Η αρσενική οπτική γωνία βρίσκεται στο προσκήνιο στην πρόσφατη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Μάντη. Αλλά οι εν προκειμένω άντρες είναι ποικιλοτρόπως τσακισμένοι. Βιώνουν την απώλεια, την απόρριψη, την αποτυχία, τη μοναξιά, τον ευνουχισμό, την περιθωριοποίηση. Το ερώτημα που προκύπτει εύλογα είναι: φταίνε οι ίδιοι; Είναι το φταίξιμο μόνο δικό τους; Και κατά συνέπεια, είναι πράγματι σκλάβοι της βιολογίας τους, της «τοξικής αρρενωπότητας» του τίτλου; Ή μήπως είναι παρεξηγημένοι, ενίοτε και συνειδητά, από μια κοινωνία που σταδιακά αλλά σταθερά τους εξωθεί στο πυρ το εξώτερον;
Όποτε γράφω για συλλογές διηγημάτων, υπενθυμίζω τη βασική μου θέση: κάθε συλλογή είναι κατά τη γνώμη μου, σχεδόν εξ ορισμού, άνιση. Δεν μπορεί δέκα ή δεκαπέντε διηγήματα να είναι εξίσου επιτυχημένα. Αλλά ακόμα και σε έναν ιδανικό κόσμο που αυτό συμβαίνει, οι διαφορές μεταξύ τους στο ύφος ή την προσέγγιση θα τα οδηγήσει στο να σκοντάψουν στις διαφορετικές ευαισθησίες του κάθε αναγνώστη, τις διαφορετικές του προσλαμβάνουσες. Κι αυτό ισχύει για όλες ανεξαιρέτως τις συλλογές, ακόμα και τις σπουδαιότερες όλων των εποχών. Νομίζετε ότι κάθε διήγημα σε μια κλασική συλλογή είναι αριστούργημα; Όταν είστε μόνοι σας και απόλυτα ειλικρινείς με τον εαυτό σας, το πιστεύετε πραγματικά; Πιστεύετε ότι οι Άντρες χωρίς γυναίκες του Χέμινγουεϊ, Ο διαρρήκτης του Σέιντι Χιλ και Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες του Τσίβερ ή Οι Δουβλινέζοι του Τζόις αποτελούνται μόνο από ίσης αξίας διαμάντια; Εγώ σε μια συλλογή ψάχνω να βρω ένα καλό διήγημα που μου «μιλάει». Αν το βρω, μου αρκεί, η συλλογή για μένα είναι καλή. Αν υπάρχουν περισσότερα από ένα, τότε αυτό είναι μπόνους. Σε κλασικές συλλογές όπως οι ενδεικτικά προαναφερθείσες, το ποσοστό μερικές φορές είναι μεγάλο ενίοτε και πλειοψηφικό, με πληθώρα αριστουργημάτων, αλλά ακόμη και τότε δεν είναι όλα τα διηγήματα στη συλλογή τέλεια, όσο κι αν είναι ταμπού το να το επισημαίνεις.
Για να επανέρθουμε στο θέμα μας λοιπόν, ναι, υπάρχουν διηγήματα στην εν λόγω συλλογή που πράγματι είναι καλά και αξίζουν τον κόπο. Θα ξεχωρίσω ενδεικτικά δύο: το σύντομο πρώτο διήγημα της συλλογής («Νεράκι»), ελλειπτικό, όσο πρέπει διφορούμενο και μια εξαιρετική εισαγωγή στο ύφος και το ήθος της συλλογής. Και το εξαιρετικό “Revenge porn”, στο οποίο ένας χήρος δημιουργεί ένα ψεύτικο προφίλ σε μια ιστοσελίδα γνωριμιών χρησιμοποιώντας φωτογραφίες της γυναίκας του, προκειμένου να ξορκίσει τον χαμό της και να ξαναβρεί τη βυθισμένη του ταυτότητα και σεξουαλικότητα.
Το βασικό σφάλμα της συλλογής είναι ο μεγάλος αριθμός των διηγημάτων που περιέχει, ή για να το θέσω αλλιώς, η διστακτική επιμέλεια. Η συνολική επίδραση στον αναγνώστη θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματική αν η συνοχή της συλλογής ήταν πιο σφιχτή, κάτι που θα μπορούσε εύκολα να επιτευχθεί με μια πιο αυστηρή προσέγγιση στο τι θα περιληφθεί τελικά και τι όχι. Αντιλαμβάνομαι την ανάγκη να δοκιμάσεις κάποια πειράματα, να δεις πού σε βγάζει ένα μονοπάτι (π.χ. «Πολικές αρκούδες»), αλλά τελικά αν αποφύγεις τις δύσκολες αποφάσεις καταλήγεις να νερώσεις το κρασί που με τόσο κόπο έφτιαξες. Έστω κι έτσι όμως, η συλλογή του Μάντη περιέχει αρκετά αξιόλογα διηγήματα που κουμπώνουν εύστοχα πάνω στην αρσενική ανασφάλεια σε μια εποχή που δείχνει αποφασισμένη να «αποκαθηλώσει» το χρωμόσωμα Υ.
