί μεγαλύτερη ακρίβεια και καθαρότητα;
Κατά την ταπεινή μου άποψη δεν είναι καθόλου εύκολη. Το αντίθετο. Απαιτεί ακρίβεια, καθαρότητα, συντονισμό, οικονομία και καλή κατανόηση της παιδικής ιδιοσυγκρασίας.
Όταν γράφατε τα ποιήματα, είχατε στο μυαλό σας εικόνες ή ο εικονογράφος άνοιξε νέους δρόμους στην ανάγνωσή τους;
Δεν είχα κάτι συγκεκριμένο στο μυαλό μου όταν έγραφα τη συλλογή. Ήξερα μόνο ότι θα προτιμούσα να συνοδεύεται από μια εικονογράφηση ζωντανή αλλά όχι φλύαρη, ώστε να αφήσει αρκετή ελευθερία στο παιδί για να συμπληρώσει τα κομμάτια που λείπουν. Χάρηκα πολύ που και η εκδότριά μου, η Μαριλένα Πανουργιά, φαντάστηκε κάτι αντίστοιχο, και έτσι προέκυψε η συνεργασία με τον Πέτρο Μπουλούμπαση. Πραγματικά νιώθω πολύ τυχερή και περήφανη για τη συγκεκριμένη δουλειά.
Η εικονογράφηση στα παιδικά βιβλία πολλές φορές αποκαλύπτει κάτι που δεν λέγεται με λέξεις. Τι προσθέτει, κατά τη γνώμη σας, το βλέμμα του Πέτρου Μπουλούμπαση σε αυτή τη συλλογή;
Τη φαντασία, το χρώμα, την έκπληξη, τον αυθορμητισμό και την ανάλαφρη παραδοξότητα του παιδικού κόσμου.
Αν ένα παιδί τελειώσει το βιβλίο και κρατήσει μόνο μία σκέψη από αυτό, ποια θα θέλατε να είναι;
Ότι το να είσαι παιδί έχει μία μαγική δύναμη στην οποία μόνο εκείνο έχει πρόσβαση. Ότι το γέλιο, η χαρά, η φιλία, η φαντασία, είναι τα πιο ακριβά μας δώρα που πρέπει να τα περιφρονήσουμε από όλους τους «δράκους» που μπορεί να συναντήσουμε μεγαλώνοντας. Και για τους μεγάλους που μπορεί κάπου να χάθηκαν στη διαδρομή… μου αρέσει πάντα να επανέρχομαι σε μια φράση ενός από τους αγαπημένους μου συγγραφείς, του Tom Robbins: «Ποτέ δεν είναι αργά για να έχει κανείς μία ευτυχισμένη παιδική ηλικία».
Αν μπορούσατε να επιστρέψετε για λίγο στην ηλικία του παιδιού που ήσασταν, τι θα της λέγατε σήμερα;
Ότι στάθηκε πολύ τυχερή για την παιδική ηλικία που είχε, ότι μπορεί να επιστρέφει εκεί κάθε φορά που θέλει να επανεφεύρει τον εαυτό της, και πως οφείλει να μοιραστεί αυτό το δώρο και με άλλους.
Διαδραστική παρουσίαση βιβλίου
Και για όσους θέλουν να μπουν ακόμη πιο βαθιά σε αυτόν τον κόσμο, η πρώτη συνάντηση με το Ακόμα παιδί γίνεται μέσα από μια διαδραστική παρουσίαση που υπόσχεται παιχνίδι, γέλιο και λέξεις που μπλέκονται δημιουργικά, όπως ακριβώς και τα ποιήματα της συλλογής.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, οι εκδόσεις Ίκαρος και το βιβλιοπωλείο Koukoubook προσκαλούν μικρούς και μεγάλους να παίξουν με τις λέξεις, να γελάσουν με τα λάθη και να φτιάξουν έναν καινούργιο κόσμο από ρίμα και φαντασία.
Σάββατο 21 Μαρτίου 2026, 12:00
Βιβλιοπωλείο Koukoubook, Καλλιθέα
Αγνώστου Στρατιώτη 34
