Ο Δημήτρης Δημητριάδης γράφει θεατρικά κείμενα, πεζογραφήματα και έχει μεταφράσει μερικά από τα σπουδαιότερα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνικής γραμματείας. Στην Ελλάδα το έργο του έγινε ευρέως γνωστό μόλις την τελευταία δεκαπενταετία, αφού αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των δραματολογίων των θεατρικών σκηνών της χώρας. Ποιος είναι, όμως, ο Δημήτρης Δημητριάδης και γιατί το έργο του είναι πιο επίκαιρο από ποτέ;
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε θέατρο και κινηματογράφο στο Εθνικό Ινστιτούτο Τεχνών Θεάματος (INSAS) στις Βρυξέλλες. Έχει μεταφράσει έργα σπουδαίων δημιουργών της παγκόσμιας λογοτεχνίας και διανόησης, όπως ο Ζαν Ζενέ, ο Ζαν Πολ Σαρτρ, ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ και άλλοι, αλλά και πολλά από τα σπουδαιότερα έργα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, όπως την Ορέστεια του Αισχύλου, τον Ιππόλυτο, τις Φοίνισσες, την Ιφιγένεια εν Ταύροις και την Ελένη του Ευριπίδη.
Όταν ήταν ακόμα φοιτητής στη σχολή Θεάτρου και Κινηματογράφου, ο καθηγητής του στο μάθημα της Δραματουργίας ζήτησε από τους φοιτητές του να μετατρέψουν ένα γενικό θέμα, σε θέατρο. Τους έδωσε γενικές έννοιες όπως ο πόλεμος, ο έρωτας κι ο θάνατος και ζήτησε να διαπραγματευτούν αυτά τα θέματα αντλώντας έμπνευση από έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Ο Δημήτρης Δημητριάδης μετουσίωσε τις οδηγίες αυτές στην ιστορία μιας πολιτικής δολοφονίας που έγινε και η πρώτη ολοκληρωμένη θεατρική δουλειά του, με τίτλο Η Τιμή της Ανταρσίας στη Μαύρη Αγορά. Το έργο ανέβασε το 1968, στο Théâtre de la Commune d’ Aubervilliers, ο ανερχόμενος τότε Γάλλος σκηνοθέτης, Πατρίς Σερό.
«Πεθαίνω σαν χώρα»
Ακολουθεί μια περίοδος από το 1966 έως το 1978 που, όπως έχει ο ίδιος δηλώσει, δεν έβγαινε από μέσα του τίποτα. Δεν γράφει κανένα θεατρικό έργο ή πεζογράφημα για περίπου μια δεκαετία, αλλά αρχίζει να ασχολείται με μεταφράσεις έργων επαγγελματικά. Επανέρχεται στη δημιουργική διαδικασία μετά από την ηλικία των 35 χρόνων. Τότε είναι που γράφει και ένα από τα σπουδαιότερα έργα του, το εμβληματικό και προφητικό θα λέγαμε, Πεθαίνω σαν Χώρα.
Στην Ελλάδα ο πρώτος σκηνοθέτης που ανεβάζει θεατρικό έργο του Δημήτρη Δημητριάδη είναι ο Στέφανος Λαζαρίδης. Η Αρχή της Ζωής παρουσιάστηκε από το Θέατρο του Νότου το 1995 και απέσπασε πολύ άσχημες κριτικές, αναχαιτίζοντας την αρχική φόρα του κοινού. Φαίνεται ότι οι κριτικοί και οι θεατές δεν είναι ακόμα έτοιμοι να έρθουν αντιμέτωποι με το σαρκαστικό χιούμορ με το οποίο ο συγγραφέας αντιμετωπίζει την ιστορία αλληλοσπαραγμού των Ελλήνων. Αυτό δεν εμποδίζει τον Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Θεάτρου του Νότου, Γιάννη Χουβαρδά να ανεβάσει στο θέατρο Αμόρε, πέντε χρόνια μετά, τη Ζάλη των Ζώων πριν τη Σφαγή. To έργο αυτό ανέβηκε και σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μπίτου στο θέατρο Αυλαία το 2014.
Από τότε, οι περισσότεροι Έλληνες σκηνοθέτες καταπιάνονται με το ανέβασμα έργων του Δημητριάδη. Η Λήθη έχει ανέβει και σε παραγωγή του Θεάτρου Άττις το 2002 από τον Θόδωρο Τερζόπουλο και από το Θέατρο Πορεία τη θεατρική σεζόν 2010 – 2011 σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου. Επίσης, μερικά χρόνια πριν από την επιτυχία του Κυνόδοντα και την βράβευση στο Φεστιβάλ Καννών, ο Γιώργος Λάνθιμος σε συνεργασία με το Θέατρο του Νότου ανεβάζει το 2003 την παράσταση Διαδικασίες Διακανονισμού Διαφορών.
«Insenso» / 2013 / σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινός / Φεστιβάλ Αθηνών
Το έργο που τον καθιέρωσε στο ελληνικό, τουλάχιστον, κοινό είναι το πεζογράφημα Πεθαίνω σαν χώρα που έγραψε το 1978. Στο έργο παρουσιάζεται με ένα βίαιο και συμβολικό αφηγηματικό τρόπο, ο θάνατος των ανθρώπινων αξιών και τελικά ολόκληρης της ανθρωπότητας. Το 2007 ο Μιχαήλ Μαρμαρινός και το Theseum Ensemlbe ανεβάζει το έργο, σε μια παράσταση που αποτελείται από θίασο 760 ηθοποιών και ένα μικρόφωνο. Μετά την μεγάλη επιτυχία που γνώρισε, η παράσταση επαναλαμβάνεται και την επόμενη χρονιά, ενώ ταξίδεψε σε πολλά ευρωπαϊκά φεστιβάλ και συμμετείχε στο αφιέρωμα που διοργάνωσε το παρισινό Odéon-Théâtre de l’Europe Odeon στο συγγραφέα. Με το Μιχαήλ Μαρμαρινό συνεργάζονται ξανά το 2013 για το ανέβασμα του Insenso, εμπνευσμένο από την όπερα Senso του Βισκόντι, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.
Με αφορμή την παράσταση Insenso, ο Δημήτρης Δημητριάδης είχε πει σε συνέντευξή του στο ελculture: « […] όλα αυτά τα χρόνια, από το ’80 κι έπειτα, έγραφα χωρίς να δημοσιεύω. Έχουν συσσωρευτεί πάρα πολλά άγνωστα κείμενα. Έχω γράψει, π.χ., 40 θεατρικά έργα κι έχουν γίνει γνωστά το πολύ τα 10. Δεν υπάρχει λοιπόν σωστή εικόνα αυτού που είμαι και του έργου μου. Μεγεθύνονται κάποια λιγότερο σημαντικά στοιχεία και παραλείπονται άλλα. Η εικόνα είναι πολύ περιορισμένη και κάπου εσφαλμένη. Στα έργα και στις σκέψεις μου υπάρχει συνέπεια. Επανέρχονται ζητήματα που τα διαχειρίζομαι με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά. Ό,τι με απασχόλησε αφορά ένα είδος ιστορικής συνείδησης, που διαπιστώνει το τέλος ενός κόσμου ολόκληρου.»
«Ο Κυκλισμός του Τετραγώνου» / 2013 / σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζάς / Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
‘Οταν έγινε διευθυντής του Odéon-Théâtre de l’Europe o Οlivier Py κι αφού είχε πέσει στα χέρια του το θεατρικό έργο Η Ζάλη Των Ζώων πριν τη Σφαγή, αποφασίζει να κάνει ένα αφιέρωμα στο έργο του Δημήτρη Δημητριάδη, στο πλαίσιο των αφιερωμάτων που κάνει η παρισινή σκηνή σε Ευρωπαίους συγγραφείς. Το αφιέρωμα παρουσιάστηκε τη θεατρική σεζόν 2009-2010. Το 2013 η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών διοργανώνει επίσης ένα αφιέρωμα, παρουσιάζοντας επιλεγμένα έργα του συγγραφέα, ανάμεσά τους και τον Κυκλισμό του Τετραγώνου σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά. Το έργο πραγματεύεται το ανέφικτο και αμείλικτο που ενυπάρχει στον έρωτα και την αέναη ανάγκη του ατόμου να αγαπηθεί χωρίς όρους.
Το 2010 Δημήτρης Δημητριάδης συνεργάζεται με το Λευτέρη Βογιατζή για το ανέβασμα του θεατρικού έργου Τόκος. Εδώ ο συγγραφέας καταπιάνεται με την έννοια της γονιμότητας, θέτοντας στο επίκεντρο την πλασματική ευημερία που έρχεται από τις γεννήσεις. Αλληγορικά, το κείμενο παρουσιάζει τα μωρά ως προϊόν διαφθοράς και συνέχεια της ηθικής σήψης. Όπως ο ίδιος ο Δημητριάδης έχει δηλώσει, ο τρόπος με τον οποίο ”διάβαζε” το κείμενό του ο Λευτέρης Βογιατζής οδήγησε τελικά στην δημιουργία του ολοκληρωμένου κειμένου. Και έχει πει χαρακτηριστικά ότι «αυτή η διαδικασία με έκανε να αισθανθώ ο ίδιος καλύτερα όσον αφορά το αποτέλεσμα, που είναι το ίδιο το έργο».
Στο ντοκιμαντέρ που σκηνοθέτησε ο Γιώργος Σκεύας και προβλήθηκε το 2011 από τη σειρά «Παρασκήνιο» της ΕΤ1, ο συγγραφέας λέει χαρακτηριστικά «η ζωή είναι ένα πράγμα αμείλικτο, δεν αφήνει τίποτα όρθιο και ό,τι μένει είναι χάριν μιας σωστικής προσπάθειας που κάνουμε εμείς οι ίδιοι». Συνεπής και συνειδητοποιημένος σε σχέση με τη δική του ύπαρξη, ο Δημήτρης Δημητριάδης γράφει για όλα εκείνα τα αδιέξοδα της ζωής, μιλάει για το φόβο του θανάτου και μέσα από παραβολές και αλληγορίες, με τα έργα του αγγίζει τα βαθύτερα νοήματα της ανθρώπινης ύπαρξης.
—
Info:
Αυτή την περίοδο παρουσιάζονται στις αθηναϊκές θεατρικές σκηνές τα έργα του Δημήτρη Δημητριάδη:
«Φαέθων» στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων και «Ο Ευαγγελισμός της Κασσάνδρας» στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων
Σχετικά άρθρα:
