Ο βραβευμένος με Booker το 2021 Νοτιοαφρικανός συγγραφέας Ντέιμον Γκάλγκουτ αποτελεί μία σπουδαία φωνή στη σύγχρονη αγγλόφωνη – και όχι μόνο – πεζογραφία. Χαρακτηρίζεται από μία ξεκάθαρη έφεση στους υφολογικούς αφηγηματολογικούς πειραματισμούς, αλλά αυτοί του οι πειραματισμοί δεν είναι ποτέ ασκήσεις στείρου φορμαλισμού αλλά απόπειρες να εκφράσει με ουσιαστικό τρόπο τον συναισθηματικό κόσμο των χαρακτήρων, να εξωτερικεύσει κάτι που δύσκολα σχηματοποιείται με λόγια.
Έτσι και στο παλαιότερο έργο του Σε ξένο δωμάτιο, ο Γκάλγκουτ επιστρατεύει και πάλι ενδιαφέροντα αφηγηματικά σχήματα προκειμένου να εξερευνήσει τη φευγαλέα έννοια της ταυτότητας. Ποια είναι η βασική δομή του έργου; Tρία αυτόνομα μέρη, σχεδόν σαν τρεις νουβέλες, στο κάθε ένα εκ των οποίων ο κεντρικός χαρακτήρας (ο ίδιος ο Γκάλγκουτ) ταξιδεύει σε διαφορετικά μέρη, γνωρίζει διαφορετικούς ανθρώπους και βρίσκει τον εαυτό του ασυνείδητα να αναλαμβάνει και από έναν διαφορετικό ρόλο, μία διαφορετική ταυτότητα: στο πρώτο μέρος εκείνη του ακόλουθου, στο δεύτερο εκείνη του εραστή και στο τρίτο (και με διαφορά το καλύτερο) εκείνη του κηδεμόνα.
Όμως ποιοι είναι οι αφηγηματολογικοί πειραματισμοί του Γκάλγκουτ και πώς συνδέονται με το περιεχόμενο του βιβλίου; Ο Γκάλγκουτ παίζει με τα αφηγηματικά πρόσωπα, χρησιμοποιώντας και τα τρία πρόσωπα, και μάλιστα συχνά στην ίδια παράγραφο. Έτσι, ενώ η αφήγηση μπορεί ας πούμε να ξεκινάει κλασικά με τριτοπρόσωπη οπτική γωνία, μια δυο προτάσεις παρακάτω μεταμορφώνεται σε πρωτοπρόσωπη χωρίς εξήγηση, και ενίοτε σε δευτεροπρόσωπη. Γιατί αυτό; Είναι απλά ένα τρικ χωρίς ουσία; Κατά τη γνώμη μου όχι. O Γκάλγκουτ σε αυτό το βιβλίο εξερευνά τόσο τη λειτουργία της μνήμης όσο και αυτή της ταυτότητας. Ο κάθε άνθρωπος όταν θυμάται γεγονότα που συνέβησαν στη ζωή του, τα θυμάται υποκειμενικά. Το ποιος άνθρωπος ήσουν πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια και σε συγκεκριμένες συνθήκες είναι κάτι ρευστό, όχι απόλυτο. Είσαι τώρα ο ίδιος άνθρωπος που ήσουν τότε; Είναι οι ίδιες οι συνθήκες που μπορούν να καθορίσουν τη συμπεριφορά σου, την ίδια την προσωπικότητά σου;
Να πώς εξηγούνται και οι διαφορετικοί ρόλοι που ο ίδιος νιώθει ότι αναλαμβάνει σε κάθε διαφορετικό μέρος του βιβλίου, να τι εννοεί με το ξένο δωμάτιο στο οποίο κάθε φορά νιώθει ότι κατοικεί. Ολόκληρη η ζωή είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας, και τα ταξίδια σε διαφορετικά μέρη είναι ένα ιδιαίτερα χρήσιμο τμήμα αυτής της διαδικασίας. Ο αφηγητής του βιβλίου, ο ίδιος ο Γκάλγκουτ σε διαφορετικά σημεία της ζωής του, νιώθει διαρκώς ξένος, ανικανοποίητος, μοναχικός. Συνεχώς επιδιώκει να κατανοήσει τον εαυτό του και τους άλλους, αλλά συνειδητοποιεί ότι αυτό δεν είναι και τόσο εύκολο όσο ακούγεται.
Έτσι, τα διαφορετικά αφηγηματικά πρόσωπα εκφράζουν ακριβώς αυτή τη διάσπαση του χαρακτήρα σε διαφορετικά κομμάτια που ενίοτε δεν ταιριάζουν μεταξύ τους. Ο ίδιος δεν είναι κάτι μονοκόμματο ή μονοδιάστατο, αλλά κάτι ρευστό και φευγαλέο, τουλάχιστον όσο το ταξίδι του – τόσο το κυριολεκτικό όσο και εκείνο της αυτογνωσίας – δεν έχει ολοκληρωθεί. Η αφηγηματική τεχνική του Γκάλγκουτ αναδεικνύει την κεντρική του θεματική, δεν λειτουργεί ως κούφια διακόσμηση.
Από τα τρία μέρη του βιβλίου, ή αν θέλετε από τις τρεις νουβέλες, η τρίτη και τελευταία με τον τίτλο «Ο κηδεμόνας» είναι και η αρτιότερη, με τον Γκάλγκουτ να συνδυάζει άψογα καταιγιστική πλοκή, ταξιδιωτική λογοτεχνία και φιλοσοφικό στοχασμό. Είναι εδώ που διακρίνει κανείς πιο ξεκάθαρα τα ψήγματα εκείνα που θα οδηγήσουν αργότερα σε μυθιστορήματα όπως την εκπληκτική Υπόσχεση, που μπορεί ο αναγνώστης να θαυμάσει το λαμπρό ταλέντο του Γκάλγκουτ.
